Provided by:
manpages-pl_20051117-1_all 
NAZWA
mtools - narzędzia dostępu do dysków DOS w Uniksie
WSTĘP
Mtools jest zbiorem narzędzi, udostępnianych jako public domain,
pozwalających systemom unixowym na operowanie plikami DOSowymi: odczyt,
zapis i przemieszczanie plików położonych na DOSowym systemie plików
(zwykle dyskietce). Gdy jest to uzasadnione, każdy z programów usiłuje
emulować odpowiednie polecenie DOSu. Nie są jednak emulowane zbędne
ograniczenia i osobliwości DOSu. Na przykład, możliwe jest przesuwanie
podkatalogów z jednego podkatalogu do innego.
Mtools wystarczają do zapewnienia dostępu do systemów plikowych DOSu.
Na przykład, polecenia takie jak mdir a: działają na napędzie a: bez
uprzedniego montowania (dołączania) czy inicjalizacji (zakładając, że
na twojej maszynie działa domyślny plik /etc/mtools.conf. Przy pomocy
mtools można zmieniać dyskietki bez potrzeby ich dołączania i
odłączania.
SKĄD WZIĄĆ MTOOLS
Mtools można znaleźć w następujących miejscach (i ich mirrorach):
http://mtools.linux.lu/mtools-3.9.9.tar.gz
ftp://www.tux.org/pub/knaff/mtools/mtools-3.9.9.tar.gz
ftp://ibiblio.unc.edu/pub/Linux/utils/disk-management/mtools-3.9.9.tar.gz
Przed zgłoszeniem błędu upewnij się, że nie został już poprawiony w
łatkach alfa, które można znaleźć na:
http://mtools.linux.lu/
ftp://www.tux.org/pub/knaff/mtools
Łaty mają nazwy mtools-wersja-ddmm-.taz, gdzie wersja oznacza wersję
podstawową, dd dzień, zaś mm miesiąc. Z powodu braku miejsca zwykle
pozostawiam jedynie najnowszą łatę.
Na `mtools @ tux.org' istnieje lista dyskusyjna. Proszę przesyłać
wszystkie zgłoszenia błędów na tę listę. Można zapisać się na listę
wysyłając wiadomość z treścią 'subscribe mtools @ tux.org' do
`majordomo @ tux.org'. (Uwaga: proszę usunąć odstępy przed i po znaku
"@". Pozostawiłem je dla oszukania spambotów). Zawiadomienia o nowych
wersjach mtools, oprócz przesyłania na ogłoszeniowe grupy Linuksa, będą
również wysyłane na tę listę. Archiwum listy prowadzone jest na
http://www.tux.org/hypermail/mtools/latest
WSPÓLNE CECHY WSZYSTKICH POLECEŃ MTOOLS
Opcje i nazwy plików
Nazwy plików MS-DOS składają się z litery napędu, po której następuje
dwukropek, podkatalog i nazwa pliku. Tylko nazwa pliku jest
obowiązkowa, litera napędu i podkatalog są opcjonalne. Nazwy plików bez
litery napędu odnoszą się do plików unixowych. Nazwy podkatalogów mogą
używać zarówno separatora \ jak i \. Użycie separatora \ lub znaków
uogólniających wymaga otoczenia nazw znakami cytowania (apostrofami,
cudzysłowami) dla ochrony przed ich interpretacją przez powłokę.
Jednakże znaki uogólniające w nazwach plików unixowych nie powinny być
cytowane, gdyż chcemy by powłoka je rozwinęła.
Procedury "wyszukiwania wzorców" wyrażeń regularnych stosują się do
reguł uniksowych. Na przykład, * oznacza wszystkie pliki DOSowe
(zamiast *.*). Bity określające atrybuty pliku (archiwalny, ukryty,
tylko-do-odczytu, systemowy) podczas wyszukiwania wzorca są ignorowane.
Wszystkie opcje używają znaku - (minus) jako pierwszego znaku, nie zaś
/ (ukośnika), jak mógłbyś się spodziewać w DOSie.
Większość poleceń mtools pozwala na użycie wielu nazw plików jako
parametrów, co nie jest zgodne z konwencjami DOSu, ale jest
przyjaźniejsze dla użytkownika.
