Provided by: manpages-tr_1.0.2+cvs20040401-1_all bug

İSİM

       bzip2 - blok sıralamalı dosya sıkıştırıcı v1.0.2
       bunzip2 - sıkıştırılmış dosyaları açar
       bzcat - dosyaları standart çıktıda açar
       bzip2recover - zarar görmüş bzip2 dosyalarındaki verileri kurtarır

KULLANIM

       bzip2   [ -cdfkqstvzVL123456789 ] [ dosyalar ... ]
       bunzip2 [ -fkvsVL ] [ dosyalar ... ]
       bzcat   [ -s ] [ dosyalar ... ]
       bzip2recover dosyaismi

AÇIKLAMA

       bzip2,  Burrows-Wheeler  blok sıralamalı metin sıkıştırma algoritmasını
       ve Huffman  kodlamasını  kullanarak  dosyaları  sıkıştırır.  Sıkıştırma
       oranı  geleneksel  LZ77/LZ78  tabanlı  sıkıştırma araçlarından çok daha
       iyidir. PPM ailesi istatistiksel sıkıştırıcıların performansına oldukça
       yakındır.

       Komut  satırı  seçenekleri  kasıtlı  olarak  GNU  gzip'e oldukça benzer
       şekilde yapılmıştır, fakat birebir aynı değillerdir.

       bzip2, komut  satırı  seçeneklerine  eşlik  edecek  dosya   isimlerinin
       listesini  ister.  Her  bir dosya sıkıştırılmış sürümü ile değiştirilir
       ve   ismi   "orjinal_dosya.bz2"   şekline   dönüştürülür.    Her    bir
       sıkıştırılmış  dosya,  orjinal dosya ile aynı izinlere, aynı düzenlenme
       tarihlerine ve  mümkün  ise  aynı  iyeliklere   sahiptir.   Bu   sayede
       sıkıştırılmış   dosya  açıldığı  zaman orjinal dosya elde edilmiş olur.
       Dosya isimlerini yönetmek  işi,  orjinal  dosya  ismini  koruyamayacak,
       izinler  ve  iyelikleri  veya  tarihleri  kendi  dosya  sistemi  içinde
       bulunduramayacak dosya sistemlerinin (mesela MS-DOS)  olduğu  düşüncesi
       ile  yürütülmektedir.   Muhtemel dosya ismi uzunluğu kısıtlamalarını da
       unutmamak gerekir.

       bzip2 ve bunzip2 öntanımlı olarak, varolan dosyanın üzerine  yazmazlar.
       Şayet bunu yapmak isterseniz -f seçeneğini kullanmanız gerekir.

       Şayet  dosya  ismi  belirtilmezse,  bzip2  standart  girdiden  standart
       çıktıya  sıkıştırma  işlemi  yapar.  Bu  durumda,  bzip2  sıkıştırılmış
       çıktıyı bir terminale yazmayı reddedecektir, bu nedenle böyle  bir  şey
       yapmak tamamen anlamsız ve amaçsız olacaktır.

       bunzip2 (veya  bzip2   -d)   belirtilen  bütün  dosyaları  açar.  bzip2
       tarafından  sıkıştırılmamış  dosyalar  tespit  edilir  ve  yok sayılır,
       ardından bir  uyarı   mesajı  verilir.  bzip2,  sıkıştırılmış  dosyadan
       açılacak  dosyaya  aktarılacak  dosya  ismini  şu şekilde tespit etmeye
       çalışır:

           dosyaismi.bz2   =>    dosyaismi
           dosyaismi.bz    =>    dosyaismi
           dosyaismi.tbz2  =>    dosyaismi.tar
           dosyaismi.tbz   =>    dosyaismi.tar
           başkabirisim    =>    başkabirisim.out

       Şayet dosya yukarıda belirtilen  soneklerden  birisine  sahip  değilse,
       bzip2  mızmızlanır  ve  orijinal  dosya  ismini  sonuna  .out ekleyerek
       kullanır.

       Sıkıştırma  işleminde  olduğu gibi, dosya ismi belirtmeden yapılan açma
       işleminde standart girdiden standart çıktıya açma işlemi yapılır.

       bunzip2, iki ya da daha fazla sıkıştırılmış  dosyadan  oluşan  birleşik
       bir  dosyayı  doğru  bir  şekilde  açacaktır.  Sonuçta açılmış dosyalar
       birleşik olarak elde edilir. Birleşik sıkıştırılmış dosyaların bütünlük
       sınaması yapılması (-t) özelliği de desteklenmektedir.

