Provided by: manpages-pl_20060617-2_all bug

NAZWA

       fileutils - opis pakietu narzędzi plikowych GNU

OD TŁUMACZA

       Podręczniki  man  dla  narzędzi  plikowych  GNU  nie  są już rozwijane.
       Niniejsza strona podręcznika powstała jako tłumaczenie, używanej  przez
       twórców  jako  podstawowej,  dokumentacji formatu info.  W pliku, który
       czytasz umieszczono część dokumentacji dotyczącą wspólnych cech i opcji
       programów oraz informacje, które z różnych przyczyn nie znalazły się na
       stronach opisujących poszczególne polecenia pakietu.  Szczegółowe opisy
       samych poleceń znajdziesz we właściwych, osobnych stronach podręcznika.

       Dokumentacja niniejsza nie jest już utrzymywana i może być  niedokładna
       lub  niekompletna.   Autorytatywnym  źródłem  jest obecnie dokumentacja
       Texinfo.  Dostęp do niej uzyskasz wpisując w wierszu poleceń:
              pinfo fileutils
       lub
              info fileutils.

WSTĘP

       Niniejszy podręcznik opisuje zestaw narzędzi  plikowych  GNU  w  wersji
       4.01.

       Podręcznik   ten   nie   jest   wyczerpujący:  nie  usiłowano  wyjaśnić
       podstawowych  pojęć  dotyczących  plików  w   sposób   odpowiedni   dla
       nowicjuszy.  Zatem,  jeśli  jesteś zainteresowany, włącz się, proszę, w
       udoskonalanie go. Skorzysta na tym cała wspólnota GNU.

       Narzędzia plikowe GNU są w większości zgodne ze standardem POSIX.2.

       Błędy proszę zgłaszać, w  jęz.angielskim,  do  <bug-fileutils@gnu.org>.
       Pamiętaj,  by  zamieścić  numer  wersji,  architekturę  maszyny,  pliki
       wejściowe i inne informacje potrzebne do powielenia błędu:  wprowadzane
       znaki,  czego  się  spodziewałeś, co otrzymałeś i dlaczego jest to źle.
       Pliki diff są mile widziane, ale proszę dołączyć również opis problemu,
       gdyż czasem ciężko jest wyciągnąć wnioski.

       Podręcznik  ten  powstał  pierwotnie  na  bazie  uniksowych  stron  man
       napisanych  przez  Davida  MacKenzie  i  aktualizowanych   przez   Jima
       Meyeringa.  Autorytatywną  dokumentacją  jest  obecnie  dokumentacja  w
       formacie info;  strony  man  nie  są  już  rozwijane  i  aktualizowane.
       Franc,ois  Pinard  wykonał  wstępną  konwersję do formatu Texinfo. Karl
       Berry wykonał indeksy, trochę reorganizacji i edycji wyników.   Richard
       Stallman wniósł swój zwykły nieoceniony wgląd w całość procesu.

ZAWARTOŚĆ PAKIETU

       Obecnie pakiet narzędzi plikowych GNU zawiera kilkanaście programów:

   Listowanie zawartości katalogów
           ls          lista zawartości katalogu
           dir         ls krótko
           vdir        rozgadane ls
           dircolors   ustawienie kolorów dla ls, itd.

   Podstawowe operacje
           cp          kopiuje pliki
           dd          konwertuje i kopiuje plik
           install     kopiuje pliki i ustawia atrybuty
           mv          przesuwa pliki/zmienia nazwy
           rm          usuwa pliki lub katalogi
           shred       bezpieczniejsze usuwanie plików

   Specjalne typy plików
       Niżej   wymienione   polecenia   tworzą  pliki  specjalnych  typów.  (W
       szczególności `rmdir' usuwa  katalogi,  będące  jednym  ze  specjalnych
       typów plików.)

       Mimo,   że   uniksopodobne   systemy  operacyjne  mają  znacznie  mniej
       specjalnych typów plików niż inne, nie  wszystko  może  być  traktowane
       wyłącznie  jako  niezróżnicowany  strumień bajtów "zwykłych plików". Na
       przykład, podczas tworzenia lub usuwania pliku, system  musi  odnotować
       tę informację, co czyni w "katalogu" -- specjalnym rodzaju pliku. Można
       czytać katalogi tak jak zwykłe pliki, jeśli ktoś  jest  ciekaw,  jednak
       system  do  wykonania  swojej  roboty  musi  narzucić  strukturę, pewne
       uporządkowanie bajtów takiego pliku.  Dlatego jest to  "specjalny"  typ
       pliku.

