Provided by: manpages-pl_20051117-1_all bug

NAZWA

       less - przeciwieństwo more

SKŁADNIA

       less -?
       less --help
       less -V
       less --version
       less [-[+]aBcCdeEfFgGiIJmMnNqQrRsSuUVwWX]
            [-b rozmiar] [-h linie] [-j linia] [-k plikklu]
            [-{oO} pliklog] [-p wzr] [-P zachta] [-t tag]
            [-T pliktagw] [-x tab,...] [-y linie] [-[z] linie]
            [+[+]cmd] [--] [nazwa_pliku]...
       (Alternatywną  składnię,  z  długimi  nazwami  opcji,  opisano w części
       OPCJE).

OPIS

       less  jest  programem  podobnym  do  more  (1),  ale  pozwalającym   na
       poruszanie  się  w tył w pliku tak samo jak w przód.  less nie musi też
       czytać całego pliku  wejściowego  przed  rozpoczęciem,  tak  więc  przy
       dużych  plikach  wejściowych  uruchamia się szybciej niż edytory tekstu
       takie jak vi (1).  less używa  bazy  termcap  (w  niektórych  systemach
       terminfo),  tak więc może pracować na szeregu terminali. Istnieje nawet
       ograniczona obsługa terminali  drukujących  (na  terminalu  drukującym,
       linie,  które  powinny  zostać  wypisane na górze ekranu są poprzedzone
       daszkiem).

       Polecenia oparte  są  zarówno  na  more  jak  i  vi.   Polecenia  można
       poprzedzić  liczbą  dziesiętną,  zwaną  N w opisach poniżej.  Liczba ta
       jest używana przez niektóre polecenia, jak to zaznaczono.

POLECENIA

       W poniższych opisach, ^X oznacza Control-X, ESC oznacza klawisz ESCAPE;
       na przykład ESC-v oznacza dwuznakową sekwencję ESC, potem "v".

       h lub H
              Pomoc:  wyświetla  podsumowanie  tych  poleceń.  Jeśli zapomnisz
              wszystkich innych poleceń, pamiętaj o tej.

       SPACE lub ^V lub f lub ^F
              Przewija w przód N linii, domyślnie jedno okno (zobacz opcja  -z
              poniżej).  Jeśli N wynosi więcej niż rozmiar ekranu, wyświetlany
              jest tylko ostatni pełny ekran.  Ostrzeżenie:  niektóre  systemy
              używają ^V jako specjalnego znaku dosłowności.

       z      Jak  SPACJA, ale jeśli podano N, staje się nowym rozmiarem okna.

       ESC-SPACE
              Jak spacja, ale przewija o pełną wielkość ekranu, nawet jeśli po
              drodze osiągnie koniec pliku.

       RETURN lub ^N lub e lub ^E lub j lub ^J
              Przewija  w  przód  o  N linii, domyślnie jedną.  Wyświetlane są
              wszystkie N linie, nawet jeśli  N  wynosi  więcej  niż  wielkość
              ekranu.

       d lub ^D
              Przewija  w  przód o N linii, domyślnie połowę wielkości ekranu.
              Jeśli podano N,  staje  się  ono  nową  wartością  domyślną  dla
              kolejnych poleceń d i u.

       b lub ^B lub ESC-v
              Przewija  w  tył  N linii, domyślnie jedno okno (zobacz opcja -z
              poniżej).  Jeśli N wynosi więcej niż rozmiar ekranu, wyświetlany
              jest tylko ostatnia wielkość ekranowa.

       w      Jak  ESC-v,  ale  jeśli  podano N, staje się ono nowym rozmiarem
              okna.

       y lub ^Y lub ^P lub k lub ^K
              Przewija w tył o  N  linii,  domyślnie  jedną.   Wyświetlane  są
              wszystkie  N  linie,  nawet  jeśli  N wynosi więcej niż wielkość
              ekranu.   Ostrzeżenie:  niektóre   systemy   używają   ^Y   jako
              specjalnego znaku kontroli zadań.

       u lub ^U
              Przewija  w  tył  o  N linii, domyślnie połowę wielkości ekranu.
              Jeśli podano N,  staje  się  ono  nową  wartością  domyślną  dla
              kolejnych poleceń

       ESC-) lub STRZAŁKA_W_PRAWO
              Przewija poziomo N znaków w prawo, domyślnie o połowę szerokości
              ekranu (zob. opcja -#).!  Jeśli podano liczbę N,  to  staje  się
              ona   domyślna   dla   przyszłych   poleceń  STRZAŁKA_W_PRAWO  i
              STRZAŁKA_W_LEWO.  Podczas  przewijania  tekstu  działa  to  tak,
              jakby była włączona opcja -S (ucinania linii).

       ESC-( lub STRZAŁKA_W_LEWO
              Przewija poziomo N znaków w prawo, domyślnie o połowę szerokości
              ekranu (zob. opcja -#).!  Jeśli podano liczbę N,  to  staje  się
              ona   domyślna   dla   przyszłych   poleceń  STRZAŁKA_W_PRAWO  i
              STRZAŁKA_W_LEWO.

       r lub ^R lub ^L
              Odświeża ekran.

       R      Odświeża ekran, odrzucając wszelkie wejście z bufora.  Użyteczne
              jeśli plik zmienia się w trakcie oglądania.

       F      Przewija  w  przód,  i  próbuje  nadal odczytywać gdy osiągnięto
              koniec pliku.  Normalnie polecenia tego używałbyś gdy znajdujesz
              się  już  na  końcu  pliku.   Jest to metoda monitorowania ogona
              pliku który właśnie rośnie podczas oglądania (zachowanie to jest
              podobne do polecenia tail -f).

       g lub < lub ESC-<
              Przechodzi  do  linii  numer  N  w  pliku,  domyślnie  pierwszej
              (początku pliku).  (Ostrzeżenie: może to  być  powolne  jeśli  N
              jest duże).

       G lub > lub ESC->
              Przechodzi  do linii numer N w pliku, domyślnie na koniec pliku.
              (Ostrzeżenie: może to być powolne jeśli N jest duże lub jeśli  N
              jest  niepodane,  a  czytane  jest  standardowe  wejście zamiast
              pliku).

       p lub %
              Przechodzi do pozycji N procent w pliku.  N powinno zawierać się
              między 0 a 100.

       {      Jeśli   w  linii  wyświetlanej  na  górze  ekranu  znajduje  się
              otwierający  nawias   klamrowy,   polecenie   {   przejdzie   do
              odpowiadającego  mu prawego nawiasu.  Pasujący zamykający nawias
              klamrowy jest umieszczany na dole  ekranu.   Jeśli  w  linii  na
              górze  ekranu  znajduje  się  więcej  niż jeden nawias klamrowy,
              można użyć liczby N określającej N-ty nawias w linii.

       }      Jeśli  w  linii  wyświetlanej  na  dole  ekranu   znajduje   się
              zamykający   nawias   klamrowy,   polecenie   }   przejdzie   do
              odpowiadającego mu prawego nawiasu.  Pasujący otwierający nawias
              klamrowy  jest  umieszczany  na  górze ekranu.  Jeśli w linii na
              górze ekranu znajduje się  więcej  niż  jeden  nawias  klamrowy,
              można użyć liczby N określającej N-ty nawias w linii.

       (      Jak {, ale odnosi się do nawiasów okrągłych, a nie klamrowych

       )      Jak }, ale odnosi się do nawiasów okrągłych, a nie klamrowych

       [      Jak {, ale odnosi się do nawiasów kwadratowych, a nie klamrowych

       ]      Jak }, ale odnosi się do nawiasów kwadratowych, a nie klamrowych

       ESC-^F Po  którym  następują  dwa znaki, zachowuje się jak {, ale używa
              tych dwóch  znaków  jako  odpowiednio  nawiasu  otwierającego  i
              zamykającego.  Na przykład, "ESC ^F < >" można użyć do przejścia
              do >, które odpowiada < wyświetlanemu w linii na górze ekranu.

       ESC-^B Po którym następują dwa znaki, zachowuje się jak  },  ale  używa
              tych  dwóch  znaków  jako  odpowiednio  nawiasu  otwierającego i
              zamykającego.  Na przykład, "ESC ^B < >" można użyć do przejścia
              do  w  tył do <, które odpowiada > wyświetlanemu w linii na dole
              ekranu.

       m      Plus dowolna mała litera; zaznacza bieżącą pozycję tą literą.

       '      (Pojedynczy apostrof)  Plus  dowolna  mała  litera:  powraca  do
              pozycji   zaznaczonej   uprzednio   tą   literą.   Plus  kolejny
              pojedynczy  cudzysłów:  wraca  do  pozycji,  w  której  wykonano
              ostatnią  "duże"  polecenie  przemieszczania się.  Plus ^ lub $,
              skacze odpowiednio na  początek  lub  koniec  pliku.   Znaczniki
              pozycji  są  zachowywane  przy otwieraniu nowego pliku, tak więc
              polecenia  '  można  użyć   do   przełączania   między   plikami
              wejściowymi.

       ^X^X   Tak jak pojedynczy apostrof.

       /wzorzec
              Szuka  w  przód  w  pliku  N-tej  linii zawierającej wzorzec.  N
              domyślnie  równa  się  jeden.  Wzorzec  to  wyrażenie  regularne
              rozpoznawane   przez   ed.   Szukanie  zaczyna  się  od  drugiej
              wyświetlanej  linii  (ale  zobacz  opcje  -a  i  -j,  które   to
              zmieniają).

              Pewne  znaki  mają  specjalne  znaczenie jeśli wprowadzono je na
              początku wzorca; zmieniają one typ szukania, a nie są traktowane
              jako część wzorca:

              ^N lub !
                     Szukanie linii, które NIE pasują do wzorca.

              ^E lub *
                     Szukanie  w  wielu  plikach.   To  znaczy, jeśli szukanie
                     doszło  do  końca   bieżącego   pliku   bez   znalezienia
                     dopasowania,  ciągnie  się  ono  dalej w kolejnym pliku z
                     listy podanej w wierszu poleceń.

              ^F lub @
                     Zaczęcie szukania od pierwszej linii PIERWSZEGO  pliku  z
                     listy   z   wiersza  poleceń,  niezależnie  od  tego,  co
                     aktualnie wyświetlane  jest  na  ekranie,  oraz  ustawień
                     opcji -a i -j.