       Ayrıca  -c   seçeneğini   belirterek   standart   çıktıda     dosyaları
       sıkıştırabilir   veya   açabilirsiniz.   Çoklu   dosyalar   bu  şekilde
       sıkıştırılabilir veya  açılabilir.  Sonuç  çıktıları  standart  çıktıya
       peşpeşe    gönderilir.    Bu   şekilde  çoklu  dosya  sıkıştırma  çoklu
       sıkıştırılmış dosya  temsilcilerinin bulunduğu bir akım üretir. Bu  tür
       bir  akım  sadece  bzip  0.9.0 veya daha sonraki bir sürümle düzgün bir
       şekilde açılabilir. Daha eski  sürümler   ilk  dosyayı  açtıktan  sonra
       dururlar.

       bzcat  (veya  bzip2  -dc)  belirtilen  bütün dosyaları standart çıktıya
       açar.

       bzip2, argümanları sırayla BZIP2 ve BZIP ortam değişkenlerinden okurlar
       ve bu argümanları komut satırı argümanlarını okumadan önce  uygularlar.
       Bu, öntanımlı argümanların uygulanması için elverişli bir yol sağlar.

       Sıkıştırma  işlemi,  sıkıştırılmış dosya orijinalinden biraz büyük olsa
       bile, mutlaka yapılır. Yüz bayttan  daha  küçük  dosyalar  şişmanlamaya
       meyillidir.  Çünkü  sıkıştırma  algoritması  ilk 50 bayta yazılacak bir
       sabite sahiptir. Rasgele veri (pek çok dosya  sıkıştırıcısının  çıktısı
       dahil) bayt başına 8.05 bitlik bir oran ile kodlanır. Bu da %0.5lik bir
       genişlemeye sebep verir.

       Bir  özdenetim  mekanizması  olarak,  bzip2  32 bitlik CRC  kullanır ve
       açılan  dosya ile orijinal sıkıştırılmış dosyanın aynı olup  olmadığını
       kontrol  eder.  Bu  tedbir  sıkıştırılmış  dosyada  meydana gelebilecek
       bozulmalar  ve  bzip2'de  olması  muhtemel  yazılım  hatalarına   karşı
       güvenlik sağlar. Elden geçirilen her bir dosya için tespit edilemeyecek
       hata oranı 4 milyarda bir değişiklik oranının  altındadır.  Bu  orandan
       daha  küçük  değişiklikler  mikroskobiktir  ve  tespit  edilemeyebilir.
       Bununla birlikte uyanık  olmakta  fayda  vardır,  kontrol  açma  işlemi
       esnasında  yapılır ve sadece bir takım şeylerin yanlış olduğunu söyler.
       Orijinal açılmış verileri  kurtarmanıza  yardımcı  olmaz.  Bu  durumda,
       verileri kurtarmak için bzip2recover kullanmalısınız.

       Geri dönen değerler:

       Normal çıktı için 0, çevresel  sorunlar  için  1  (dosya  bulunamaması,
       geçersiz  seçenekler,  G/Ç  hataları,  vs..),   sıkıştırılmış   dosyada
       bozukluk  için  2,  bzip2'nin  paniklemesine  sebep  olan   dahili  bir
       tutarlılık hatası için 3 (böcük durumu).

SEÇENEKLER

       -a, --ascii
              Ascii   metin  kipi:  satır  sonlarını   yerel   ayarlara   göre
              dönüştürür.   Bu  seçenek,  sadece  Unix  dışı  birkaç  sistemde
              desteklenir.  Örneğin  MSDOS´da  sıkıştırma  esnasında  CRLF'ler
              LF´ye çevrilir ve açma işleminde LF´ler CRLF´ye dönüştürülür.

       -c, --stdout
              Standart çıktıda sıkıştırılır veya açar.

       -d, --decompress
              Mutlaka  açma  işlemi  yapılır.  bzip2, bunzip2 ve bzcat aslında
              aynı yazılımdır ve yapılması gereken işlem,  kullanılan  yazılım
              ismine  göre kararlaştırılır. Bu seçenek, bu yöntemi yoksayar ve
              bzip2'yi açma işlemine zorlar.