       Oprócz  katalogów, inne typy plików specjalnych obejmują potoki nazwane
       (FIFO), dowiązania symboliczne, gniazda i tak zwane "pliki  specjalne".
           ln          tworzy dowiązania (links) między plikami
           mkdir       tworzy katalogi
           mkfifo      tworzy FIFO (potoki nazwane)
           mknod       tworzy blokowe lub znakowe pliki specjalne
           rmdir       usuwa puste katalogi

   Zmiana atrybutów pliku
       Plik  to nie tylko jego zawartość, nazwa i typ pliku (zobacz `Specjalne
       typy plików').  Plik ma także właściciela (id użytkownika),  grupę  (id
       grupy),  prawa  (co  może  zrobić  z  plikiem  jego właściciel, co mogą
       członkowie grupy a co wszyscy inni), różne znaczniki czasu (timestamps)
       i  inne  dane.   Zbiorczo,  nazywamy  je  "atrybutami" pliku.  Poniższe
       polecenia zmieniają atrybuty pliku.
           chown       zmienia właściciela i grupę pliku
           chgrp       zmienia grupę pliku
           chmod       zmienia prawa dostępu do pliku
           touch       zmienia znaczniki czasu pliku

   Zajętość dysku
       Żaden dysk nie pomieści nieskończonej ilości danych. Poniższe polecenia
       podają, jak bardzo zajęte lub dostępne jest miejsce na dyskach. (Nie ma
       to nic wspólnego z tym,  ile  pamięci  głównej,  tj.  RAM,  używa  dany
       program podczas pracy; w tym celu potrzebujemy `ps', `pstat' lub `swap'
       albo jakiegoś podobnego polecenia.)
           df          raport zajętości dysku dla systemów plików
           du          szacunkowe zużycie miejsca przez plik
           sync        synchronizuje pamięć i dysk

OPCJE WSPÓLNE

       Pewne opcje dostępne są we wszystkich opisywanych programach  (naprawdę
       powinien je przyjmować każdy z programów GNU).

       --help Wyświetla  informację  o  stosowaniu programu i listę wszystkich
              dostępnych opcji, pomyślnie kończy działanie.

       --version
              Wyświetla numer wersji programu i pomyślnie kończy działanie.

       Zobacz też w niektórych programach:
              Opcje kopii zapasowych: -b -S -V
              Rozmiar bloku:          BLOCK_SIZE i --block-size
              Katalog docelowy:       --target-directory

OPCJE KOPII ZAPASOWYCH

       Niektóre z programów GNU (co najmniej `cp',  `install',  `ln'  i  `mv')
       opcjonalnie  tworzą  kopie  zapasowe plików przed zapisaniem ich nowych
       wersji.  Opcje te sterują szczegółami  robienia  kopii.  Są  one  także
       krótko wzmiankowane w opisach konkretnych programów.

       -b metoda
       --backup[=metoda]
              Tworzy   kopię  zapasową  każdego  pliku,  który  inaczej  byłby
              nadpisany lub usunięty.  Bez użycia tej opcji  wersje  pierwotne
              są  niszczone.  Posługuje  się  zadaną metod do określenia typu
              kopii zapasowych, jakie mają być wykonywane.  Gdy opcja ta  jest
              używana  bez określenia metody, do używana jest wartość zmiennej
              środowiskowej VERSION_CONTROL.  A  jeśli  ta  zmienna  nie  jest
              ustawiona, to domyślnym typem kopii zapasowej jest `existing'.

              Opcja ta odpowiada zmiennej `version-control' Emacsa: używane są
              te same wartości dla metody tworzenia kopii. Opcje te rozpoznają
              także   bardziej   opisowe   synonimy.  Prawidłowe  wartości  to
              (unikalne skróty są dopuszczalne):

              none, off
                     Nigdy nie tworzy kopii zapasowych.

              t, numbered
                     Zawsze tworzy numerowane kopie zapasowe.

              nil, existing
                     Tworzy numerowane kopie zapasowe  plików,  które  już  je
                     mają, zwykłe kopie dla reszty.

              never, simple
                     Robi  zawsze  zwykłe  kopie  zapasowe. Zauważ, proszę, że
                     `never' nie powinno być mylone z `none'.

       -S przyr_kopii
       --suffix przyr_kopii
              Dodaje przyrostek  przyr_kopii  do  nazwy  każdego  pliku  kopii
              zapasowej  wykonanego  za pomocą -b. Jeśli opcja ta nie zostanie
              podana,  to  użyta  zostanie  wartość   zmiennej   środowiskowej
              SIMPLE_BACKUP_SUFFIX.   Jeśli ona również nie jest określona, to
              użyty zostanie domyślny znak `~', jak w Emacsie.

       --version-control=metoda
              Opcja ta jest przestarzała i  w  przyszłych  wydaniach  zostanie
              usunięta.  Została zastąpiona przez --backup.

ROZMIAR BLOKU

       Niektóre  z  programów  GNU (co najmniej `df', `du' i `ls') wyświetlają
       wielkości  plików  w  "blokach".  Możesz  dopasować  rozmiar  bloku  by
       uczytelnić   rozmiary   plików.  Rozmiar  bloku  do  wyświetlania  jest
       niezależny od rozmiaru bloku jakiegokolwiek systemu plików.

       Normalnie wyświetlane zajętości dysku  zaokrąglane  są  w  górę,  ilość
       wolnego  miejsca  w  dół,  a  inne  rozmiary  do  najbliższego bloku, z
       połówkami zaokrąglanymi do liczb parzystych.

       Domyślny  rozmiar  bloku  wybierany  jest  przez  sprawdzenie   kolejno
       poniższych zmiennych środowiska; pierwsza, która jest ustawiona określa
       rozmiar bloku.

       DF_BLOCK_SIZE
              Określa domyślny rozmiar bloku  dla  polecenia  `df'.  Podobnie,
              DU_BLOCK_SIZE   określa   wielkość   domyślną   dla   `du',  zaś
              LS_BLOCK_SIZE' dla `ls'.