              ^K     Podświetlanie  każdego  tekstu, który pasuje do wzorca na
                     bieżącym ekranie, ale bez przesuwania się  do  pierwszego
                     dopasowania (KEEP = utrzymaj bieżącą pozycję).

              ^R     Bez   interpretacji   metaznaków   wyrażeń   regularnych.
                     Wykonuje proste porównanie tekstowe.

       ?wzorzec
              Szukanie  w  tył  w  pliku  N-tej  linii  zawierającej  wzorzec.
              Szukanie  zaczyna  się  od linii znajdującej się tuż przed linią
              wyświetlaną na samym dole [czyli w przedostatniej linii ekranu -
              GSN]

              Pewne znaki mają specjalne znaczenie, jak w poleceniu /:

              ^N lub !
                     Szukanie linii które NIE pasują do wzorca.

              ^E lub *
                     Szukanie  w  wielu  plikach.   To  znaczy, jeśli szukanie
                     doszło  do  początku  bieżącego  pliku  bez   znalezienia
                     dopasowania,  ciągnie  się ono dalej w poprzednim pliku z
                     listy podanej w wierszu poleceń.

              ^F lub @
                     Zaczęcie szukania od ostatniej linii OSTATNIEGO  pliku  z
                     listy z wiersza poleceń, niezależnie od tego co aktualnie
                     wyświetlane jest na ekranie, oraz ustawień opcji -a i -j.

              ^K     Jak w szukaniu w przód.

              ^R     Jak w szukaniu w przód.

       ESC-/wzorzec
              To samo co "/*".

       ESC-?wzorzec
              To samo co "?*".

       n      Powtarza  poprzednie  szukanie,  dla  N-tej  linii  zawierającej
              ostatni wzorzec.  Jeśli poprzednie szukanie zmodyfikowano  przez
              ^N,  szukanie  jest  wykonywane dla N-tej linii NIE zawierającej
              wzorca.   Jeśli  poprzednie  szukanie  zmodyfikowano  przez  ^E,
              szukanie  ciągnie się przez następny (lub poprzedni) plik, jeśli
              nie  wystarczył  plik  bieżący.    Jeśli   poprzednie   szukanie
              zmodyfikowano  przez  ^R,  szukanie  wykonywane  jest bez użycia
              wyrażeń   regularnych.    Jeśli   poprzednie    szukanie    było
              zmodyfikowane przez ^F lub ^K, nie występuje żaden efekt.

       N      Powtarza poprzednie szukanie, ale w przeciwnym kierunku.

       ESC-n  Powtarza  poprzednie szukanie, ale przekraczając granice plików.
              Efekt jest taki sam, jak gdyby poprzednie szukanie zmodyfikowano
              przez *.

       ESC-N  Powtarza  poprzednie  szukanie,  ale  w  przeciwnym  kierunku  i
              przekraczając granice plików.

       ESC-u  Cofa podświetlanie szukania.   Wyłącza  podświetlanie  łańcuchów
              pasujących do bieżącego wzoru szukania.  Jeśli podświetlenie już
              jest wyłączone z powodu poprzedniego polecenia ESC-u, włącza  je
              z  powrotem.  Podświetlenie włączy też każde polecenie szukające
              (można je też wyłączyć przełączając opcję -G; wówczas  polecenia
              szukające nie włączają go z powrotem).

       :e [nazwa_pliku]
              Oglądanie   nowego  pliku.   Jeśli  brakuje  nazwy  pliku,  plik
              "bieżący" (zobacz polecenia :n i :p poniżej) z  listy  plików  z
              wierszu  poleceń  jest  oglądany  na  nowo.  Znak procentu (%) w
              nazwie pliku zastępowany jest nazwą pliku bieżącego.  Znak funta
              (#)  jest zastępowany nazwą poprzednio oglądanego pliku.  Jednak
              dwa kolejne znaki procentu są po prostu zastępowane  pojedynczym
              znakiem  procentu.   Pozwala  to  na  wprowadzenie  nazwy  pliku
              zawierającej w nazwie  znak  procentu.   Podobnie,  dwa  kolejne
              znaki  funta  są  zastępowane  pojedynczym znakiem funta.  Nazwa
              pliku wstawiana jest do listy plików z wiersza poleceń, tak  aby
              można  ją  było  obejrzeć  kolejnymi poleceniami :n i :p.  Jeśli
              nazwa  pliku  składa  się  z  kilku  plików,  wszystkie  one  są
              wstawiane  do  listy  plików  i  oglądany  jest pierwszy z nich.
              Jeśli nazwa pliku zawiera jedną lub więcej  spacji,  cała  nazwa
              musi być ujęta w cudzysłowy (zobacz też opcja -").

       ^X^V lub E
              To  samo  co  :e.   Uwaga:  niektóre  systemy  używają  ^V  jako
              specjalnego znaku dosłowności.  W  takich  systemach  użycie  ^V
              może być niemożliwe.

       :n     Oglądanie  następnego  pliku  (z  listy plików podanej w wierszu
              poleceń).  Jeśli podano liczbę N, wyświetlany jest N-ty następny
              plik.

       :p     Oglądanie  poprzedniego  pliko (z listy plików podanej w wierszu
              poleceń).   Jeśli  podano  liczbę  N,  wyświetlany   jest   N-ty
              poprzedni plik.

       :x     Oglądanie  pierwszego  pliku  z  listy  plików podanej w wierszu
              poleceń.  Jeśli podano liczbę N, wyświetlany jest N-ty  plik  na
              liście.

       :d     Usunięcie bieżącego pliku z listy plików.

       t      Przejście  do  następnego  tagu (znacznika), jeśli dla bieżącego
              wystąpiło więcej niż jedno dopasowanie. Tagi omówiono dokładniej
              w opisie opcji -t.

       T      Przejście  do  poprzedniego  tagu, jeśli dla bieżącego wystąpiło
              więcej niż jedno dopasowanie.

       = lub ^G lub :f
              Wypisuje pewne informacje o pliku właśnie oglądanym, w tym  jego
              nazwę  oraz  numer  linii  i  offset bajtowy dolnej wyświetlanej
              linii.  Jeśli to możliwe, wypisywana jest także  długość  pliku,
              ilość  linii  w  pliku  oraz  procentowa  wielkość  pliku  ponad
              ostatnią wyświetlaną linią.

       -      Plus jedna  lub  więcej  opcji  wierszu  poleceń  (zobacz  OPCJE
              poniżej):  zmienia  ustawienie  tej  opcji  i wypisuje komunikat
              opisujący  nowe  ustawienie.   Jeśli  bezpośrednio   po   kresce
              zostanie  wprowadzone  ^P (CONTROL-P), to ustawienie danej opcji
              jest zmieniane, ale bez wypisywania komunikatu.  Jeśli opcja  ma
              wartość liczbową (jak -b lub -h) lub łańcuchową (jak -P lub -t),
              wartość można  wprowadzić  tuż  po  literze  opcji.   Jeśli  nie
              wprowadzono nowej wartości, wypisywany jest komunikat o bieżącym
              ustawieniu i nic nie ulega zmianie.

       --     Jak polecenie -, ale przyjmuje jako argument długą  nazwę  opcji
              (zobacz  OPCJE  poniżej),  a  nie  pojedynczą  literę opcji.  Po
              wpisaniu nazwy opcji musisz nacisnąć RETURN.  ^P bezpośrednio po
              drugiej   eliminuje   wypisywanie  komunikatu  opisującego  nowe
              ustawienie, tak jak w poleceniu -.

       -+     Plus jedna z liter opcji wierszu  poleceń;  przywraca  opcję  do
              ustawienia   domyślnego  i  wypisuje  komunikat  opisujący  nowe
              ustawienie (polecenie "-+X" dokonuje tego samego co opcja  "-+X"
              w  linii  poleceń).   Nie  działa  to dla opcji mających wartość
              łańcuchową.

       --+    Jak  polecenie  -+,  ale  pobiera  długą  nazwę  opcji   zamiast
              pojedynczej litery opcji.

       -!     Plus  jedna  z  liter  opcji  wierszu  poleceń; ustawia opcję na
              wartość przeciwną ustawieniu  domyślnego  i  wypisuje  komunikat
              opisujący  nowe  ustawienie.   Nie  działa to dla opcji mających
              wartość liczbową lub łańcuchową.  IP --!  Jak polecenie -!,  ale
              pobiera długą nazwę opcji zamiast pojedynczej litery opcji.

       _      (podkreślenie)   Plus  jedna  z  liter  opcji  wierszu  poleceń;
              wypisuje komunikat opisujący bieżące ustawienie tej opcji.   Nie
              zmienia ustawienia.

       __     (podwojone  podkreślenie)  Jak  polecenie  _ (podkreślenie), ale
              pobiera długą nazwę opcji zamiast pojedynczej litery opcji.   Po
              wpisaniu nazwy opcji musisz nacisnąć RETURN.

       +polecenie
              Powoduje,  że  podane polecenie jest wykonywane za każdym razem,
              gdy oglądany jest nowy plik.  Na przykład, +G powoduje, że  less
              zaczyna wyświetlanie każdego pliku od końca zamiast od początku.

       V      Wypisuje numer bieżącej wersji less

       q lub Q lub :q lub :Q lub ZZ
              Kończy działanie less.

       Następujące cztery  polecenia  mogą,  ale  nie  muszą  być  prawidłowe,
       zależnie od twojej instalacji.

       v      Wywołuje  edytor  do  edycji  właśnie  oglądanego pliku.  Edytor
              pobierany jest pobierany ze zmiennej środowiskowej VISUAL, jeśli
              ta  jest określona, lub EDITOR, jeśli VISUAL nie jest określona,
              a w każdym razie domyślnie "vi", jeśli  ani  VISUAL  ani  EDITOR
              jest  określona.   Zobacz  też  omówienie  LESSEDIT  po sekcji o
              ZNAKACH ZACHĘTY poniżej.