       -z, --compress
              -d nin zıddı:  hangi  isim  ile  çağrılırsa  çağrılsın   mutlaka
              sıkıştırma   yapılır  (örneğin,  bunzip2  komutuna  bu  seçeneği
              vererek sıkıştırma yapmasını sağlayabilirsiniz).

       -t, --test
              Belirtilen dosya  veya  dosyaların  bütünlüğünü   kontrol  eder,
              gerçekte  açma  işlemi yapmaz. Bu seçenek ile bir deneme açılımı
              yapılmış olur ve sonuçlar belirtilir.

       -f, --force
              Çıktı dosyasının üzerine yazmaya zorlar.  Normal  olarak,  bzip2
              varolan  bir  dosyanın  üzerine yazmayacaktır. Ayrıca bu seçenek
              bzip2'yi dosyalara olan sabit bağları kırmaya zorlar, böylece bu
              bağlarda üzerine yazma yapılmaz.

              bzip2  normalde  doğru  sihirli  başlık baytlarına sahip olmayan
              dosyaları açmayı  rededecektir.  Şayet  -f  kullanılır  ise,  bu
              dosyaları   değiştirilmeden  geçecektir.  GNU gzip de bu şekilde
              davranır.

       -k, --keep
              Sıkıştırma veya açma işlemi esnasında orjinal dosyaları  silmez,
              saklar.

       -s, --small
              Sıkıştırma,  açma  ve  sınama  işlemleri  için bellek ihtiyacını
              azaltır.  Dosyalar  bayt  bloğu  başına  2.5   bayt   gerektiren
              değişiklik   yapılmış bir algoritma ile açılır ve sınanır. Bunun
              anlamı, herhangi bir dosyanın 2300k lık bir bellek alanı  içinde
              açılabileceğidir  ancak   başarım,   normal hızın yarısına kadar
              düşer.

              Sıkıştırma esnasında, -s seçeneği  ile  200k  lık  blok   boyutu
              seçilir,  bu  belleği  de  aynı  şekilde  sınırlar ve sıkıştırma
              oranını artırır. Uzun lafın kısası, makinenizin belleği  8MB'dan
              daha   az  ise  -s  seçeneğini  her  şeyde  kullanın.  Aşağıdaki
              bölümüne bakınız.

       -q, --quiet
              Gerekli olmayan uyarılar verilmez.  G/Ç  ve  diğer  önemli  hata
              iletileri gizlenmez.

       -v, --verbose
              Ayrıntı  kipi:  işlenen her bir dosya için sıkıştırma oranlarını
              gösterir. Daha fazla -v  ayrıntı  oranını  artıracaktır.  Teşhis
              amaçlı  kullanıma  uygun olarak pek çok bilgi yazılım tarafından
              bildirilecektir.

       -L, --license, -V, --version
              Yazılımın sürüm, lisans, koşul ve kurallarını görüntüler.

       -1 (veya --fast) den -9 (veya --best) a kadar
              Sıkıştırma yaparken  blok  boyutlarını  100k,  200k,  ..,   900k
              şeklinde ayarlar. Çözme işleminde bir etkisi yoktur. Aşağıdaki
               bölümüne  bakınız.  --fast ve --best seçenek isimleri  GNU gzip
              uyumluluğunu sağlamak içindir. Açıkçası,  --fast  gözle  görülür
              bir  hız  artışı  sağlamaz ve --best sadece öntanımlı değerlerin
              seçilmesini sağlar.

       --     Ardından  belirtilen  bütün  argümanları  dosya  isimleri olarak
              kabul eder. Bu argümanların tek çizgi ile başlamış olmaları bile
              önemli değildir. Böylece tek çizgi ile başlayan dosya isimlerini
              kullanabilirsiniz. Örneğin: bzip2 -- -benim_dosyam.

       --repetitive-fast, --repetitive-best
              Bu  seçenekler  sürüm  0.9.5 ve üzerinde gereksizdir. Daha  eski
              sürümlerde, bazı kaba kontrollerin yapılmasını sağlamaya yönelik
              seçeneklerdir. Bazen faydalı  olabilmekte  idi.  0.9.5  ve  üstü
              sürümler  bu  ayarların  yapılmasına  gerek  bırakmayan daha iyi
              algoritmalar kullanmaktadırlar.