       BLOCK_SIZE
              Określa domyślny rozmiar bloku dla  wszystkich  trzech  poleceń,
              jeśli  nie są ustawione wymienione wyżej zmienne specyficzne dla
              poszczególnych poleceń.

       POSIXLY_CORRECT
              Jeżeli nie jest ustawiona ani zmienna  polecenie_BLOCK_SIZE  ani
              też  BLOCK_SIZE,  ale  ta  zmienna  jest  ustawiona, to domyślną
              wartością bloku jest 512.

       Jeśli nie jest ustawiona żadna z powyższych  zmiennych  środowiskowych,
       to  obecnie  domyślny  rozmiar  bloku wynosi 1024 bajty, lecz liczba ta
       może w przyszłości się zmienić.

       Rozmiaru bloku może opisywać  dodatnia  liczba  całkowita,  określająca
       liczbę  bajtów  bloku,  bądź  jeden  z  napisów  human-readable lub si,
       wybierający format w postaci czytelnej dla człowieka.

       W przypadku formatów  czytelnych  dla  człowieka  wyświetlane  rozmiary
       kończone   są   literą  przyrostka  potęgi,  jak  `M'  dla  megabajtów.
       BLOCK_SIZE=human-readable posługuje  się  potęgami  1024;  `M'  oznacza
       1,048,576  bajtów.   BLOCK_SIZE=si  jest podobne, ale używa potęg 1000;
       `M' oznacza tu 1,000,000 bajtów.  (SI, Międzynarodowy System Jednostek,
       definiuje wymienione przyrostki kolejnych potęg liczby 1000.)

       Całkowity   rozmiar   bloku  może  być  zakończony  literą  określającą
       wielokrotność tego rozmiaru. Przy użyciu tej notacji, litery  rozmiarów
       normalnie  oznaczają  potęgi  1024,  i może po nich wystąpić opcjonalna
       litera `B' dla oznaczenia "bajtów";  ale  jeżeli  po  literze  rozmiaru
       występuje  `D'  ("bajty  dziesiętnie"),  oznacza  to  potęgi  1000.  Na
       przykład,  `BLOCK_SIZE=4MB'  jest  równoważne  `BLOCK_SIZE=4194304',  a
       `BLOCK_SIZE=4MD' jest równoważne `BLOCK_SIZE=4000000'.

       Zdefiniowane są poniższe litery. Bardzo wielkie rozmiary, jak `1Y' mogą
       być odrzucone przez twój komputer z powodu ograniczeń jego  arytmetyki.

       k      kilo: 2^10 = 1024 dla `human-readable' lub 10^3 = 1000 dla `si'.

       M      Mega: 2^20 = 1,048,576 lub 10^6 = 1,000,000.

       G      Giga: 2^30 = 1,073,741,824 lub 10^9 = 1,000,000,000.

       T      Tera: 2^40 = 1,099,511,627,776 lub 10^12 = 1,000,000,000,000.

       P      Peta:    2^50    =    1,125,899,906,842,624    lub    10^15    =
              1,000,000,000,000,000.

       E      Exa:    2^60    =    1,152,921,504,606,846,976   lub   10^18   =
              1,000,000,000,000,000,000.

       Z      Zetta:  2^70  =  1,180,591,620,717,411,303,424   lub   10^21   =
              1,000,000,000,000,000,000,000.

       Y      Yotta:  2^80  =  1,208,925,819,614,629,174,706,176  lub  10^24 =
              1,000,000,000,000,000,000,000,000.

              Domyślne rozmiary  bloków  mogą  być  unieważniane  przez  jawne
              użycie opcji --block-size=rozmiar.  Opcja -k lub -kilobytes jest
              równoważna --block-size=1k, co jest ustawieniem domyślnym, chyba
              że ustawiono zmienną środowiskową POSIXLY_CORRECT.  Opcja -h lub
              --human-readable  jest  równoważna  --block-size=human-readable.
              Opcja -H lub -si jest równoważna --block-size=si.

KATALOG DOCELOWY

       Niektóre  programy  GNU  (co  najmniej  `cp',  `install',  `ln' i `mv')
       pozwalają na określenie katalogu docelowego przez tę opcję:

       --target-directory=KATALOG
              Określa KATALOG docelowy.

              Interfejs większości programów przewiduje, że  po  przetworzeniu
              opcji   i  skończonej  liczby  (może  być  to  zero)  argumentów
              stałopozycyjnych, pozostała lista argumentów  powinna  być  albo
              pusta  albo  być  listą  pozycji  (zwykle  plików),  które  będą
              identycznie traktowane. Program xargs(1) zaprojektowano do pracy
              z taką konwencją.

              Polecenia  z  rodziny  mv są niezwyczajne przez to, że pobierają
              zmienną liczbę argumentów, specjalnie traktując ostatni  z  nich
              (czyli  katalog docelowy).  Powoduje to, że wykonanie niektórych
              operacji nie jest banalne, np., "przesuń wszystkie pliki stąd do
              ../d/",  gdyż  `mv * ../d/' może wyczerpać przestrzeń argumentów
              [będzie ich zbyt wiele na możliwość rozwinięcia znaku `*'  przez
              powłokę].  Z kolei `ls | xargs ...' nie daje czystego sposobu na
              określenie  dodatkowego,   końcowego   argumentu   dla   każdego
              wywołania  odpowiedniego  polecenia.  (Da  się  to  zrobić przez
              polecenie powłoki, ale wymaga to więcej ludzkiej pracy i wysiłku
              umysłowego niż powinno.)