       ! polecenie-powłoki
              Wywołuje powłokę i  wykonuje  podaną  polecenie  powłoki.   Znak
              procentu (%) jest zastępowany nazwą bieżącego pliku.  Znak funta
              (#) jest zastępowany nazwą  poprzednio  oglądanego  pliku.  "!!"
              powtarza ostatnie polecenie powłoki.  "!" bez polecenia wywołuje
              po  prostu  powłokę.    W  systemach  Unixowych,  nazwa  powłoki
              pobierana jest ze zmiennej środowiskowej SHELL, a w każdym razie
              domyślnie "sh".  W systemach MS-DOS i OS/2, powłoką jest  zwykły
              procesor poleceń.

       | <m> polecenie-powłoki
              <m>  przedstawia  dowolną literę-znacznik.  Przesyła przez potok
              sekcję podanego pliku  do  podanej  polecenia  powłoki.   Sekcja
              pliku,  która  ma  zostać  przesłana to ta znajdująca się między
              pierwszą linią bieżącego ekranu a pozycją oznaczoną literą.  <m>
              może też równać się ^ lub $, oznaczając odpowiednio początek lub
              koniec pliku.  Jeśli <m> równa się . lub  znakowi  nowej  linii,
              przesyłany jest bieżący ekran.

       s nazwa_pliku
              Zapisuje  wejście  do pliku.  Działa to tylko wtedy, gdy wejście
              jest potokiem, a nie zwyczajnym plikiem.

OPCJE

       Opcje wierszu  poleceń  są  opisane  poniżej.   Większość  opcji  można
       zmieniać w trakcie działania less, używając polecenia "-".

       Większość  opcji  można  podać  w  jednej  z dwu postaci: albo kreski z
       pojedynczą literą albo dwu kresek z następującą  po  nich  długą  nazwą
       opcji.    Długie   nazwy   opcji   można  skracać,  o  ile  skrót  jest
       jednoznaczny.  Na przykład, --quit-at-eof można skrócić do --quit,  ale
       nie  do  --qui,  ponieważ na --qui zaczynają się zarówno --quit-at-eof,
       jak i --quiet.  Niektóre  z  długich  nazw  opcji  zapisane  są  dużymi
       literami,  jak  --QUIT-AT-EOF, odróżniane od --quit-at-eof. Takie nazwy
       wymagają dużej tylko pierwszej litery, reszta może  być  podana  małymi
       lub  dużymi.  Na przykład, --Quit-at-eof jest równoważnikiem --QUIT-AT-
       EOF.

       Opcje pobierane są także ze zmiennej środowiskowej LESS.  Na  przykład,
       żeby  uniknąć  pisania  "less  -options..."  za każdym wywołaniem less,
       możesz napisać w csh:

       setenv LESS "-options"

       lub, jeśli używasz sh:

       LESS="-options"; export LESS

       W  MS-DOS  nie  potrzebujesz  cudzysłowów,  ale   powinieneś   zastąpić
       wszystkie  znaki procentu w łańcuchu opcji podwójnymi znakami procentu.

       Zmienna środowiskowa analizowana jest przed wierszem poleceń, tak  więc
       opcje  wiersza  poleceń  unieważniają  zmienną LESS.  Jeśli jakaś opcja
       pojawia się w zmiennej LESS,  można  przywrócić  jej  wartość  domyślną
       poprzedzając w wierszu poleceń opcję znakami "-+".

       Dla  opcji  takich  jak  -P  lub -D, wymagających następującego po nich
       łańcucha, musi zostać  użyty  znak  dolara  ($),  sygnalizujący  koniec
       łańcucha.   Na  przykład,  chcąc  w  MS-DOS  skorzystać z dwu opcji -D,
       musisz umieścić między nimi znak dolara:

       LESS="-Dn9.1$-Ds4.1"

       -? lub --help
              Opcja ta wyświetla podsumowanie poleceń akceptowanych przez less
              (to  samo  co polecenie h).  Zależnie od tego, jak używana przez
              ciebie powłoka interpretuje znak zapytania, może być  koniecznym
              zacytowanie go, jako "-\?".

       -a lub --search-skip-screen
              Powoduje,   że   szukania   zaczynają  się  po  ostatniej  linii
              wyświetlanej  na  ekranie,  przeskakując  wszystkie  wyświetlone
              linie.  Domyślnie szukania zaczynają się od drugiej linii ekranu
              (albo po ostatniej znalezionej linii; zobacz opcja -j).

       -bn lub --buffers=n
              Podaje,  w  kilobajtach  (1024   bajtów),   ilość   pamięci   na
              buforowanie, jakiej less użyje dla każdego pliku.  Domyślnie dla
              każdego pliku używany  jest  64KB  bufor  (chyba  że  plik  jest
              potokiem  -  zobacz  opcja  -B).  Użycie  opcji  -b powoduje, że
              zamiast tego dla każdego pliku zostanie użyty bufor o  wielkości
              n  kilobajtów.   Jeśli n wynosi -1, to bufory są nieograniczone,
              to znaczy, do pamięci jest wczytywany cały plik.

       -B lub --auto-buffers
              Domyślnie,  kiedy  dane  są  odczytywane  z  potoku,  bufory  są
              alokowane  automatycznie,  w  miarę potrzeby.  Jeśli przez potok
              czytana jest duża ilość danych, może to spowodować  zaalokowanie
              znacznej  ilości  pamięci.   Opcja  -B  wyłącza ową automatyczną
              alokację buforów dla potoków, tak że przydzielane jest im  tylko
              64KB  (lub wielkość bufora podana opcją -b).  Uwaga: używanie -B
              może spowodować nieprawidłowe wyświetlanie, ponieważ  w  pamięci
              trzymana  jest  tylko  ostatnio  oglądana  część pliku; wszelkie
              poprzednie dane są tracone.

       -c lub --clear-screen
              Powoduje że pełne odświeżania ekranu są rysowane od górnej linii
              w  dół.   Domyślnie,  pełne  odświeżania  ekranu  są  dokonywane
              poprzez przewijanie z dołu ekranu.

       -C lub --CLEAR-SCREEN
              Opcja -C działa tak jak -c,  ale  ekran  jest  czyszczony  przed
              odświeżeniem.

       -d lub --dumb
              Opcja  -d  wyłącza  komunikat o błędzie wyświetlany zwykle jeśli
              terminal jest niemy, to jest, brakuje w nim  ważnych  zdolności,
              takich  jak  możliwość odświeżania ekranu lub przewijania w tył.
              Opcja -d nie zmienia w każdym razie zachowania  less  na  niemym
              terminalu.

       -Dxkolor lub --color=xkolor
              [tylko   MS-DOS]   Ustawia  kolor  wyświetlanego  tekstu.  x  to
              pojedynczy znak określający rodzaj tekstu, dla którego ustawiany
              jest  kolor:  n=normalny,  s=standardowe  wyjście, d=pogrubiony,
              u=podkreślony, k=migający.   kolor  to  para  liczb  rozdzielona
              kropką.  Pierwsza liczba określa kolor pierwszego planu, a druga
              kolor tła tekstu.  Pojedyncza liczba N oznacza to samo co N.0.

       -e lub --quit-at-eof
              Powoduje że less automatycznie kończy pracę, gdy za drugim razem
              osiągnie  koniec pliku.  Domyślnie, jedyną metodą wyjścia z less
              jest polecenie "q".

       -E lub --QUIT-AT-EOF

       -E     Powoduje, że less automatycznie kończy pracę, jak tylko osiągnie
              koniec pliku.

       -f lub --force
              Wymusza  otwieranie  plików nieregularnych (plik nieregularny to
              katalog  lub  specjalny  plik  urządzenia).    Wyłącza   również
              komunikat   ostrzegawczy   gdy   otwierany  jest  plik  binarny.
              Domyślnie less odmówi otwarcia pliku nieregularnego.

       -F lub --quit-if-one-screen
              Powoduje, że less automatycznie kończy pracę, jeśli cały plik da
              się wyświetlić na jednym ekranie.

       -g lub --hilite-search
              Normalnie  less  podświetla  WSZYSTKIE łańcuchy, które pasują do
              ostatniego polecenia szukania.  Opcja -g zmienia to  zachowanie,
              każąc  podświetlać tylko ten konkretny łańcuch, który znaleziono
              ostatnim poleceniem  szukania.   Może  to  spowodować,  że  less
              będzie pracował nieco szybciej niż domyślnie.

       -G lub --HILITE-SEARCH
              Opcja  -G wyłącza wszystkie podświetlania łańcuchów znalezionych
              poleceniami szukania.

       -hn lub ---max-back-scroll=n
              Określa maksymalną liczbę linii do  przewijania  w  tył.   Jeśli
              koniecznym  jest  przewinięcie w tył o więcej niż n linii, ekran
              jest rysowany na nowo w kierunku w przód.  Jeśli terminal nie ma
              możliwości przewijania w dół, zakładane jest -h0).

       -i lub --ignore-case
              Powoduje,  że  szukania ignorują wielkość liter; to jest, litery
              małe i duże są uważane za identyczne.  Opcja ta jest  ignorowana
              jeśli  we  wzorcu  szukania  wystąpią  jakiekolwiek duże litery;
              innymi  słowy,  jeśli  wzorzec  zawiera  duże  litery,  szukanie
              nastąpi z uwzględnieniem wielkości liter.

       -I lub --IGNORE-CASE
              Jak  -i,  ale  szukania ignorują wielkość liter nawet jeśli wzór
              zawiera duże litery.

       -jn lub --jump-target=n
              Określa linię na ekranie, w  której  umieszczona  ma  być  linia
              "docelowa".   Linia docelowa to obiekt szukania tekstu, szukania
              tagów, skakania do  linii  o  numerze,  skakania  do  pozycji  w
              procentach,  lub  skakania  do  zaznaczonej  pozycji.   Linie na
              ekranie określane są numerem; linia górna to 1,  następna  2,  i
              tak  dalej.  Numery mogą być ujemne, co określa linie liczone od
              dołu ekranu: dolna linia ekranu to -1, druga od dołu -2,  i  tak
              dalej.   Jeśli  użyto  opcji -j, szukania zaczynają się od linii
              następującej tuż po linii docelowej.  Na  przykład  jeśli  użyto
              -j4,  linią  docelową  jest  czwarta linia ekranu, szukania więc
              zaczynają się w linii piątej.

       -J lub --status-column
              Wyświetla kolumnę stanu na lewym brzegu ekranu.   Kolumna  stanu
              wskazuje  linie  dopasowane  w  bieżącym wyszukiwaniu. Stosowana
              jest także gdy działa opcja -w lub -W.

       -kfilename lub --lesskey-file=filename
              Każe less otworzyć i  zinterpretować  wskazany  plik  jako  plik
              lesskey(1).   Można podać wielokrotne opcje -k.  Jeśli ustawiona
              jest zmienna środowiskowa LESSKEY lub LESSKEY_SYSTEM, albo jeśli
              plik   lesskey  znajduje  się  w  standardowym  miejscu  (zobacz
              PRZYPISANIA KLAWISZY), jest on także używany jako plik  lesskey.