Większość poleceń mtools posiada opcje informujące je, jak obsługiwać
kolizje nazw plików. Więcej szczegółów znajdziesz w sekcji Kolizje
nazw. Wszystkie polecenia akceptują opcję -V wyświetlającą wersję, a
większość również opcję -v przełączającą tryb wyświetlania szczegółów
(verbose). Patrz sekcja Polecenia, gdzie umieszczono szczegółowy opis
opcji charakterystycznych dla poszczególnych poleceń.
Litery napędów
Znaczenie liter napędów zależy od konfiguracji sprzętowej. Przy
większości konfiguracji jednak, napęd A jest pierwszym napędem
dyskietek, napęd B drugim napędem dyskietek (jeśli jest dostępny),
napęd J jest napędem Jaz (jeśli dostępny), zaś napęd Z - napędem typu
Zip (jeśli dostępny). W systemach, gdzie nazwa urządzenia pochodzi od
identyfikatora SCSI, napęd Jaz przyjmowany jest za 4 obiekt SCSI, zaś
Zip za SCSI 5 (domyślne ustawienia fabryczne). W Linuksie, w przypadku
obu tych napędów, przyjmuje się, że jest to drugi napęd szyny SCSI
(/dev/sdb). Ustawienia domyślne mogą być zmienione przez zmianę pliku
konfiguracyjnego (patrz opis konfiguracji w mtools(5)).
Bieżący katalog roboczy
Do ustawienia urządzenia i bieżącego katalogu (odnoszącego się do
systemu plikowego MS-DOSu) używa się polecenia mcd. Jednak. w
przeciwieństwie do DOSu, istnieje tylko jeden katalog roboczy dla
wszystkich napędów, nie zaś po jednym na napęd.
Długie nazwy plików VFAT
Niniejsza wersja mtools obsługuje długie nazwy plików stosowane w VFAT.
Jeśli unixowa nazwa pliku jest zbyt długa, by zmieścić się w krótkiej
nazwie DOSu, zachowywana jest jako długa nazwa VFAT i tworzona jest
towarzysząca jej krótka nazwa. Tę krótką nazwę widzisz sprawdzając dysk
DOSem w wersji wcześniejszej niż 7.0. Poniższe zestawienie pokazuje
kilka przykładów krótkich nazw:
Długa nazwa Nazwa MS_DOS Powód zmiany nazwy
----------- ------------ -----------------------
ToJestTest TOJEST~1 zbyt długa nazwa pliku
alain.knaff ALAIN~1.KNA za długie rozszerzenie
prn.txt PRN~1.TXT PRN jest nazwą urządzenia
.abc ABC~1 pusta nazwa pliku
hot+cold HOT_CO~1 niedozwolony znak
Jak widać, w celu uzyskania krótkiej nazwy zastosowano następujące
przekształcenia:
* Niedozwolone znaki są zastąpione podkreśleniem. Znakami
zabronionymi są: ;+=[]',\"*\<>/?:|.
* Usunięte są dodatkowe kropki, które nie mogą być zinterpretowane
jako główny separator nazwy/rozszerzenia.
* Tworzony jest licznik dla przyrostka ~n,
* Nazwa skracana jest tak, by spełnić ograniczenie 8+3.
Początkowa, unixowa nazwa pliku (długa lub krótka) zwana jest również
nazwą pierwotn lub gwn (primary), zaś pochodząca od niej nazwa
krótka zwana jest wtrn lub dodatkow (secondary).
Przykład:
mcopy /etc/motd a:DlugaNazwa
Mtools utworzą wpis w VFAT dla `DlugaNazwa' i użyją `DLUGANAZ' jako
nazwy krótkiej. `DlugaNazwa' jest tutaj nazwą główną, zaś `DLUGANAZ'
nazwą dodatkową.
mcopy /etc/motd a:motd
`motd' spełnia ograniczenia stawiane nazwom pliku DOS. Mtools nie musi
tworzyć z niej innej nazwy. Nazwą pierwotną jest `motd', a nie ma nazwy
wtórnej.
W skrócie: nazwą główną jest długa nazwa, jeśli taka istnieje, lub
krótka nazwa, jeśli nie ma długiej nazwy.