              Opcja  --target-directory pozwala programom cp, install, ln i mv
              na wygodne użytkowanie z xargs.  Na  przykład,  można  przesunąć
              pliki  z  bieżącego  katalogu do równoległego katalogu `d' w ten
              sposób   (jednak,   nie   przesuwa   to   plików    o    nazwach
              rozpoczynających się `.')

                  ls | xargs mv --target-directory=../d

              Korzystając  z  programu  find  w  wersji  GNU,  można przesunąć
              wszystkie pliki takim poleceniem:

                  find . -mindepth 1 -maxdepth 1 \
                      | xargs mv --target-directory=../d

              Zawiedzie ono jednak, jeżeli w bieżącym katalogu nie ma  żadnych
              plików  lub  któryś  z  plików  ma  nazwę zawierającą znak nowej
              linii.  Poniższy  przykład  usuwa  te  ograniczenia   i   wymaga
              równocześnie GNU find i GNU xargs:

                  find . -mindepth 1 -maxdepth 1 -print0 \
                      | xargs --null --no-run-if-empty   \
                              mv --target-directory=../d

PRAWA PLIKU

       Każdy  z  plików  posiada  zestaw "praw dostępu" kontrolujących rodzaje
       dostępu, jakie mają do niego użytkownicy. Prawa dla  pliku  są  również
       nazywane  jego  "trybem  dostępu".  Mogą  być  przedstawiane  w  formie
       symbolicznej lub jako liczba ósemkowa.

   Struktura praw pliku
       Istnieją trzy rodzaje praw, jakie w stosunku  do  pliku  może  posiadać
       użytkownik:

           1. prawo  do  odczytu  pliku.  Dla  katalogów  oznacza ono prawo do
              przeglądania (listowania) zawartości danego katalogu.

           2. prawo do zapisu (zmiany) pliku. Dla katalogów oznacza ono  prawo
              do tworzenia i usuwania plików w danym katalogu.

           3. prawo  do wykonywania pliku (uruchomienia go jako programu). Dla
              katalogów oznacza ono prawo dostępu do plików w danym  katalogu.

       Istnieją  trzy  kategorie użytkowników, którzy mogą mieć różne prawa do
       wykonywania dowolnej z powyższych czynności dla pliku:

           1. właściciel pliku

           2. inni użytkownicy należący do grupy pliku

           3. wszyscy inni użytkownicy systemu

       Właściciel i grupa przypisywane są plikom podczas ich tworzenia. Zwykle
       właścicielem  jest  bieżący  użytkownik, a grupą jest grupa katalogu, w
       którym znajduje się plik, ale może być różnie w zależności  od  systemu
       operacyjnego,  systemu  plików,  w  którym jest tworzony plik i sposobu
       jego tworzenia. Możesz zmienić właściciela i grupę  pliku  przy  pomocy
       poleceń chown i chgrp.

       Oprócz  wymienionych  powyżej  trzech  zestawów  trzech uprawnień prawa
       pliku  zawierają  trzy  specjalne  składniki,  działające   jedynie   w
       odniesieniu  do  plików  wykonywalnych  (programów) oraz, na niektórych
       systemach, katalogów:

           1. podczas wykonywania ustaw  efektywny  identyfikator  użytkownika
              procesu   na   identyfikator   właściciela  pliku  (zwany  bitem
              "setuid", od "set user id").  Nie działa na katalogach.

           2. podczas wykonywania ustaw efektywny identyfikator grupy  procesu
              na  identyfikator  grupy  pliku  (zwany  bitem "setgid", od "set
              group id").  Na niektórych systemach,  zastosowany  do  katalogu
              ustawia  dla  plików w nim tworzonych grupę danego katalogu, bez
              względu na grupę użytkownika, który je tworzy.

           3. zachowaj tekst programu na urządzeniu buforującym (swap), tak by
              ładował  się  szybciej  przy  uruchomieniu  (zwany "sticky bit",
              "bitem lepkim" lub "bitem ochrony").  Na  niektórych  systemach,
              zastosowany  do  katalogu  zabrania  użytkownikom usuwania w nim
              innych  plików  poza  własnymi;  nazywane  jest  to  ustawianiem
              katalogu "tylko-do-dodawania" ("append-only").

   Tryby symboliczne
       "Tryby  symboliczne"  pokazują  zmiany  praw do plików jako operacje na
       jednoznakowych symbolach. Pozwalają na zmianę wszystkich lub  wybranych
       części  praw  plików,  opcjonalnie w oparciu o ich uprzednie wartości i
       być może również o aktualne ustawienie umask (zobacz Umask i  ochrona).
       Formatem trybów symbolicznych jest:

              [ugoa...][[+-=][rwxXstugo...]...][,...]

       Poniższe  sekcje  opisują  operatory  i inne szczegóły dotyczące trybów
       symbolicznych.