       -m lub --long-prompt
              Powoduje  że less pokazuje rozwinięty znak zachęty (jak more), z
              procentową pozycją w pliku.   Domyślnie,  znakiem  zachęty  less
              jest dwukropek.

       -M lub --LONG-PROMPT
              Powoduje, że less wyświetla jeszcze bardziej szczegółową zachętę
              niż more.

       -n lub --line-numbers
              Wyłącza numery linii.  Wartość domyślna (używanie numerów linii)
              może spowodować, że less będzie działał w niektórych przypadkach
              wolniej,  zwłaszcza   z   bardzo   dużym   plikiem   wejściowym.
              Wyłączenie numerów linii opcją -n pozwoli uniknąć tego problemu.
              Używanie numerów linii oznacza: numer linii będzie wyświetlany w
              rozwiniętym  znaku zachęty i poleceniu =, a polecenie v przekaże
              bieżący numer linii edytorowi (zobacz także omówienie LESSEDIT i
              ZNAKÓW ZACHĘTY poniżej).

       -N lub --LINE-NUMBERS
              Powoduje,  że  na początku każdej linii ekranowej wyświetlane są
              numery linii.

       -onazwa_pliku lub --log-file=nazwa_pliku
              Powoduje,  że  less  podczas  przeglądania  otrzymanego  wejścia
              kopiuje  je do wskazanego pliku.  Działa to tylko wtedy gdy plik
              wejściowy jest potokiem, a nie zwykłym  plikiem.   Jeśli  podany
              plik już istnieje, less zapyta o potwierdzenie przed nadpisaniem
              go.

       -Onazwa_pliku lub --LOG-FILE=nazwa_pliku
              Opcja -O jest podobna do -o, ale nadpisze  istniejący  plik  bez
              pytania o potwierdzenie.

              Jeśli  nie podano pliku logu, opcji -o i -O można użyć z wnętrza
              less do jego określenia.  Bez nazwy pliku, będą  one  po  prostu
              podawać nazwę pliku logu.  Polecenie "s" jest równoważne podaniu
              -o z wnętrza less.

       -pwzorzec lub --pattern=wzorzec
              Opcja -p  w  wierszu  poleceń  jest  równoważna  podaniu  wzorca
              +/wzorzec;  to znaczy, nakazuje less aby rozpoczął od pierwszego
              wystąpienia wzorzec w pliku.

       -Pzachta or --prompt=zachta
              Daje  metodę  przystosowania  trzech  stylów  znaku  zachęty  do
              własnych  upodobań.   Normalnie  umieszcza  się  ją  w  zmiennej
              środowiskowej LESS, zamiast wpisywać po każdym  poleceniu  less.
              Taka  opcja  musi  być albo ostatnią opcją w zmiennej LESS, albo
              być  zakończona  znakiem  dolara.   -Ps  plus  łańcuch   zmienia
              domyślną  (krótką)  zachętę na ten łańcuch.  -Pm zmienia średnią
              (-m) zachętę.  -PM zmienia  długą  (-M)  zachętę.   -Ph  zmienia
              zachętę  na  ekranie  pomocy.   -P= zmienia komunikat wypisywany
              poleceniem  =.   -Pw  zmienia   komunikat   wypisywany   podczas
              oczekiwania na dane (w poleceniu F).  Wszystkie łańcuchy zachęty
              składają  się  z  sekwencji  liter   i   specjalnych   sekwencji
              escape'owych.  Szczegóły opisano w sekcji ZNAKI ZACHĘTY.

       -q lub --quiet lub --silent
              Powoduje średnio "ciche" działanie: dzwonek terminala nie dzwoni
              jeśli próbowano przewinąć  poza  koniec  pliku  lub  przed  jego
              początek - jeśli terminal ma "dzwonek wizualny", jest on używany
              zamiast  zwykłego.   Dzwonek  zadzwoni  przy  niektórych  innych
              błędach,   jak   wpisywanie   niewłaściwych  znaków.   Domyślnym
              ustawieniem jest dzwonienie we wszystkich takich przypadkach.

       -Q lub --QUIET lub --SILENT
              Powoduje całkowicie "ciche" działanie: dzwonek  terminala  nigdy
              nie dzwoni.

       -r lub --raw-control-chars
              Powoduje   wyświetlanie   nieprzetworzonych,  "surowych"  znaków
              sterujących.   Domyślnie  znaki  sterujące  (złożone   z   Ctrl)
              wyświetlane  są  z  użyciem  notacji  z  daszkiem;  na przykład,
              Control-A (ósemkowo 001) wyświetlane jest jako "^A".  Uwaga: gdy
              używana  jest  opcja  -r,  less nie potrafi zachować faktycznego
              wyglądu ekranu (ponieważ to zależy od tego, jak ekran reaguje na
              każdy  rodzaj  znaku  sterującego).   Mogą  więc  wystąpić różne
              problemy  z  wyświetlaniem,  jak  dzielenie  długich   linii   w
              niewłaściwym miejscu.

       -R lub --RAW-CONTROL-CHARS
              Jak  -r,  ale  usiłuje  zachować  wygląd  ekranu,  tam  gdzie to
              możliwe.  Działa to tylko wówczas, gdy  wejście  składa  się  ze
              zwykłego   tekstu,   ewentualnie  z  dodanymi  sekwencjami  ANSI
              sterującymi kolorem, o postaci:

                   ESC [ ... m

              gdzie "..." to zero lub więcej znaków różnych od "m".  Do  celów
              zachowania  wyglądu  ekranu  zakłada  się,  że  żaden  ze znaków
              sterujących i żadna z sekwencji ANSI  zmieniających  kolory  nie
              przesuwają    kursora.    Przypisując   zmiennej   środowiskowej
              LESSANSIENDCHARS listę znaków, które mogą kończyć sekwencje ANSI
              sterujące  kolorem  można zmusić less do akceptowania w tej roli
              znaków innych niż "m".

       -s lub --squeeze-blank-lines
              Powoduje ściskanie kolejnych pustych linii  w  pojedynczą  linię
              pustą.  Użyteczne przy oglądaniu wyjścia nroffa.

       -S lub --chop-long-lines
              Powoduje,  że  linie  dłuższe niż szerokość ekranu są ucinane, a
              nie zawijane.  To jest, reszta  długiej  linii  jest  po  prostu
              odrzucana.   Domyślnie  długie  linie  są  zawijane;  to znaczy,
              reszta wyświetlana jest w następnej linii.

       -ttag lub --tag=tag
              Opcja  -t,  plus  zaraz  po  niej  TAG,  będzie  edytować   plik
              zawierający  ów  tag.   Ażeby  to  działało,  musi  być dostępna
              informacja o tagach,  na  przykład,  w  bieżącym  katalogu  może
              znajdować się plik zwany "ctags", zbudowany uprzednio poleceniem
              ctags(1)  lub  jakimś  równoważnym.   Jeśli  ustawiono   zmienną
              środowiskową  LESSGLOBALTAGS,  to  jej  wartość  uważana jest za
              nazwę polecenia zgodnego z global(1), które zostanie wykonane  w
              celu            znalezienia            tagu.             (Zobacz
              http://www.gnu.org/software/global/global.html).  Opcja -t  może
              być  podana  również  z wnętrza less (poleceniem -), jako metoda
              oglądnięcia nowego pliku.  Polecenie :t jest równoważne  podaniu
              -t z wnętrza less.

       -Tplik_tagw lub --tag-file=plik_tagw
              Podaje plik tagów, który należy użyć zamiast "tags".

       -u lub --underline-special
              Powoduje,  że  znaki  backspace  i powroty karetki są traktowane
              jako znaki drukowalne; to jest,  posyłane  są  one  na  terminal
              jeśli pojawią się w wejściu.

       -U lub --UNDERLINE-SPECIAL
              Powoduje,  że  znaki  backspace,  tabulacje i powroty karetki są
              traktowane jako znaki sterujące; to jest, obsługiwane są one jak
              przy podaniu opcji -r.

              Domyślnie,   jeśli   podano  ani  -u  ani  -U,  znaki  backspace
              występujące obok znaku podkreślenia  są  traktowane  specjalnie;
              wyświetlany   jest  podkreślony  tekst,  z  użyciem  sprzętowego
              podkreślania  terminala.   Także  znaki  backspace   występujące
              między  dwoma  identycznymi  znakami  są  traktowane specjalnie:
              wyświetlany  jest  tekst  nadpisany,   z   użyciem   sprzętowego
              pogrubienia   terminala.   Pozostałe  wystąpienia  backspace  są
              usuwane, razem z poprzedzającym znakiem.   Powroty  karetki,  po
              których  następuje  nowa linia są usuwane.  Inne powroty karetki
              obsługiwane są jak przy podaniu opcji -r.   Tekstu,  który  jest
              nadpisany lub podkreślony można szukać gdy nie działa ani -u ani
              -U.

       -V lub --version
              Wyświetla numer wersji less.

       -w lub --hilite-unread
              Tymczasowo podświetla pierwszą "nową" linię po ruchu w  przód  o
              pełną  stronę.   Pierwsza  "nowa"  linia  to  linia  występująca
              bezpośrednio po tej, która znajdowała się  poprzednio  na  samym
              dole   ekranu.   Podświetlana   jest  także  linia  docelowa  po
              poleceniach g lub p. Przy następnym poleceniu  powodującym  ruch
              podświetlenie  jest usuwane. Podświetlana jest cała linia, chyba
              że działa opcja -J - wówczas podświetlana będzie  tylko  kolumna
              stanu.

       -W lub --HILITE-UNREAD
              Tak  jak  -w,  ale  tymczasowo podświetla pierwszą nową linię po
              każdym poleceniu ruchu o więcej niż jedną linię.

       -xn,... lub --tabs=n,...
              Ustawia pozycje tabulacji.   Jeśli  podano  tylko  jedno  n,  to
              pozycje  tabulacji  są  ustawiane na wielokrotnościach n. Jeżeli
              podano  więcej  wartości,  oddzielonych  przecinkami,  tabulacje
              ustawiane  są  na  tych  pozycjach,  a  następnie  w  tym  samym
              odstępie,  co  ostatnie  dwie.   Na  przykład,   -x9,17   ustawi
              tabulacje na pozycjach 9, 17, 25, 33, itd.  Domyślną wartością n
              jest 8.