Mimo, iż VFAT jest dużo elastyczniejszy niż FAT, nawet w nim nadal
istnieją niedopuszczalne nazwy plików. Pozostały jeszcze niektóre
niedozwolone znaki (\"*\<>/?:|), zaś nazwy urządzeń w dalszym ciągu są
zarezerwowane.
Nazwa unixowa Długa nazwa Powód zmiany
------------- ----------- -------------------------
prn prn-1 PRN jest nazwą urządzenia
ab:c ab_c-1 niedozwolony znak
Jak widać, w przypadku niedozwolonej długiej nazwy, wykonywane są
następujące przekształcenia:
* Niedozwolone znaki zastępowane są podkreśleniami,
* Tworzony jest licznik dla przyrostka ~n,
Kolizje nazw
Podczas zapisu pliku na dysk, jego długa lub krótka nazwa może
kolidować z nazwą istniejącego pliku lub katalogu. Może się to zdarzyć
dla każdego z poleceń tworzących nowy katalog lub wpis w katalogu,
takiemu jak mcopy, mmd, mren, mmove, mwrite i mread. W przypadku
kolizji nazw polecenia mtools pytają o sposób postępowania. Oferują
kilka możliwości:
overwrite
Nadpisuje istniejący plik. Nie jest możliwe nadpisanie katalogu
plikiem.
rename Zmienia nazwę nowo tworzonego pliku. Mtools pytają o nową nazwę
pliku.
autorename
Zmienia nazwę nowo tworzonego pliku. Mtools wybierają same
nazwę, bez pytania.
skip Pomiń ten plik, zajmij się następnym (jeśli jest).
By wybrać jedną z powyższych akcji, po zachęcie ze strony polecenia,
wpisz jej pierwszą literę. Jeśli użyjesz małej litery, to akcja będzie
się odnosić wyłącznie do tego pliku; użycie dużej litery spowoduje
zastosowanie danej akcji do wszystkich plików bez dalszych pytań.
Możesz również wybrać akcje (dla wszystkich plików) w linii poleceń,
przy wywołaniu mtools:
-o Domyślnie nadpisuje nazwy pierwotne.
-O Domyślnie nadpisuje nazwy wtórne.
-r Domyślnie zmienia nazwę pierwotną.
-R Domyślnie zmienia nazwę wtórną.
-a Domyślnie automatycznie zmienia nazwę pierwotną.
-A Domyślnie automatycznie zmienia nazwę wtórną.
-s Domyślnie przeskocz nazwę pierwotną.
-S Domyślnie przeskocz nazwę wtórną.
-m Pytaj użytkownika, co zrobić z nazwą pierwotną.
-M Pytaj użytkownika, co zrobić z nazwą wtórną.
Zauważ, że w linii poleceń przełączniki małe/duże odróżniają polecenia
dla nazwy pierwotnej/wtórnej, podczas gdy przy wyborze interakcyjnym
małe/duże różnicują zakres: tym-razem/zawsze.
Nazwa pierwotna jest nazwą wyświetlaną w Windows 95 lub Windows NT, tj.
nazwą długą, jeśli takowa istnieje, w przeciwnym razie krótką. Nazwa
wtórna jest nazwą "ukrytą", tj. nazwą krótką jeśli istnieje długa.
Przy domyślnym sposobie działania mtools użytkownik jest proszony o
reakcję w przypadku kolizji nazw pierwotnych, zaś nazwy wtórne
zmieniane są automatycznie.
Jeśli kolizja nazw zdarzy się w katalogu Unixa, mtools pytają tylko czy
nadpisać plik, czy go pominąć.
Rozróżnianie dużych i małych liter w systemie VFAT
System plików VFAT potrafi zapamiętać wielkość znaków (małe/duże
litery) w nazwach plików. W tym samym katalogu nie mogą jednak istnieć
pliki o nazwach różniących się jedynie wielkością liter. Jeśli, na
przykład zapisałeś plik o nazwie DlugaNazwaPliku w systemie plikowym
VFAT, mdir pokaże go jako DlugaNazwaPliku, nie zaś jako
DlugaNazwapliku. Jednak polecenie odmówi dopisania pliku
DlugaNazwapliku do tego samego katalogu, gdyż wielkość liter jest
ignorowana przy sprawdzaniu kolizji.