   Ustawianie praw dostępu
       Podstawowymi operacjami symbolicznymi na prawach  pliku  są  dodawanie,
       usuwanie  i ustawianie prawa, jakie mają pewni użytkownicy do czytania,
       zapisu i wykonywania pliku. Operacje te mają następujący format:

              uytkownicy operacja prawa

       Spacje pomiędzy powyższymi  trzema  częściami  pokazano  wyłącznie  dla
       czytelności; tryby symboliczne nie mogą zawierać spacji.

       Część  uytkownicy  mówi,  jakim  użytkownikom zmieniany jest dostęp do
       pliku. Składa się z jednej lub więcej liter (może też być pusta; zobacz
       `Umask  i  ochrona',  gdzie  znajdziesz  opis,  co wówczas się dzieje).
       Kiedy podano więcej niż jedną  z  tych  liter,  ich  kolejność  nie  ma
       znaczenia.

           u      (user) użytkownik, który jest właścicielem pliku

           g      (group) inni użytkownicy należący do grupy pliku

           o      (other) inni użytkownicy systemu;

           a      (all) wszyscy użytkownicy; to samo co ugo.

       Część  operacja mówi, jak zmienić zadanym użytkownikom prawa dostępu do
       pliku, i jest jednym z następujących symboli:

           +      dodaje  prawa  do  dowolnych  praw  pliku,  jakie  mają  już
                  uytkownicy.  Następuje  uzupełnienie już posiadanych praw o
                  podane.

           -      usuwa prawa spośród dowolnych praw  pliku,  jakie  mają  już
                  uytkownicy.

           =      ustawia  podane prawa jako jedyne prawa pliku, jakie powinni
                  mieć do niego uytkownicy. Usuwa ewentualne uprzednie prawa.

       Część  prawa  mówi,  jaki  rodzaj  dostępu  do  pliku  powinien  zostać
       zmieniony; jest  to  zero  lub  więcej  poniższych  liter.  tak  jak  w
       przypadku  części  uytkownicy,  kolejność liter, jeśli jest więcej niż
       jedna, nie ma znaczenia. Pominięcie części prawa przydatne jest tylko z
       operacją `=', gdzie nie daje ona uytkownikom żadnego dostępu do pliku.

           r      prawo do odczytu (read) pliku

           w      prawo do zapisu (write) pliku

           x      prawo do wykonywania (execution) pliku

       Na przykład, aby odebrać każdemu prawo do odczytu i zapisu  pliku,  ale
       nie do jego wykonywania, posłuż się:
           a=rw
       Usunięcie   prawa   zapisu   dla  wszystkich  użytkowników  innych  niż
       właściciel pliku można zrealizować przez:
           go-w
       Powyższe  polecenie  nie  zmieni  dostępu,  jaki  ma  do   pliku   jego
       właściciel,  nie  nie  ma  też  wpływu na to, czy inni użytkownicy mogą
       czytać bądź wykonywać plik.

       Chcąc nie dać nikomu poza właścicielem pliku  żadnych  praw  do  niego,
       możesz posłużyć się podanym poniżej trybem. Inni użytkownicy mogą nadal
       usunąć plik, jeżeli mają prawo zapisu  w  katalogu,  w  którym  się  on
       znajduje.
           go=
       Innym sposobem określenia tego samego jest:
           og-rxw

   Kopiowanie istniejących praw
       Możesz ustalić prawa pliku w oparciu o jego prawa już istniejące. By to
       zrobić wystarczy zamiast używania `r', `w' czy `x' po  operatorze  użyć
       liter `u', `g' lub `o'. Na przykład tryb
           o+g
       dodaje  prawa  dla  użytkowników, którzy należą do grupy pliku do praw,
       jakie posiadają inni użytkownicy pliku. Zatem,  jeśli  plik  początkowo
       miał  tryb  644  (`rw-rw-r--'), to powyższe dopisanie zmieni mu tryb na
       666 (`rw-rw-rw-').  Jeżeli tryb początkowo miał tryb 741 (`rwxr----x'),
       to  nastąpi  zmiana  na  tryb  745  (`rwxr--r-x').  Operacje  `-' i `='
       działają analogicznie.

   Zmiana praw specjalnych
       Oprócz zmiany praw odczytu, zapisu i wykonywania pliku, możesz  zmienić
       także  jego  prawa  specjalne.   W  podsekcji  `Struktura  praw  pliku'
       znajdziesz ich krótki opis.

       W celu zmiany prawa pliku ustawiającego identyfikator użytkownika  przy
       wykonaniu  posłuż się literą u w części uytkownicy trybu symbolicznego
       oraz s w części prawa.

       W celu  zmiany  prawa  pliku  ustawiającego  identyfikator  grupy  przy
       wykonaniu  posłuż się literą g w części uytkownicy trybu symbolicznego
       oraz s w części prawa.

       W celu zmiany prawa pliku decydującego o pozostawieniu tekstu  programu
       na  urządzeniu wymiany (swap), posłuż się literą o w części uytkownicy
       trybu symbolicznego oraz t w części prawa.

       Na przykład, chcąc dodać prawo ustawiania ID użytkownika dla  programu,
       możesz użyć trybu
           u+s
       Usunąć  mu  zarówno prawo ustawiania ID użytkownika jak i grupy, możesz
       trybem:
           ug-s
       Użycie trybu
           o+t
       spowoduje z kolei zachowanie programu na urządzeniu wymiany.