       -X lub --no-init
              Wyłącza  wysyłanie  sekwencji  inicjalizacji  i  deinicjalizacji
              terminala  z  termcap.  Jest to czasami pożądane, jeżeli łańcuch
              deinicjalizacyjny  robi  coś  niepotrzebnego,  jak   czyszczenie
              ekranu.

       --no-keypad
              Wyłącza  wysyłanie  sekwencji  inicjalizacji  i  deinicjalizacji
              bloku  klawiszy  numerycznych  terminala.    Jest   to   czasami
              pożądane,   jeżeli   łańcuchy  inicjujące/deinicjujące  powodują
              zachowanie się klawiatury numerycznej w niepożądany sposób.

       -yn lub --max-forw-scroll=n
              Określa maksymalną liczbę linii do przesunięcia w przód.   Jeśli
              koniecznym  jest przesunięcie o więcej niż n linii, zamiast tego
              odświeżany  jest  ekran.   Opcji  -c  lub  -C  można   użyć   do
              odświeżenia  ekranu  od  jego  góry,  jeśli  jest  to  pożądane.
              Domyślnie każdy ruch w przód powoduje przewijanie.

       -[z]n lub --window=n
              Zmienia domyślny rozmiar okna przewijania na n linii.  Domyślnie
              jeden  pełny  ekran.   Do  zmiany  rozmiaru  okna można też użyć
              poleceń z i w.  "z" można opuścić dla  kompatybilności  z  more.
              Jeśli  podana liczba n jest ujemna, oznacza to n linii mniej niż
              bieżący rozmiar ekranu.  Na przykład, jeśli ekran ma  24  linie,
              -z-4 ustawia okno przewijania na 20 linii.  Jeśli ekran zostanie
              rozszerzony do 40 linii, okno przewijania  automatycznie  zmieni
              się na 36 linii.

       -"cc lub --quotes=cc
              Zmienia  znak  cytujący w nazwach plików.  Może to być konieczne
              przy nazywaniu pliku zawierającego zarówno znaki  spacji  jak  i
              cudzysłowy.   Jeśli  następuje  po niej pojedynczy znak, zmienia
              ona znak cytujący na tenże znak.  Nazwa pliku zawierająca spacje
              powinna  odtąd  być  otoczona  tym  znakiem, a nie cudzysłowami.
              Jeśli następują po niej dwa znaki, zmienia ona znak  otwierający
              cytowanie  na znak pierwszy, a zamykający na drugi.  Nazwa pliku
              zawierająca  spacje  powinna  odtąd  być   poprzedzona   znakiem
              otwierającym i zakończona znakiem zamykającym.  Zauważ, że nawet
              jeśli zmieniono znaki  cytujące,  opcja  ta  pozostaje  jako  -"
              (myślnik plus cudzysłów).

       -~ lub --tilde
              Normalnie   linie   poza   końcem   pliku  wyświetlane  są  jako
              zawierające pojedyncze znaki tyldy (~). Ta  opcja  powoduje,  że
              będą wyświetlane jako puste linie.

       -# lub --shift
              Określa  domyślną  liczbę  pozycji,  o  jakie  będzie wykonywane
              przewijanie   poziome   w   poleceniach    STRZAŁKA_W_PRAWO    i
              STRZAŁKA_W_LEWO.  Jeżeli  podaną  liczba  jest zero, przyjmowana
              jest domyślna liczba równa połowie szerokości ekranu.

       --     Argument wierszu poleceń "--" oznacza koniec  argumentów  opcji.
              Wszelkie  argumenty  następujące  po  nim są interpretowane jako
              nazwa pliku.  Może być to przydatne przy oglądaniu pliku którego
              nazwa zaczyna się od "-" lub "+".

       +      Jeśli  opcja  wierszu  poleceń  zaczyna  się  od +, reszta opcji
              uważana jest za początkowe polecenie less.  Na przykład, +G mówi
              less,  aby  zaczął  od  końca pliku zamiast od początku, a +/xyz
              mówi mu, aby zaczął od pierwszego wystąpienia "xyz" w pliku.   W
              przypadku szczególnym, +<liczba> działa jak +<liczba>g, to jest,
              rozpoczyna wyświetlanie  od  określonego  numeru  linii  (zobacz
              jednak  zastrzeżenie  przy  poleceniu  g  powyżej).  Jeśli opcja
              zaczyna się od ++, początkowe polecenie odnosi  się  do  każdego
              oglądanego  pliku, nie tylko pierwszego.  Polecenia + opisywanej
              powyżej można też użyć  do  ustawienia  (lub  zmiany)  polecenia
              początkowego dla każdego pliku.

LINIA EDYCJI

       Gdy  wprowadzany  jest  wiersz poleceń u dołu ekranu (na przykład nazwa
       pliku dla polecenia  :e,  albo  wzór  dla  polecenia  szukającego),  do
       manipulowania  nią  można  użyć pewnych klawiszy.  Większość poleceń ma
       formę alternatywną w [nawiasach], której można użyć jeśli jakiś klawisz
       nie  istnieje  na  danej  klawiaturze (formy w nawiasach nie działają w
       wersji MS-DOS).  Każdy z tych  specjalnych  klawiszy  można  wprowadzić
       dosłownie poprzedzając go znakiem dosłowności, ^V lub ^A.  Sam odwrotny
       ukośnik można  też  wprowadzić  dosłownie,  wprowadzając  dwa  odwrotne
       ukośniki.

       STRZAŁKA_W_LEWO [ ESC-h ]
              Przesuwa kursor jedno miejsce w lewo.

       STRZAŁKA_W_PRAWO [ ESC-l ]
              Przesuwa kursor jedno miejsce w prawo.

       ^STRZAŁKA_W_LEWO [ ESC-b lub ESC-STRZAŁKA_W_LEWO ]
              (To  znaczy,  CONTROL i STRZAŁKA_W_LEWO równocześnie).  Przesuwa
              kursor o jedno słowo w lewo.

       ^STRZAŁKA_W_PRAWO [ ESC-w lub ESC-STRZAŁKA_W_LEWO ]
              (To znaczy, CONTROL i STRZAŁKA_W_LEWO  równocześnie).   Przesuwa
              kursor o jedno słowo w prawo.

       HOME [ ESC-0 ]
              Przesuwa kursor na początek linii.

       END [ ESC-$ ]
              Przesuwa kursor na koniec linii.

       BACKSPACE
              Usuwa znak na lewo od kursora lub anuluje polecenie jeśli wiersz
              poleceń jest pusta.

       DELETE lub [ ESC-x ]
              Usuwa znak pod kursorem.

       ^BACKSPACE [ ESC-BACKSPACE ]
              (To znaczy, CONTROL  i  BACKSPACE  równocześnie).   Usuwa  jedno
              słowo na lewo od kursora.

       ^DELETE [ ESC-X lub ESC-DELETE ]
              (To  znaczy,  CONTROL  i  DELETE równocześnie).  Usuwa słowo pod
              kursorem.

       UPARROW [ ESC-k ]
              Odzyskuje poprzednią linię poleceń.

       DOWNARROW [ ESC-j ]
              Odzyskuje następną linię poleceń.

       TAB    Dokończa częściową nazwę pliku na lewo od kursora.  Jeśli pasuje
              ona  do  więcej  niż  jednej  nazwy  pliku,  do  wierszu poleceń
              wprowadzane  jest  pierwsze  dopasowanie.   Powtórne  TABulatory
              przełączają  wkoło  pozostałe  nazwy  plików.   Jeśli dokończona
              nazwa pliku jest katalogiem,  dołączany  jest  do  niej  "/"  (W
              systemach  MS-DOS  dołączany  jest  "\").   Do określenia innego
              znaku, który należy dołączyć do nazwy katalogu, może  być  użyta
              zmienna środowiskowa LESSSEPARATOR.

       BACKTAB [ ESC-TAB ]
              Tak  jak  TAB,  ale  przełącza pasujące nazwy plików w odwrotnym
              porządku.

       ^L     Dokończa częściową nazwę pliku na lewo od kursora.  Jeśli pasuje
              ona  do  więcej  niż  jednej  nazwy  pliku,  do  wierszu poleceń
              wprowadzane są wszystkie dopasowania (jeśli się mieszczą).

       ^U (Unix i OS/2) lub ESC (MS-DOS)
              Usuwa całą linię poleceń  lub  anuluje  polecenie  jeśli  wiersz
              poleceń  jest  pusta.  Jeśli zmieniłeś znak kill w Unixie na coś
              innego niż ^U, zamiast ^U będzie używany tenże znak.

PRZYPISANIA KLAWISZY

       Możesz zdefiniować  swoje  własne  polecenia  lessa  używając  programu
       lesskey(1)  do  stworzenia  pliku  lesskey.   Plik  ten  określa zestaw
       klawiszy poleceń oraz działanie skojarzone z każdym klawiszem.   Możesz
       też  użyć lesskey do zmiany klawiszy linii edycji (zobacz LINIA EDYCJI)
       oraz ustawienia zmiennych środowiskowych.  Jeśli ustawiona jest zmienna
       środowiskowa  LESSKEY,  less  używa  jej  [wartości]  jako  nazwy pliku
       lesskey.  W przeciwnym razie, less szuka pliku lesskey  w  standardowym
       miejscu.   W  systemach  Unixowych  less  szuka  pliku  lesskey zwanego
       "$HOME/.less".  W systemach MS-DOS i Windows less szuka  pliku  lesskey
       zwanego  "$HOME/_less",  a  jeśli  go  tam  nie  znalazł, pliku lesskey
       zwanego "_less" w każdym katalogu określonym przez zmienną środowiskową
       PATH.    W   systemach   OS/2   less   szuka   pliku   lesskey  zwanego
       "$HOME/_less.ini", a jeśli go tam nie znalazł,  pliku  lesskey  zwanego
       "less.ini"  w  każdym  katalogu  określonym  przez zmienną środowiskową
       INIT, a jeśli i  tam  go  nie  znalazł,  szuka  pliku  lesskey  zwanego
       "less.ini"  w  każdym  katalogu  określonym  przez zmienną środowiskową
       PATH.  Zobacz  stronę  podręcznika  systemowego  lesskey(1)  po  więcej
       szczegółów.