System VFAT umożliwia przechowywanie wielkości liter nazwy pliku w
bajcie atrybutu, jeśli wszystkie litery tej nazwy są duże (bądź małe)
oraz wszystkie litery rozszerzenia też są duże (lub odpowiednio, małe).
Mtools używają tej informacji do wyświetlania nazw plików oraz
tworzenia nazw unixowych przy kopiowaniu (mcopy) do katalogu Unixa.
Może to dawać nieoczekiwane efekty w odniesieniu do plików zapisanych
przy użyciu DOS w wersji wcześniejszej niż 7.0: nazwy takich plików
będą w całości zamienione na duże litery. Zachowanie to różni się od
poprzedniej wersji mtools, która tworzyła nazwy plików unixowych
złożone z małych liter.
Formatowanie o dużej gęstości
Mtools obsługują wiele sposobów formatowania, pozwalających na
przechowywanie na dyskietce większej niż zwykle ilości danych. W
związku z różnymi możliwościami systemów operacyjnych, formaty te nie
są obsługiwane we wszystkich systemach. Mtools rozpoznają te formaty
tam, gdzie są one obsługiwane.
W celu sformatowania takich dyskietek powinieneś użyć narzędzia
odpowiedniego do systemu operacyjnego. Dla Linuksa, odpowiednie
narzędzia obsługi dyskietek można znaleźć w pakiecie fdutils w
następujących miejscach:
ftp://www.tux.org/pub/knaff/fdutils/.
ftp://sunsite.unc.edu/pub/Linux/utils/disk-management/fdutils-*
Dalszych szczegółów szukaj w dokumentacji dołączonej do tego pakietu.
Użyj superformat by sformatować dyskietkę w dowolnym z formatów oprócz
XDF, oraz xdfcopy do formatowania XDF.
Więcej sektorów
Najstarszą metodą umieszczenia większej ilości danych na dyskietce jest
użycie większej liczy sektorów i cylindrów. Mimo, że standardowy format
używa 80 cylindrów i 18 sektorów (na 3,5" dyskietkach dużej gęstości),
to możliwe jest użycie do 83 cylindrów (na większości napędów) i do 21
sektorów. Metoda ta pozwala na zapisanie do 1743K na dyskietce 3,5"HD.
Dyskietki o 21 sektorach są jednak dwukrotnie wolniejsze od
standardowych dyskietek o 18 sektorach, gdyż sektory są upakowane tak
blisko siebie, że zachodzi potrzeba ich przeplotu. Problem ten nie
istnieje przy formatach o 20 sektorach.
Formaty te są obsługiwane przez liczne shareware'owe DOSowe programy
narzędziowe takie jak fdformat czy vgacopy. W swej nieskończonej
arogancji Bill Gate$ wierzył, że to on to wynalazł i nazwał je dyskami
DMF lub Windows formatted disks. W rzeczywistości, rozwiązanie to
istniało już od lat! Mtools obsługują te formaty w Linuksie, SunOs oraz
DELL Unix PC.
Większe sektory
Użycie większych sektorów umożliwia przekroczenie pojemności możliwej
do uzyskania przy standardowych sektorach 512-bajtowych. Powodem jest
nagłówek sektora. Nagłówek sektora ma taki sam rozmiar, niezależnie od
liczby bajtów danych w sektorze. Możemy zatem zaoszczędzić nieco
miejsca używając mniejszej liczby większych sektorów. Na przykład, 1
sektor 4-kilobajtowy zabiera tylko jedno miejsce na nagłówek, podczas
gdy 8 sektorów po 512 bajtów ma 8 nagłówków, przy tej samej ilości
danych użytkowych. Metoda ta umożliwia przechowanie do 1992K na
dyskietkach 3,5HD.
Mtools obsługują te formaty tylko w Linuksie.
2m
Format 2m został pierwotnie wynaleziony przez Ciriaco Garcia de Celis.
On również używa większych niż zwykle sektorów, by pomieścić więcej
danych na dyskietce. Posługuje się jednak standardowym formatem (18
sektorów po 512 bajtów każdy) na pierwszym cylindrze, by ułatwić
obsługę tych dyskietek w DOSie. Faktycznie, metoda ta pozwala na użycie
sektora startowego (bootsector) o standardowym rozmiarze, zawierającego
opis, jak powinna być odczytana reszta dyskietki.