       Pamiętaj, że prawa specjalne działają tylko  w  odniesieniu  do  plików
       wykonywalnych,   plus,  na  niektórych  systemach,  katalogach  (w  tym
       przypadku mają inne znaczenie; patrz `Struktura  praw  pliku').  Użycie
       `a'  w  części  uytkownicy trybu symbolicznego nie powoduje zmian praw
       specjalnych; zatem,
           a+s
       nic nie robi. Musisz użyć jawnie `u', `g'  lub  `o'  by  zmienić  prawa
       specjalne. Również kombinacje `u+t', `g+t' i `o+s' nic nie robią.

       Operator   `='  niezbyt  się  przydaje  przy  prawach  specjalnych;  na
       przykład, tryb:
           o=t
       spowoduje zachowanie pliku  na  urządzeniu  wymiany,  ale  równocześnie
       usunie  wszystkie  prawa  odczytu, zapisu i wykonania, które mogli mieć
       wcześniej użytkownicy nie należący do grupy pliku.

   Warunkowa wykonywalność
       Istnieje jeszcze jeden specjalny typ praw symbolicznych; jeśli  użyjesz
       X  zamiast x, to prawo wykonywania jest zmieniane tylko wtedy, gdy plik
       ma już  prawo  wykonywania  lub  jest  to  katalog.  Zmienia  on  prawa
       wykonywania  dla katalogów nawet, jeśli uprzednio nie miały ustawionego
       żadnego prawa wykonywania.

       Na przykład, ten tryb:
           a+X
       daje   wszystkim   użytkownikom   prawo   wykonywania    plików    (lub
       przeszukiwania katalogów) jeśli ktoś już wcześniej je posiadał.

   Dokonywanie wielu zmian
       Format  trybów  symbolicznych  jest  faktycznie  bardziej  złożony, niż
       opisano to powyżej (zobacz `Ustawianie praw dostępu'). Umożliwia on dwa
       sposoby dokonywania wielu zmian w prawach plików.

       Sposób  pierwszy  polega  na  wielokrotnym określeniu części operacja i
       prawo po części uytkownicy trybu symbolicznego.

       Na przykład, tryb:
           og+rX-w
       daje użytkownikom innym niż właściciel pliku prawo odczytu oraz,  jeśli
       jest  to  katalog lub ktoś już ma prawo wykonywania tego pliku, daje im
       prawo wykonywania; równocześnie odbiera im prawo zapisu tego pliku. Nie
       ma  to  wpływu  na  prawa,  jakie  posiada  do  niego właściciel pliku.
       Powyższy tryb jest równoważnikiem dwu trybów:
           og+rX
           og-w

       Drugi sposób dokonywania wielu zmian polega na  określeniu  więcej  niż
       jednego  prostego  trybu  symbolicznego,  oddzielonego  od poprzedniego
       przecinkiem.  Na przykład, ten tryb:
           a+r,go-w
       nadaje każdemu prawo do odczytu pliku i usuwa  prawo  zapisu  wszystkim
       użytkownikom oprócz jego właściciela. Inny przykład:
           u=rwx,g=rx,o=
       ustawia   wprost   wszystkie   nie-specjalne  prawa  pliku.  (Nie  daje
       użytkownikom spoza grupy w ogóle żadnych praw do pliku.)

       Opisane dwie metody mogą być ze sobą łączone. Ten tryb
           a+r,g+x-w
       daje wszystkim użytkownikom prawo odczytu pliku, użytkownikom należącym
       do  grupy  pliku  również prawo jego wykonywania, ale bez prawa zapisu.
       Powyższy tryb można zapisać na kilka różnych sposobów;  innym  sposobem
       jest:
           u+r,g+rx,o+r,g-w

   Umask i ochrona
       Jeśli  w  trybie symbolicznym pominięto część określającą użytkowników,
       to  domyślnie  jest  ona  przyjmowana  za   `a'   (dotyczy   wszystkich
       użytkowników),   z  wyjątkiem  tego,  że  prawa  ustawione  w  zmiennej
       systemowej  umask  nie    zmieniane.  Wartość  umask  można   zmienić
       posługując  się  poleceniem  umask.  Wartość domyślna tej zmiennej jest
       różna dla różnych systemów.

       Pominięcie części uytkownicy trybu  symbolicznego  nie  jest  na  ogół
       użyteczne  przy  operacjach innych niż `+'. Przydaje się przy `+', gdyż
       pozwala na użycie `umask' jako łatwo  dostosowywalnej  ochrony  przeciw
       rozdawaniu większych praw do plików niż faktycznie zamierzasz.

       Na  przykład,  jeśli  `umask'  ma  wartość 2, co usuwa prawa zapisu dla
       użytkowników nie należących do grupy pliku, to tryb:
           +w
       dodaje prawo zapisu do pliku jego właścicielowi  i  innym  użytkownikom
       należącym  do  grupy  pliku,  ale nie pozostałym użytkownikom.  Inaczej
       jest w przypadku trybu:
           a+w
       ignoruje  on  `umask'  i  daje  prawo   zapisu   do   pliku   wszystkim
       użytkownikom.