       Przypisania  klawiszy  można  także  umieścić  w ogólnosystemowym pliku
       lesskey.  Jeśli dany klawisz zdefiniowano zarówno w  pliku  systemowym,
       jak  i  w  lokalnym,  to  priorytet  mają  przypisania  lokalne.  Jeśli
       ustawiono zmienną środowiskową  LESSKEY_SYSTEM,  less  używa  jej  jako
       nazwy  systemowego  pliku z przypisaniami klawiszy.  W przeciwnym razie
       szuka go w standardowym miejscu: w systemach uniksowych  jest  to  plik
       /usr/local/etc/sysless.   (Jednak  jeśli less skompilowano z katalogiem
       przeznaczonym na konfigurację systemu innym niż niż /usr/local/etc,  to
       w  nim  właśnie  znajdzie  się  plik  sysless).   W  systemach MS-DOS i
       Windows,  ogólnosystemowym  plikiem  lesskey   jest   c:\_sysless.    W
       systemach OS/2, ogólnosystemowym plikiem lesskey jest c:\sysless.ini.

PREPROCESOR WEJŚCIA

       Możesz  dla less zdefiniować "preprocesor wejścia".  Zanim less otwiera
       jakiś  plik,  daje  najpierw  twojemu  preprocesorowi  wejścia   szansę
       zmodyfikowania   sposobu  w  jaki  wyświetlana  jest  zawartość  pliku.
       Preprocesor wejścia  to  po  prostu  wykonywalny  program  (lub  skrypt
       powłoki),  który  zapisuje  zawartość  pliku  do  innego pliku, zwanego
       plikiem  zastępującym.   Następnie  wyświetlana  jest  zawartość  pliku
       zastępującego,  zamiast  pliku  oryginalnego.  Użytkownikowi będzie się
       jednak wydawać, że otwarty został  oryginalny  plik;  to  znaczy,  less
       wyświetli oryginalną nazwę pliku jako nazwę bieżącego pliku.

       Preprocesor   wejścia   otrzymuje   jeden   argument  wiersza  poleceń,
       oryginalną nazwę pliku  wprowadzoną  przez  użytkownika.   Powinien  on
       stworzyć  plik zastępujący, a kiedy zakończy pracę, wypisać nazwę pliku
       zastępującego na swoje standardowe wejście.  Jeśli preprocesor  wejścia
       nie  wypisze  nazwy pliku zastępującego, less używa pliku oryginalnego,
       jak zwykle.  Preprocesor wejścia nie  jest  wywoływany  przy  oglądaniu
       standardowego   wejścia.   Aby  przygotować  jakiś  preprocesor,  ustaw
       zmienną środowiskową LESSOPEN na  wiersz  poleceń,  który  wywoła  twój
       preprocesor.   Ten  wiersz  poleceń powinien zawierać jedno wystąpienie
       łańcucha "%s", który zostanie zastąpiony nazwą pliku podczas  wywołania
       polecenia preprocesora.

       Gdy less zamyka plik otworzony tym sposobem, wywoła inny program, zwany
       postprocesorem wejścia, który może dokonać wszelkich pożądanych działań
       czyszczących   (jak  usuwanie  pliku  zastępującego  stworzonego  przez
       LESSOPEN).   Aby   przygotować   jakiś   preprocesor,   ustaw   zmienną
       środowiskową   LESSCLOSE   na   wiersz   poleceń,   która  wywoła  twój
       postprocesor.   Ten  wiersz  poleceń  może  zawierać  dwa   wystąpienia
       łańcucha  "%s";  pierwsze zostanie zastąpione oryginalną nazwą pliku, a
       drugie nazwą pliku zastępującego wypisanego przez LESSOPEN.

       Na przykład, w wielu systemach Unixowych, poniższe dwa skrypty  pozwolą
       ci  przechowywać  pliki  w  formie  skompresowanej, ale nadal umożliwią
       oglądanie ich bezośrednio przy pomocy less:

       lessopen.sh:
            #! /bin/sh
            case "$1" in
            *.Z) uncompress -c $1  >/tmp/less.$$  2>/dev/null
                 if [ -s /tmp/less.$$ ]; then
                      echo /tmp/less.$$
                 else
                      rm -f /tmp/less.$$
                 fi
                 ;;
            esac

       lessclose.sh:
            #! /bin/sh
            rm $2

       Aby użyć tych skryptów, umieść oba tam,  skąd  mogą  być  wykonywane  i
       ustaw   LESSOPEN="lessopen.sh %s", oraz LESSCLOSE="lessclose.sh %s %s".
       Można  napisać  bardziej  złożone   skrypty   LESSOPEN   i   LESSCLOSE,
       akceptujące inne typy plików skompresowanych itd.

       Możliwe jest także przygotowanie preprocesora wejścia posyłającego dane
       bezpośrednio potokiem do  less,  zamiast  wstawiania  danych  do  pliku
       zastępującego.   Unika się w ten sposób potrzeby odkompresowania całego
       pliku zanim zacznie się go oglądać.  Preprocesor wejścia  działający  w
       ten  sposób  zwany  jest potokiem wejściowym.  Potok wejściowy, zamiast
       wypisywać nazwę pliku wyjściowego na standardowe wyjście, wypisuje całą
       zawartość  pliku zastępującego na standardowe wyjście.  Jeśli potok nie
       wypisze żadnych znaków na standardowe  wyjście,  plik  zastępujący  nie
       istnieje  i less użyje pliku oryginalnego, jak zwykle.  Aby użyć potoku
       wejściowego, zmień pierwszy znak w zmiennej środowiskowej  LESSOPEN  na
       kreskę  pionową  (|),  aby  zaznaczyć,  że  preprocesor  wejściowy jest
       potokiem.

       Na przykład, w wielu systemach Unixowych, poniższy skrypt zadziała  tak
       jak poprzednie skrypty przykładowe:

       lesspipe.sh:
            #! /bin/sh
            case "$1" in
            *.Z) uncompress -c $1  2>/dev/null
                 ;;
            esac

       Aby  użyć tego skryptu, umieść go tam, skąd może być wykonywany i ustaw
       LESSOPEN="|lesspipe.sh %s".  Gdy używa się  potoku  wejściowego,  można
       użyć również postprocesora LESSCLOSE, ale zwykle nie jest on potrzebny,
       ponieważ nie ma pliku zastępującego który należałoby posprzątać.  W tym
       przypadku  nazwą  pliku  zastępującego  przekazywaną  do  postprocesora
       LESSCLOSE jest "-".

NARODOWE ZESTAWY ZNAKÓW

       W pliku wejściowym istnieją trzy rodzaje znaków:

       znaki normalne
              mogą być wyświetlane bezpośrednio na ekranie.

       znaki sterujące
              nie powinny być wyświetlane  bezpośrednio,  ale  można  się  ich
              spodziewać  w  zwykłych  plikach  tekstowych  (jak  backspace  i
              tabulacji).

       znaki binarne
              nie powinny być wyświetlane bezpośrednio i nie  spodziewamy  się
              ich w plikach tekstowych.

       "Zestaw znaków" to po prostu opis tego, jakie znaki mają być uważane za
       normalne, sterujące i binarne.  Do wybrania zestawu znaków  można  użyć
       zmiennej  środowiskowej LESSCHARSET.  Możliwymi wartościami LESSCHARSET
       są:

       ascii  BS, TAB, NL, CR  i  znak  wysuwu  do  nowej  strony  są  znakami
              sterującymi,  wszystkie znaki o wartościach pomiędzy 32 a 126 są
              normalnymi znakami, a wszystkie pozostałe - binarnymi.

       iso8859
              Wybiera zestaw znaków ISO 8859.  Jest to to samo,  co  ASCII,  z
              wyjątkiem  tego,  że  znaki  między 160 i 255 są traktowane jako
              normalne.  [od tłum: niezbędne dla prawidłowej obsługi  polskich
              znaków.]

       latin1 To samo, co iso8859.

       latin9 To samo, co iso8859.

       dos    Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla MS-DOS-u.

       ebcdic Wybiera zestaw znaków EBCDIC.

       IBM-1047
              Wybiera   zestaw  znaków  EBCDIC  stosowany  przez  OS/390  Unix
              Services.  W  EBCDIC  jest  to  zestaw  analogiczny  do  latin1.
              Podobny  efekt  możesz  uzyskać  ustawiając  w  środowisku  albo
              LESSCHARSET=IBM-1047 albo LC_CTYPE=en_US.

       koi8-r Wybiera rosyjski zestaw znaków

       next   Wybiera zestaw znaków odpowiedni dla komputerów NeXT.

       utf-8  Wybiera kodowanie UTF-8 zestawu znaków ISO 10646.

       W wypadkach szczególnych może zajść  potrzeba  przystosowania  less  do
       używania  zestawu znaków innego niż te, które można wskazać przy pomocy
       LESSCHARSET.  Wówczas  do  zdefiniowania  zestawu  znaków  należy  użyć
       zmiennej  środowiskowej  LESSCHARDEF.  Powinna  być  ona  ustawiona  na
       łańcuch, którego każdy znak określa jeden znak w zestawie znaków.  Znak
       "."  używany  jest dla znaków normalnych, "c" dla sterujących i "b" dla
       binarnych.  Można użyć liczby dziesiętnej oznaczającej powtórzenie.  Na
       przykład, "bccc4b."  oznaczałoby, że znak [o kodzie] 0 jest binarny, 1,
       2 i 3 są sterujące, 4, 5,  6  i  7  są  binarne,  a  8  jest  normalny.
       Wszystkie  znaki  po ostatnim są przyjmowane za takie same jak ostatni,
       znaki więc pomiędzy 9 a  255  byłby  tu  normalne  (jest  to  przykład,
       niekonieczne odpowiadający jakiemuś rzeczywistemu zestawowi znaków).

       Tabela  poniższa  pokazuje  wartość  LESSCHARDEF  równoważną  każdej  z
       możliwych wartości LESSCHARSET:

            ascii     8bcccbcc18b95.b
            dos       8bcccbcc12bc5b95.b.
            ebcdic    5bc6bcc7bcc41b.9b7.9b5.b..8b6.10b6.b9.7b
                      9.8b8.17b3.3b9.7b9.8b8.6b10.b.b.b.
            IBM-1047  4cbcbc3b9cbccbccbb4c6bcc5b3cbbc4bc4bccbc
                      191.b
            iso8859   8bcccbcc18b95.33b.
            koi8-r    8bcccbcc18b95.b128.
            latin1    8bcccbcc18b95.33b.
            next      8bcccbcc18b95.bb125.bb

       Jeśli ani LESSCHARSET ani LESSCHARDEF są  ustawione,  ale  w  zmiennych
       środowiskowych  LC_ALL, LC_TYPE lub LANG znaleziono łańcuch "UTF-8", to
       domyślnym zestawem znaków jest utf-8.