Wadą tego rozwiązania jest to, że pierwszy cylinder może pomieścić
mniej danych niż pozostałe. Niestety, DOS potrafi obsługiwać wyłącznie
dyskietki o tej samej ilości danych na każdej ścieżce. A zatem 2m
ukrywa fakt, iż pierwsza ścieżka zawiera mniej danych przez użycie
shadow FAT. (Zwykle DOS przechowuje FAT w dwu identycznych kopiach, dla
dodatkowego bezpieczeństwa. XDF przechowuje tylko jedną kopię, a mówi
DOSowi, że przechowuje dwie. W ten sposób oszczędzane jest miejsce,
jakie byłoby zajęte przez drugą kopię FAT). Oznacza to również, że nie
powinieneś nigdy używać dyskietek 2m do zapisywania czegokolwiek innego
niż system plików DOS.
Mtools obsługuje ten format tylko w Linuksie.
XDF
XDF jest formatem dużej gęstości używanym przez OS/2. Umożliwia
przechowywanie na dyskietce do 1840K. Jest to mniej niż najlepsze
formaty 2m, ale jego główną zaletą jest szybkość: 600 milisekund na
ścieżkę. Jest to szybciej niż dla formatu 21-sektorowego i prawie tak
szybko jak dla standardowego formatu o 18 sektorach. Chcąc zapewnić
dostęp do tych dyskietek, upewnij się, że mtools zostały skompilowane z
obsługą XDF i ustaw zmienną use_xdf dla napędu w pliku konfiguracyjnym.
Szczegóły znajdziesz w sekcjach Kompilowanie mtools i Różne zmienne.
Szybki dostęp XDF osiągalny jest przy jądrze Linuksa nowszym niż
1.1.34.
Mtools obsługuje ten format tylko w Linuksie.
Ostrzeżenie / Uwaga dystrybutorzy: mtools skompilowane pod jądrem
Linuksa nowszym niż 1.3.34 nie będzie działać przy starszym jądrze.
Skompilowane jednak na starszym jądrze działa nadal na nowszym, z
wyjątkiem tego, że dostęp XDF jest wolniejszy. Zaleca się, by autorzy
dystrybucji dołączali binaria mtools skompilowane wyłącznie pod jądrze
starszym niż 1.3.34, aż do ukazania się 2.0. Po ukazaniu się 2.0 mogą
(i powinny) być rozpowszechniane binaria mtools kompilowane pod
nowszymi jądrami. Binaria mtools kompilowane pod jądrami starszymi niż
1.3.24 nie będą działać przy żadnym z jąder 2.1 lub późniejszym.
Kody zakończenia (Exit codes)
Wszystkie polecenia mtools zwracają 0 w przypadku powodzenia, 1 przy
kompletnym niepowodzeniu lub 2 przy częściowym. Wszystkie polecenia
mtools przed pracą dokonują pewnych sprawdzeń poprawności, by upewnić
się, że dysk jest rzeczywiście dyskiem MS-DOS (a nie, powiedzmy,
dyskiem systemu ext2 czy minix). Kontrole te mogą odrzucić dyski
częściowo uszkodzone, które mimo to mogą być czytelne. Możesz uniknąć
tych kontroli przez ustawienie zmiennej środowiska MTOOLS_SKIP_CHECK
lub odpowiedniej zmiennej pliku konfiguracyjnego (patrz sekcja Zmienne
globalne w mtools(5)).
BŁĘDY
Niefortunnym efektem ubocznym odgadywania poprawnego urządzenia (przy
obsługiwaniu wielu pojemności dyskietek) jest sporadyczny komunikat o
błędzie ze sterownika urządzenia. Może być on spokojnie zignorowany.
Kod sprawdzający formatowanie zatyka się na dyskietkach 1.72M
formatowanych przy użyciu mformat z mtools wersji wcześniejszych niż
2.0.7. Ustaw zmienną środowiska MTOOLS_FAT_COMPATIBILITY (lub
odpowiednią zmienną pliku konfiguracyjnego, patrz Zmienne globalne w
mtools(5)), by pominąć sprawdzanie fat.