BELLEK YÖNETİMİ

       bzip2  büyük dosyaları bloklar halinde sıkıştırır. Blok  boyutları, hem
       sıkıştırma  oranını,  hem  de  sıkıştırma/açma  için   gereken   bellek
       miktarını  etkiler.  -1  den  -9  a kadarki seçenekler ile istenen blok
       boyutlarını 100.000 bayttan  900.000  bayta  (varsayılan  değer  budur)
       kadar   tanımlamasını  sağlar.  Açma  işlemi  sırasında,  sıkıştırılmış
       dosyanın baş kısmından  sıkıştırma  esnasında  kullanılan  blok  boyutu
       okunur  ve  daha sonra bunzip2 kendisi için gerekli olan bellek alanını
       ayırır ve oraya  yerleşir.  Sıkıştırma  blok  boyutları   sıkıştırılmış
       dosya  içinde  saklandığı  için, -1 den -9 a kadar olan seçenekler açma
       işlemi  esnasında  geçersizdir.  Şayet  bu  seçenekleri  belirtirseniz,
       program bunları gözardı edecektir.

       Sıkıştırma ve açma gereksinimleri, bayt cinsinden, yaklaşık olarak:

           Sıkıştırma:   400k + ( 8 x blok boyu )

                 Açma:   100k + ( 4 x blok boyu ) veya
                         100k + ( 2.5 x blok boyu )

       Daha  büyük  blok  boyutları  hızlı  bir  şekilde  azalan  sınıra yakın
       dönüşler verir. Sıkıştırmanın pek çoğu, blok boyutunun ilk iki veya  üç
       yüz  k  lık  kısmından  elde edilir. Bu kuralı, küçük makinelerde bzip2
       kullanırken   aklınızdan  çıkarmayın.  Ayrıca  aklınızdan  çıkarmamanız
       gereken diğer bir noktada, açma sırasındaki bellek gereksinimlerinizin,
       sıkıştırma sırasında  kullandığınız blok boyutları ile birebir  alakalı
       olduğudur.

       900k lık öntanımlı blok boyutu ile sıkıştırılan dosyalar için,  bunzip2
       açma işlemi sırasında 3700 kB lık belleğe ihtiyaç duyacaktır. 4 MB  lık
       belleğe  sahip bir makinede herhangi bir dosyayı açmak  için,  bunzip2,
       ihtiyaç  duyulan  bellek  miktarının  yarısı ile (takriben 2300KB) açma
       işlemini   gerçekleştirecek   bir   argümana   sahiptir.  Bu  argümanın
       kullanılması açma hızını da  yarı  yarıya  düşürecektir.   Çok  gerekli
       olmadıkça  bu  seçeneği (-s)  kullanmayın.  (*Ç.N: günümüzde kullanılan
       makineler için bu seçenek oldukça nostaljik  görünebilir  ama  test  ve
       eğitim   amaçlı  oldukça  düşük  özeliklere  sahip  ikinci  veya üçüncü
       makineleri olanlar bu seçeneğin değerini anlayacaktır. P233 makinede 16
       MB edoram ile harikalar :-) yaratıyor.)

       Genel  kural olarak, bellek sınırlarınız elverdiği sürece,  mümkün olan
       en büyük  blokları kullanın.  Böylece  azami  sıkıştırma  elde  edilir.
       Sıkıştırma  ya  da  açma  hızının  aslında  blok  boyutu ile bir ilgisi
       yoktur.

       Diğer bir önemli nokta da dosyalara tek  bir  bloğa  sığacak  dosyalara
       yapılan  işlemdir.   Aslında  karşılaşılan  pek  çok  dosya bir bloktan
       küçüktür. Dosya bir   bloktan  küçük  olduğundan,  gerçekte  kullanılan
       bellek  miktarı normalde gerekenden küçük olur. Örneğin: 20.000 baytlık
       bir dosyayı -9 seçeneği ile sıkıştırmak, sıkıştırıcının  7600k  belleğe
       ihtiyaç    duymasına       sebep    olacaktır   ama   gerçekte   sadece
       400k+20000*8=560kB  bellek kullanılacaktır. Aynı şekilde açma işlemi de
       3700k  lık  bir  bellek ayıracak ama  sadece 100k+20000*4=180kB lık bir
       alanı kullanacaktır.