       Jeśli tego łańcucha nie znaleziono, ale wykorzystywany system obsługuje
       interfejs  setlocale,less użyje setlocale do określenia zestawu znaków.
       setlocale kontrolowane jest ustawieniem zmiennych  środowiskowych  LANG
       lub LC_CTYPE.

       Na  koniec,  jeśli  interfejs  setlocale  również nie jest dostępny, to
       domyślnym zestawem znaków jest latin1.

       Znaki binarne i sterujące wyświetlane są w odwróconych kolorach.  Każdy
       taki  znak wyświetlany jest w notacji z daszkiem, jeśli to możliwe (np.
       ^A dla  Control-A).   Notacja  z  daszkiem  używana  jest  tylko  jeśli
       odwrócenie  trzeciego  bitu  od końca daje normalny znak drukowalny.  W
       przeciwnym razie  znak  jest  wyświetlany  jako  cyfra  szesnastkowa  w
       nawiasach   ostrych.   Format  ten  można  zmienić  ustawiając  zmienną
       środowiskową LESSBINFMT.  LESSBINFMT może zaczynać się od "*" i jednego
       znaku  wybierającego  atrybut  wyświetlania:  "*k"  to  miganie, "*d" -
       pogrubienie, "*u" - podkreślenie,  "*s"  -  odwrócone  kolory,  "*n"  -
       normalny.   Jeśli  LESSBINFMT  nie zaczyna się od "*", przyjmowany jest
       atrybut normalny.  Reszta LESSBINFMT to łańcuch,  który  może  zawierać
       jedną  sekwencję  escape  w  stylu printf (% plus x, X, o, d itd.).  Na
       przykład,  jeśli  LESSBINFMT  ma  wartość   "*u[%x]",   znaki   binarne
       wyświetlane  są jako podkreślone liczby szesnastkowe otoczone nawiasami
       kwadratowymi.  Wartością domyślną, jeśli nie określono LESSBINFMT, jest
       "*s<%X>".

ZNAKI ZACHĘTY

       Opcja  -P  pozwala  dostosować  znaki  zachęty  do  własnych  upodobań.
       Łańcuch podany opcji -P zastępuje  określony  łańcuch  zachęty.   Pewne
       znaki  w tym łańcuchu są interpretowane w sposób szczególny.  Mechanizm
       znaków zachęty jest raczej skomplikowany, ażeby zapewniać elastyczność,
       ale  zwykły  użytkownik  nie  musi  rozumieć  szczegółów  konstruowania
       własnych łańcuchów zachęty.

       Znak procentu plus dowolny pojedynczy znak rozwijany jest  zależnie  od
       tego, czym jest ów następny znak.

       %bX    Zastępowany  przez  offset  bajtowy w bieżącym pliku wejściowym.
              Po b następuje pojedynczy znak (pokazany jako X powyżej),  który
              określa  linię,  której  offsetu  bajtowego  należy użyć.  Jeśli
              znakiem  tym  jest  "t",  używany  jest  offset  bajtowy   linii
              wyświetlanej  na  górze  ekranu, "m" oznacza linię środkową, "b"
              oznacza linię dolną, "B" oznacza linię tuż przed  dolną,  a  "j"
              oznacza linię "docelową", jak to określa opcja -j.

       %B     Zastępowany przez rozmiar bieżącego pliku wejściowego.

       %c     Zastępowany  przez  numer kolumny tekstu widniejącej w pierwszej
              kolumnie ekranu.

       %dX    Zastępowany  przez  numer  strony  dla  wskazanej  linii   pliku
              wejściowego.  Linię, która ma zostać użyta, określa X, tak jak w
              opcji %b.

       %D     Zastępowany przez liczbę stron w pliku wejściowym, lub, co  jest
              równoważne, numer strony ostatniej linii pliku.

       %E     Zastępowany  przez  nazwę  edytora  (ze  zmiennej  środowiskowej
              VISUAL, lub EDITOR jeśli VISUAL nie jest zdefiniowana).   Zobacz
              omówienie elementu LESSEDIT poniżej.

       %f     Zastępowany przez nazwę bieżącego pliku wejściowego.

       %i     Zastępowany   przez  indeks  bieżącego  pliku  w  liście  plików
              wejściowych.

       %lX    Zastępowany przez numer linii w pliku wejściowym.  Linia, której
              należy użyć określana jest przez X, jak w opcji %b.

       %L     Zastępowany   przez   numer   linii   ostatniej  linii  w  pliku
              wejściowym.

       %m     Zastępowany przez całkowitą liczbę plików wejściowych.

       %pX    Zastępowany  przez   pozycję   procentową   w   bieżącym   pliku
              wejściowym,  według  offsetów  w  bajtach.  Linia, której należy
              użyć określana jest przez X, jak w opcji %b.

       %PX    Zastępowany  przez   pozycję   procentową   w   bieżącym   pliku
              wejściowym, według liczby linii.

       %s     To samo co %B.

       %t     Powoduje,  że  wszystkie spacje występujące na końcu są usuwane.
              Zwykle  używane  na  końcu  łańcucha,  ale  może   się   pojawić
              gdziekolwiek.

       %x     Zastępowany nazwą następnego pliku wejściowego w liście.

       Jeśli  jakikolwiek z elementów jest nieznany (na przykład rozmiar pliku
       jeśli  wejściem  jest  potok),  zamiast  niego  wypisywany  jest   znak
       zapytania.

       Format  łańcucha  zachęty  można zmieniać zależnie od pewnych warunków.
       Pytajnik plus pojedynczy znak zachowuje się jak "IF"; zależnie od  tego
       znaku   rozpatrywany  jest  warunek.   Jeśli  warunek  jest  prawdziwy,
       wszystkie znaki następujące po znaku zapytania i znaku warunku,  aż  do
       kropki,  są umieszczane w zachęcie.  Jeśli warunek jest fałszywy, znaki
       te nie są tam  umieszczane.   Dwukropka  występującego  między  znakiem
       zapytania  i  kropką  można użyć do zaznaczenia "ELSE"; wszystkie znaki
       pomiędzy dwukropkiem i kropką są włączane do  łańcucha  wtedy  i  tylko
       wtedy, gdy warunek IF jest fałszywy.  Znakami warunku (następującymi po
       znaku zapytania) mogą być:

       ?a     Prawda jeśli już włączono do zachęty jakieś znaki.

       ?bX    Prawda jeśli znany jest offset bajtowy określonej linii.

       ?B     Prawda jeśli znany jest rozmiar bieżącego pliku wejściowego.

       ?c     Prawda  jeśli  tekst  jest  przesunięty  w  poziomie  (%c   jest
              niezerowe).

       ?dX    Prawda jeśli znany jest numer strony dla podanej linii.

       ?e     Prawda jeśli osiągnięto koniec pliku.

       ?f     Prawda  jeśli istnieje nazwa pliku wejściowego (tzn. wejście nie
              jest potokiem).

       ?lX    Prawda jeśli znany numer określonej linii.

       ?L     Prawda jeśli znany jest numer ostatniej linii pliku.

       ?m     Prawda jeśli jest więcej niż jeden plik wejściowy.

       ?n     Prawda jeśli jest to pierwsza zachęta w nowym pliku  wejściowym.

       ?pX    Prawda  jeśli  znana  jest,  liczona  według offsetów bajtowych,
              pozycja procentowa w pliku określonej linii.

       ?PX    Prawda jeśli znana jest, liczona według  liczby  linii,  pozycja
              procentowa w pliku określonej linii.

       ?s     To samo co "?B".

       ?x     Prawda  jeśli istnieje następny plik wejściowy (to jest, bieżący
              plik nie jest ostatnim).

       Wszystkie znaki inne niż znaki specjalne  (znak  zapytania,  dwukropek,
       kropka  i  odwrotny  ukośnik)  stają  się  bez  zmian  częścią zachęty.
       Wszystkie  znaki  specjalne  można  umieścić   w   zachęcie   dosłownie
       poprzedzając je odwrotnym ukośnikiem.

       Kilka przykładów:

       ?f%f:Standardowe wejście.

       Ta  zachęta  wypisuje nazwę pliku, jeśli jest znana, w przeciwnym razie
       łańcuch "Standardowe wejście".

       ?f%f .?ltLinia %lt:?pt%pt\%:?btBajt %bt:-...

       Ta zachęta wypisze nazwę pliku, jeśli  jest  znana.   Po  nazwie  pliku
       następuje   numer  linii,  jeśli  znany,  w  przeciwnym  razie  pozycja
       procentowa, jeśli znana,  w  przeciwnym  razie  offset  bajtowy,  jeśli
       znany.   W  przeciwnym razie wypisywany jest myślnik.  Zauważ, że każdy
       znak zapytania ma odpowiadającą mu kropkę, i że % po %pt jest wstawiony
       dosłownie poprzez poprzedzenie go odwrotnym ukośnikiem.

       ?n?f%f .?m(file %i of %m) ..?e(END) ?x- Next %x..%t

       To  wypisuje  nazwę pliku, jeśli jest to pierwsza zachęta w pliku, plus
       komunikat  "file  N  of  N",  jeśli  istnieje  więcej  niż  jeden  plik
       wejściowy.   Następnie,  jeśli jesteśmy na końcu pliku, wypisywany jest
       łańcuch "(END)" plus nazwa następnego pliku, jeśli istnieje.  Na  końcu
       obcinane  są  wszelkie  końcowe spacje.  Jest to zachęta domyślna.  Dla
       odniesienia, poniżej podano wartości domyślne pozostałych dwóch  zachęt
       (odpowiednio  -m i -M).  Każda złamana jest w dwie linie, ale tylko dla
       czytelności.