   Tryby liczbowe
       Prawa  pliku  są  wewnętrznie zapisywane jako liczby całkowite. Zamiast
       podawać tryb symbolicznie, możesz podać liczbę  ósemkową  (o  podstawie
       układu równej 8), odpowiadającą wewnętrznej reprezentacji nowego trybu.
       Liczba ta jest zawsze interpretowana jako ósemkowa; nie musisz  dodawać
       wiodącego 0, tak jak w C. Tryb 0055 jest tym samym, co tryb 55.

       Tryb  liczbowy  jest zwykle krótszy w zapisie niż odpowiadający mu tryb
       symboliczny, ale jego ograniczeniem jest to, że nie  możesz  przy  jego
       określaniu  korzystać z poprzednich praw pliku; możesz jedynie ustawiać
       je bezwzględnie.

       Na większości systemów prawa nadane użytkownikowi,  innym  użytkownikom
       grupy pliku i pozostałym użytkownikom spoza grupy są przechowywane jako
       trójki bitów, każda przedstawiana przez jedną  cyfrę  ósemkową.   Układ
       bitów, poczynając od najmniejszej wartości, pokazano poniżej:

       Wartość trybu  Odpowiadające mu prawo

                      Pozostali użytkownicy spoza grupy pliku:
               1      wykonanie (x)
               2      zapis (w)
               4      odczyt (r)

                      Inni użytkownicy należący do grupy pliku:
              10      wykonanie (x)
              20      zapis (w)
              40      odczyt (r)

                      Właściciel pliku:
             100      wykonanie (x)
             200      zapis (w)
             400      odczyt (r)

                      Prawa specjalne:
            1000      zachowaj obraz na urządzeniu wymiany
            2000      ustaw ID grupy przy wykonaniu
            4000      ustaw ID użytkownika przy wykonaniu

       Na   przykład,  tryb  liczbowy  4755  odpowiada  trybowi  symbolicznemu
       `u=rwxs,go=rx', zaś tryb 664 trybowi `ug=rw,o=r'.   Numeryczny  tryb  0
       odpowiada symbolicznemu `ugo='.

FORMATY WPROWADZANIA DATY

       Ta sekcja opisuje tekstowe postaci daty akceptowane przez programy GNU.
       Są to łańcuchy znakowe,  które  możesz,  jako  użytkownik,  podać  jako
       argumenty  różnych  programów. Nie jest tu opisany interfejs C (poprzez
       funkcję getdate).

       Mimo, że opisywana składnia daty umożliwia przedstawienie dowolnej daty
       od  roku  zerowego  naszej  ery,  to  liczby całkowite komputera nie są
       wystarczająco  duże  dla  takich  (względnie)  długich  okresów  czasu.
       Najwcześniejszą  datą  jaka  jest  dozwolona  semantycznie  w systemach
       uniksowych jest północ 1 stycznia 1970 czasu uniwersalnego (UTC).

   Ogólna składnia daty
       "Data" jest łańcuchem znakowym  (może  być  pusty)  zawierającym  wiele
       elementów  rozdzielonych białymi znakami. Biały znak może być pominięty
       jeśli  nie  spowoduje  to  niejednoznaczności.  Pusty  łańcuch  oznacza
       początek   dzisiejszego  dnia  (tj.północ).  Kolejność  elementów  jest
       nieistotna. Łańcuch daty może zawierać wiele różnych odmian elementów:
           * datę kalendarzową
           * czas dnia (godzinę)
           * strefę czasową
           * dzień tygodnia
           * element względny
           * czyste liczby
       Opiszemy poniżej po kolei każdy z typów elementu daty.

       W większości  kontekstów  kilka  liczb  może  być  zapisanych  słownie.
       Najbardziej  przydaje  się to do określania elementów dnia tygodnia lub
       elementów względnych (patrz poniżej). Oto lista: `first' (pierwszy) dla
       1,  `next' (następny) dla 2, `third' (trzeci) dla 3, `fourth' (czwarty)
       dla 4, `fifth' dla 5, `sixth' dla 6, `seventh' dla 7, `eighth'  dla  8,
       `ninth'  dla  9,  `tenth' dla 10, `eleventh' dla 11 i `twelfth' dla 12.
       Również, `last' (ostatni) oznaczający dokładnie -1.

       Kiedy w ten sposób zapisywany jest miesiąc, wciąż traktowany jest  tak,
       jakby został zapisany liczbowo, zamiast potraktowania w sposób "w pełni
       zgodny z wymową"; zmienia to dozwolone łańcuchy.

       Wielkość liter w datach jest całkowicie ignorowana. Pomiędzy  nawiasami
       okrągłymi   można   umieszczać  komentarze,  póki  zawarte  nawiasy  są
       poprawnie zagnieżdżone. Myślniki, po których  nie  występują  cyfry  są
       obecnie ignorowane.  Wiodące zera w liczbach są ignorowane.

   Zapis daty kalendarzowej
       "Zapis daty kalendarzowej" określa dzień roku. Podawany jest rozmaicie,
       w zależności od tego,  czy  miesiąc  określono  liczbowo  czy  słownie.
       Wszystkie te łańcuchy określają tę samą datę kalendarzową:
           1970-09-17           # ISO 8601.
           70-9-17              # załóż 19xx dla 69 do 99, 20xx dla 00 do 68.
           70-09-17             # wiodące zera są ignorowane.
           9/17/72              # powszechny zapis amerykański.
           24 September 1972
           24 Sept 72           # wrzesień (September) ma specjalny skrót.
           24 Sep 72            # zawsze dozwolone trzyliterowe skróty.
           Sep 24, 1972
           24-sep-72
           24sep72
       Można  też  ominąć  rok.  W  takim  przypadku,  używany  jest  ostatnio
       określony rok,  lub  rok  bieżący,  jeśli  nie  określono  żadnego.  Na
       przykład:
           9/17
           sep 17
       A oto reguły...