       Aşağıda değişik blok boyutlarının bellek kullanımını gösteren bir tablo
       bulacaksınız. Ayrıca Calgary Text Compression Corpus'da (Calgary  Metin
       Sıkıştırma Külliyatı) 14 dosyalık  sıkıştırılmış  toplam  boyut  olarak
       3.141.622    bayt  kayıtlıdır.  Aşağıdaki  sütunlar,  blok  boyutu  ile
       sıkıştırma  arasındaki  ilgi   hakkında  bir  fikir  verecektir.  Büyük
       dosyalar için büyük blok boyutlarını kullanmak daha avantajlıdır. Çünkü
       Külliyat daha küçük dosyalar üzerine kuruludur.

                    Sıkıştırma     Açma    -s ile açma   Külliyat
            Seçenek  kullanımı  kullanımı   kullanımı     boyutu

               -1      1200k       500k         350k      914704
               -2      2000k       900k         600k      877703
               -3      2800k      1300k         850k      860338
               -4      3600k      1700k        1100k      846899
               -5      4400k      2100k        1350k      845160
               -6      5200k      2500k        1600k      838626
               -7      6100k      2900k        1850k      834096
               -8      6800k      3300k        2100k      828642
               -9      7600k      3700k        2350k      828642

HASARLI DOSYADAN VERİ KURTARMA

       bzip2 dosyaları genellikle 900k lık bloklar halinde sıkıştırır. Her bir
       blok  birbirinden  bağımsız  olarak ele alınır. Bir aygıt ya da aktarım
       hatası pek çok  .bz2  bloğunun  hasar  görmesine  sebep  olursa,  zarar
       görmemiş bloklardaki verileri kurtarmak mümkün olabilir.

       Sıkıştırılmış  her  bir  blok  48  bitlik bir şablon ile temsil edilir.
       Böylece blok sınırlarını kesin olarak bulmak  mümkün  olabilir.  Ayrıca
       her bir blok kendi 32 bitlik CRC'sini bulundurur, böylece bozuk bloklar
       sağlam olanlardan ayırt edilebilir.

       bzip2recover, basitçe, .bz2 dosyaların içindeki  blokları  tarayan  bir
       yazılımdır.  Buradaki  her  bir  taranmış  bloğu  kendi .bz2  dosyasına
       aktarır. Sonuçların bütünlüğünü kontrol etmek için  bzip2  -t  komutunu
       kullanabilirsiniz. Ardından bozulmamış verileri açabilirsiniz.

       bzip2recover  sadece  hasarlı  dosya  ismini  argüman  olarak  alır  ve
       kurtardığı  blokları  "rec00001file.bz2",  "rec00002file.bz2"  şeklinde
       yazar.   Bu   isim  numaralandırması  sonradan  yapılacak  işlemlerdeki
       simgelemlerin kullanımı içindir.  Örneğin,  bzip2  -dc  rec*file.bz2  >
       kurtarılan_veri komutu dosyaları doğru sıralama ile üretir.

       bzip2recover daha çok büyük .bz2 dosyaları için faydalıdır çünkü bunlar
       daha çok blok içerirler. Tek bloktan oluşmuş hasarlı bir dosya  ile  bu
       yazılımı   kullanmanın   hiçbir   anlamı   yoktur,   çünkü  bozuk  blok
       kurtarılamaz. Şayet herhangi bir hasar  durumunda  zararınızı  en  azda
       tutmak  istiyorsanız,  daha  küçük  blok boyutları kullanmanız akıllıca
       olacaktır.

BAŞARIM HAKKINDA

       Sıkıştırmanın sınıflandırma aşaması,  birbirine  benzer  dizgeleri  bir
       araya   getirmektir.   Bu   nedenle  tekrarlanan  sembollerden  oluşmuş
       dosyaların sıkıştırması (aabaabaabaab  ... gibi) daha  uzun  tutabilir.
       Sürüm  0.9.5  ve üzerindekilerde başarım daha iyidir. En kötü durum ile
       ortalama durum sıkıştırma zamanı arasındaki oran 10:1  civarıdır.  Daha
       önceki  sürümlerde  bu  durum  100:1  gibiydi. İsterseniz sürecin bütün
       ayrıntılarını görebilmek için -vvv seçeneğini kullanabilirsiniz.