       ?n?f%f .?m(file %i of %m) ..?e(END) ?x- Next\: %x.:
            ?pB%pB\%:byte %bB?s/%s...%t

       ?f%f .?n?m(file %i of %m) ..?ltlines %lt-%lb?L/%L. :
            byte %bB?s/%s. .?e(END) ?x- Next\: %x.:?pB%pB\%..%t

       A tu jest domyślny komunikat wypisywany przez polecenie =:

       ?f%f .?m(file %i of %m) .?ltlines %lt-%lb?L/%L. .
            byte %bB?s/%s. ?e(END) :?pB%pB\%..%t

       Rozwijanie  zachęt  jest  używane  również  do   innego   celu:   jeśli
       zdefiniowano  zmienną  środowiskową  LESSEDIT,  używana  jest  ona jako
       polecenie do wykonania w momencie wywołania  polecenia  v.   Łańcuch  w
       LESSEDIT rozwijany jest tak samo jak łańcuch zachęty.  Domyślna wartość
       LESSEDIT to:

            %E ?lm+%lm. %f

       Zauważ, że rozwijane jest to do nazwy edytora,  plus  znak  +  i  numer
       linii,  plus  nazwa  pliku.   Jeśli  twój  edytor nie akceptuje składni
       "+numerlinii", albo ma inne różnice w składni wywołania, można  zmienić
       zmienną LESSEDIT żeby zmodyfikować zachowanie domyślne.

BEZPIECZEŃSTWO

       Gdy zmienna środowiskowa LESSSECURE jest ustawiona na 1, less pracuje w
       trybie  "bezpiecznym".   Oznacza  to,  że  następujące  możliwości   są
       wyłączone:

              !      polecenie powłoki

              |      polecenie potokowa

              :e     polecenie examine

              v      polecenie edycyjna

              s  -o  pliku logów

              -k     używanie plików lesskey

              -t     używanie plików z tagami.

                     metaznaki w nazwach plików, takie jak *

                     uzupełnianie nazwy pliku (TAB, ^L)

       less może także zostać skompilowany na stałe w trybie "bezpiecznym".

ZMIENNE ŚRODOWISKOWE

       Zmienne  środowiskowe mogą być określone albo w środowisku systemu, jak
       zwykle,  albo  w  pliku   lesskey(1).    Jeśli   zmienne   środowiskowe
       zdefiniowano  w  więcej  niż  jednym miejscu, to zmienne zdefiniowane w
       lokalnym pliku lesskey  mają  priorytet  nad  zmiennymi  ze  środowiska
       systemu,  które  z  kolei  ma  priorytet nad zmiennymi zdefiniowanymi w
       zdefiniowanymi w systemowym pliku lesskey.

       COLUMNS
              Ustawia liczbę kolumn na ekranie.  Ma priorytet na liczbą kolumn
              określoną  przez  zmienną TERM.  (Jednak jeśli masz system okien
              obsługujący TIOCGWINSZ lub WIOCGETD, to pojęcie rozmiaru  ekranu
              określone   przez  ten  system  jest  nadrzędne  w  stosunku  do
              zmiennych środowiskowych LINES i COLUMNS).

       EDITOR Nazwa edytora (używanego dla polecenia v).

       HOME   Nazwa katalogu  domowego  użytkownika  (używana  do  znalezienia
              pliku lesskey w systemach Unixowych i OS/2).

       HOMEDRIVE, HOMEPATH
              Złożenie  zmiennych  środowiskowych  HOMEDRIVE i HOMEPATH tworzy
              nazwę katalogu  domowego  użytkownika,  jeśli  nie  zdefiniowano
              zmiennej HOME (tylko w wersji dla Windows).

       INIT   Nazwa katalogu inicjalizacji użytkownika (używana do znalezienia
              pliku lesskey w systemach OS/2).

       LANG   Język określający zestaw znaków.

       LC_CTYPE
              Język określający zestaw znaków.

       LESS   Opcje które są przekazywane less automatycznie.

       LESSANSIENDCHARS
              Znaki, co do których  zakłada  się,  że  kończą  sekwencje  ANSI
              sterujące kolorem (domyślnie "m").

       LESSBINFMT
              Format wyświetlania znaków niedrukowalnych i niesterujących.

       LESSCHARDEF
              Określa zestaw znaków.

       LESSCHARSET
              Wybiera predefiniowany zestaw znaków.

       LESSCLOSE
              wiersz poleceń wywołujący (opcjonalny) postprocesor wejścia.

       LESSECHO
              Nazwa   programu   lessecho   (domyślnie  "lessecho").   Program
              lessecho używany jest do rozwijania metaznaków, takich jak * czy
              ?, w nazwach plików w systemach Unixowych.

       LESSEDIT
              Prototypowy  łańcuch  dla  edytora  (używany  dla  polecenia v).
              Zobacz omówienie w sekcji ZNAKI ZACHĘTY.

       LESSGLOBALTAGS
              Nazwa polecenia wykorzystywanego przez opcję -t  do  znalezienia
              tagów   globalnych.   Normalnie  powinno  to  być  ustawione  na
              "global", jeśli system ma polecenie global (1).  Jeśli nie  jest
              ustawione, tagi globalne nie są używane.

       LESSKEY
              Nazwa domyślnego pliku lesskey(1).

       LESSKEY_SYSTEM
              Nazwa domyślnego pliku systemowego lesskey(1).

       LESSMETACHARS
              Lista znaków uważanych za metaznaki przez powłokę.

       LESSMETAESCAPE
              Przedrostek,   który   less  doda  przed  każdym  metaznakiem  w
              poleceniach wysyłanych do powłoki.   Jeśli  LESSMETAESCAPE  jest
              łańcuchem  pustym,  polecenia  zawierające  metaznaki  nie  będą
              przekazywane powłoce.

       LESSOPEN
              wiersz poleceń wywołująca (opcjonalny) preprocesor wejścia.

       LESSSECURE
              Uruchamia less  w  trybie  "bezpiecznym".   Zobacz  omówienie  w
              sekcji BEZPIECZEŃSTWO.

       LESSSEPARATOR
              Łańcuch  do  dołączenia do nazwy katalogu przy dokańczaniu nazwy
              pliku.

       LINES  Ustawia liczbę linii na ekranie.  Ma priorytet nad liczbą  linii
              określoną  przez  zmienną TERM.  (Jednak jeśli masz system okien
              obsługujący TIOCGWINSZ lub WIOCGETD, to pojęcie rozmiaru  ekranu
              określone   przez  ten  system  jest  nadrzędne  w  stosunku  do
              zmiennych środowiskowych LINES i COLUMNS).

       PATH   Ścieżka  szukania  użytkownika  (używana  do  znalezienia  pliku
              lesskey w systemach MS-DOS i OS/2).

       SHELL  Powłoka  używana przy wykonywaniu polecenia ! oraz do rozwijania
              nazw plików.

       TERM   Typ terminala na którym uruchamiany jest less.

       VISUAL Nazwa e Nazwa edytora (używanego dla polecenia v).

ZOBACZ TAKŻE

       lesskey(1), more(1), head(1).

OSTRZEŻENIA

       Polecenie = i znaki zachęty (chyba że zmieniono  je  przez  -P)  podają
       numery linii na górze i na dole ekranu, ale offset i pozycję procentową
       linii występującej po znajdującej się na dole ekranu.

       Jeśli używa się polecenia :e do nazwania więcej niż  jednego  pliku,  a
       jeden  z nazwany plików był oglądany poprzednio, nowe pliki mogą zostać
       dołączone do listy w nieokreślonym porządku.

       Na pewnych starszych terminalach  (tak  zwanych  terminalach  z  "magic
       cookie")    szukanie    z    podświetlaniem   spowoduje   nieprawidłowe
       wyświetlanie.  Na takich terminalach  szukanie  z  podświetlaniem  jest
       domyślnie wyłączone, aby uniknąć potencjalnych problemów.

       W pewnych przypadkach, kiedy włączone jest szukanie z podświetleniem, a
       wzorzec do szukania zaczyna się od ^, podświetlone może  zostać  więcej
       tekstu   niż  pasuje.   (Ten  problem  nie  występuje,  gdy  less  jest
       skompilowany tak, by używał pakietu POSIX-owych wyrażeń regularnych).

       Przy przeglądaniu  tekstu  zawierającego  sterujące  kolorem  sekwencje
       specjalne  ANSI,  przy  pomocy  opcji -R, wyszukiwanie może nie znaleźć
       tekstu zawierającego w sobie taką sekwencję. Oprócz tego,  wyszukiwanie
       może zmienić kolor części tekstu występującego za podświetlonym.

       W niektórych systemach, setlocale twierdzi że znaki ASCII od 0 do 31 są
       znakami sterującymi, a nie binarnymi.  Powoduje to,  że  less  traktuje
       pewne  pliki  binarne jako zwykłe, niebinarne.  Aby obejść ten problem,
       ustaw  zmienną  środowiskową  LESSCHARSET  na  "ascii"  (albo  na  inny
       odpowiedni zestaw znaków).

       Najświeższą  listę  błędów  znanych  w  tej  wersji  less znajdziesz na
       http://www.greenwoodsoftware.com/less.

COPYRIGHT

       Copyright (c) 2000  Mark Nudelman

       less jest częścią projektu GNU i stanowi wolne oprogramowanie.   Możesz
       go   rozprowadzać   dalej  i/lub  modyfikować  na  warunkach  albo  (1)
       Powszechnej Licencji Publicznej GNU,  wydanej  przez  Fundację  Wolnego
       Oprogramowania,   albo   (2)   Licencji   Less.    Szczegóły  dotyczące
       rozprowadzania znajdziesz w pliku README pakietu dystrybucyjnego  less.
       Wraz   z  less  powinieneś  otrzymać  egzemplarz  Powszechnej  Licencji
       Publicznej GNU (GNU General Public  License)  -  zobacz  plik  COPYING.
       Jeśli  nie - napisz do Free Software Foundation, 59 Temple Place, Suite
       330, Boston, MA  02111-1307,  USA.   Powinieneś  także  otrzymać  kopię
       Licencji  Less  -  zobacz  plik  LICENSE.  less rozpowszechniany jest z
       nadzieją, iż będzie użyteczny -  jednak  BEZ  JAKIEJKOLWIEK  GWARANCJI,
       nawet  domyślnej  gwarancji PRZYDATNOŚCI HANDLOWEJ albo PRZYDATNOŚCI DO
       OKREŚLONYCH ZASTOSOWAŃ. W celu uzyskania bliższych  informacji  sięgnij
       do Powszechnej Licencji Publicznej GNU.

AUTOR

       Mark Nudelman <markn@greenwoodsoftware.com>
       Zgłoszenia  błędów  lub  komentarze  proszę przesyłać na powyższy adres
       albo do bug-less@gnu.org.
       Więcej informacji znajdziesz na witrynie  macierzystej  programu  less:
       http://www.greenwoodsoftware.com/less.

                          wersja 374: 19 lutego 2002                   less(1)