KONWERSJA DOKUMENTACJI
Oryginalne strony podręcznika zostały utworzone automatycznie z
dokumentacji Texinfo pakietu mtools [tłum.: polska wersja została
sformatowana ręcznie]. Proces ten jednak jest tylko przybliżony i
niektóre elementy, jak odnośniki czy indeksy są w nim tracone. W
rzeczywistości elementy te nie posiadają właściwych odpowiedników w
formacje stron man. Ponadto nie cała informacja została przełożona na
wersję podręcznika systemowego (stron man). [tłum.:pominięto, jak w
oryginale, sekcję dotyczącą kompilacji mtools i przenoszenia na różne
platformy.] Dlatego usilnie zalecamy użycie oryginalnej dokumentacji
Texinfo. Na końcu niniejszej strony znajdziesz instrukcje jak
przeglądać dokumentację Texinfo.
* Drukowalną postać dokumentacji texinfo możesz otrzymać
uruchamiając poniższe polecenia:
./configure; make dvi; dvips mtools.dvi
* Aby utworzyć wersję html, uruchom:
./configure; make html
Już utworzone wersje html możesz znaleźć na:
http://mtools.linux.lu
a także na:
http://www.tux.org/pub/knaff/mtools
* Aby utworzyć kopię info (przeglądalną w trybie info Emacsa),
uruchom:
./configure; make info
Dokumentacja Texinfo wygląda najlepiej wydrukowana lub w postaci html.
W wersji info niektóre przykłady są naprawdę trudne w czytaniu z powodu
używanych w info konwencji cytowania.
PATRZ TAKŻE
mtools(5), zawierające opis konfiguracji oraz:
floppyd
demon zdalnego dostępu do dyskietek; uruchamiany w oknie X-servera
floppyd_installtest
narzędzie sprawdzające obecność `floppyd'
mattrib
zmień atrybuty plików MS-DOS
mbadblocks
testuje dyskietki, oznacza błędne bloki w FAT
mcat
zrzuć obraz dyskietki. Jak `cat'. Przydatne tylko, jeśli używa się
`floppyd'.
mcd
zmień katalog MS-DOS
mcopy
kopiuj pliki pomiędzy DOSem a Unixem
mdel
skasuj plik MS-DOS
mdeltree
usuń katalog MS-DOS z podkatalogami
mdir
wyświetl katalog MS-DOS
mdu
wyświetl ilość miejsca zajmowanego przez katalog DOS
mformat
dodaj system plików DOS do niskopoziomowo sformatowanej dyskietki
minfo
pokaż informację o systemie plików MS-DOS
mlabel
nadaj etykietę dysku MS-DOS
mkmanifest
twórz skrypt powłoki do odtworzenia unixowych nazw plików
mmd
utwórz podkatalog MS-DOS
mmount
zamontuj (dołącz) dysk DOS
mpartition
utwórz partycję MS-DOS
mrd
usuń katalog DOS
mmove
przesuń lub zmień nazwę pliku/katalogu MS-DOS
mren
zmień nazwę istniejącego pliku MS-DOS
mshowfat
pokaż FAT dla danych plików
mtoolstest
sprawdź i wyświetl konfigurację mtools
mtype
wyświetl zawartość pliku MS-DOS
mzip
zmień zabezpieczenie, wysuń dysk napędu Zip/Jaz
xcopy
skrypt do rekurencyjnego kopiowania katalogu DOS do innego katalogu
KOPIOWANIE
Niniejsza, polska wersja dokumentacji stanowi tłumaczenie pliku Texinfo
pakietu mtools wersji 3.9.6. Może być rozpowszechniana, modyfikowana i
tłumaczona na poniższych warunkach:
Mtools Copyright (C) 1992-1998 Free Software Foundation, Inc.
Permission is granted to make and distribute verbatim copies of this
manual provided the copyright notice and this permission notice are
preserved on all copies.
Permission is granted to copy and distribute modified versions of this
manual under the conditions for verbatim copying, provided that the
entire resulting derived work is distributed under the terms of a
permission notice identical to this one, and provided that the privacy
of any reader of the resulting derived work is respected. In particular
is it strictly forbidden to make this documentation available on a
World Wide Web server which deals cookies. However, keeping access
statistics is allowed.
Permission is granted to copy and distribute translations of this
manual into another language, under the above conditions for modified
versions, except that this permission notice may be stated in a
translation approved by the Free Software Foundation.