       Açma hızı bu durumdan bağımsızdır.

       bzip2 genellikle işlem yapmak için, çok MB lı bellek alanları ayırır ve
       daha sonra tarafsız ve rasgele bir şekilde saldırır. Bunun anlamı, açma
       ve sıkıştırma performanslarının makinenizin önbelleğine  erişim  süresi
       ile alakalı olduğudur. Önbelleğe erişim kayıplarını düşürecek küçük kod
       değişiklikleri  büyük  performans  artışları  getirebilir.  Çok   büyük
       önbelleklere sahip makinelerde bzip2 çok yüksek başarım göstermektedir.

YETERSİZLİKLER

       G/Ç  hata  iletileri olmaları gerektiği kadar faydalı değildiler. bzip2
       G/Ç hatalarını tespit etmek ve temiz bir şekilde  çıkmak  için  oldukça
       ter döker ama bazen sorunun ayrıntıları gözden kaçabilmektedir.

       Bu kılavuz sayfası bzip2'nin  1.0.2  sürümüne   aittir.  Bu  sürüm  ile
       sıkıştırılmış  veriler  geçmiş  sürümler  ile  tamamen uyumludur (sürüm
       0.1pl2, 0.9.0, 0.9.5, 1.0.0 ve 1.0.1 ile), tek istisna 0.9.0  ve  üzeri
       sürümler  çoklu  dosya sıkıştırmaları düzgünce açabilirler, 0.1p12 bunu
       yapamaz,  ilk  dosyayı  açtıktan  sonra  duracak  ve  akımın   gerisini
       getirmeyecektir.

       bzip2recover    sürümleri   1.0.2   den   önceki   sürümlere   göredir.
       Sıkıştırılmış dosya içindeki bit konumlarını belirtmek için  32  bitlik
       tamsayılar kullanırlar ve bu yüzden 512 MB'den daha büyük sıkıştırılmış
       dosyalar elde edilemezler. Sürüm 1.0.2 ve üzeri 64 bitlik  tam  sayılar
       kullanırlar  ve GNU ile Windows platformlarını desteklerler. Bu tip bir
       sınır ile kurulup kurulmadığını anlamak için bzip2recover'ı  argümansız
       olmadan   çalıştırın.   Her  halükarda,  bu  sınırı  ortadan  kaldırmak
       mümkündür.  Şayet yazılımı MaybeUInt64 ile  yeniden  derleyebilirseniz,
       işaretsiz 64 bitlik tamsayı ayarlanmış  olacağından  bu  sınır  ortadan
       kalkmış olur.

YAZAN

       Julian Seward, <jseward (at) acm.org> tarafından yazılmıştır.

       http://sources.redhat.com/bzip2

       bzip2'deki   fikirlerin  sahipleri  şunlardır  (en  azından):   Michael
       Burrows  ve David Wheeler (blok sıralamalı dönüşüm için), David Wheeler
       (tekrar,  Huffman  kodlayıcısı),  Peter  Fenwick  (orijinal   bzip'teki
       yapısal  kodlama  modeli  ve  pek çok tasfiye için) ve Alistair Moffat,
       Radford  Neal  ve  Ian  Witten    (orijinal     bzip'teki     aritmetik
       kodlayıcı    için).   Onlara  yardımları,  destek  ve  tavsiyeleri için
       şükran  borçluyum.  Belgeler   için  kaynak   kod   paketine   bakınız.
       Christian  von  Roques,  daha  hızlı  sıralama  algoritması  için  beni
       cesaretlendirdi   ve   böylece   daha   hızlı   bir   sıkıştırma   elde
       edebildik.  Bela Lubkin, en kötü durum sıkıştırması için cesaret verdi.
       bz* betikleri GNU  gzip'inkilerden  türetildi.   Bir   çok  kimse   de,
       yamalar    gönderdi,   taşınabilirlik   sorunlarında   yardımcı   oldu,
       tavsiyelerde bulundu; bunlar çoğunlukla faydalı oldu.

ÇEVİREN

       Yalçın Kolukısa <yalcink01 (at) yahoo.com>, Ocak 2004

                                                                      bzip2(1)