       Dla  miesięcy podanych liczbowo dozwolony jest format liczbowy ISO 8601
       postaci `ROK-MIESIĄC-DZIEŃ', gdzie ROK jest dowolną  liczbą  całkowitą,
       MIESIĄC  jest  liczbą  od  01 do 12, zaś DZIEŃ jest liczbą od 01 do 31.
       Jeśli liczba jest mniejsza niż dziesięć to musi być  zapisana  z  zerem
       wiodącym.  Jeżeli  ROK  jest  wynosi  68 lub mniej, to dodawane jest do
       niego 2000; w przeciwnym razie, jeśli ROK jest mniejszy od 100, to jest
       do   niego   dodawane   1900.   Akceptowana  jest  konstrukcja  postaci
       `MIESIĄC/DZIEŃ/ROK',  popularna  w  Stanach   Zjednoczonych.    Również
       `MIESIĄC/DZIEŃ', z pominięciem roku.

       Miesiące   słownie   mogą  być  zapisane  w  pełnej  formie:  `January'
       (styczeń), `February' (luty),  `March'  (marzec),  `April'  (kwiecień),
       `May'  (maj),  `June' (czerwiec), `July' (lipiec), `August' (sierpień),
       `September' (wrzesień), `October' (październik), `November'  (listopad)
       lub `December' (grudzień). Słowne określenia miesięcy mogą być skracane
       do pierwszych trzech liter, z możliwym dodaniem kropki kończącej skrót.
       Dozwolony jest również zapis `Sept' zamiast `September'.

       Przy  słownym  zapisie  miesięcy  data  kalendarzowa może być podana na
       jeden z poniższych sposobów:
           DZIEŃ MIESIĄC ROK
           DZIEŃ MIESIĄC
           MIESIĄC DZIEŃ ROK
           DZIEŃ-MIESIĄC-ROK
       Albo, pomijając rok:
           MIESIĄC DZIEŃ

   Zapis czasu (godziny)
       "Zapis czasu" w łańcuchach daty określa czas (godzinę)  zadanego  dnia.
       Oto kilka przykładów, oznaczających tę samą godzinę:
           20:02:0
           20:02
           8:02pm
           20:02-0500      # w strefie EST (Eastern US Standard Time)
       Ogólniej,  czas może zostać podany jako `GODZINA:MINUTA:SEKUNDA', gdzie
       GODZINA jest liczbą od 0 do 23, MINUTA liczbą od 0 do 59,  zaś  SEKUNDA
       liczbą  od  0  do  59.  Człon `:SEKUNDA' można pominąć, jest on wówczas
       przyjmowany jako zero.

       Jeśli po określeniu czasu występuje  `am'  lub  `pm'  (lub  `a.m.'  czy
       `p.m.'),  to GODZINA ograniczona jest do zakresu od 1 do 12 a `:MINUTA'
       może być pominięta (przyjmowana za zero).  `am'  wskazuje  na  pierwszą
       połowę  dnia, `pm' na drugą połowę. W tej notacji, godzina 12 poprzedza
       godzinę 1: północ  jest  zapisywana  jako  `12am',  zaś  południe  jako
       `12pm'.

       Po  zapisie  czasu  może również wystąpić określenie korekty z uwagi na
       strefę czasową. Jest ono wyrażane jako `ZGGMM', gdzie  Z  jest  znakiem
       `+'  lub  `-',  GG  jest  liczbą  godzin różnicy dla strefy a MM liczbą
       minut.  Podanie w ten  sposób  strefy  czasowej  wymusza  interpretację
       podanego   czasu   względem  czasu  uniwersalnego  (UTC  -  Coordinated
       Universal Time), unieważniając wcześniejsze określenia strefy  czasowej
       czy lokalnej strefy czasowej. Część opisująca MINUTY w określeniu czasu
       nie może być pomijana, jeśli używana jest korekta  z  uwagi  na  strefę
       czasową.  Jest  to  jedyny  sposób określania korekty strefy czasowej o
       ułamkowe części godziny.

       Można podać korektę `am'/`pm' albo korektę z uwagi na  strefę  czasową,
       ale nie obie jednocześnie.

   Strefa czasowa
       Element  typu  "strefa  czasowa" określa międzynarodową strefę czasową,
       wskazywaną przez niewielki zestaw liter.  Są  one  obsługiwane  w  celu
       zachowania   wstecznej   zgodności.  Ich  używanie  nie  jest  jednakże
       zalecane, gdyż praktycznie są one dwuznaczne: na przykład, skrót  `EST'
       posiada  inne  znaczenie  w  Australii, a inne w Stanach Zjednoczonych.
       Zawarte w nim kropki są ignorowane.   Wojskowe  miana  stref  czasowych
       używają  pojedynczych  liter.  Obecnie jako pozycje typu strefa czasowa
       mogą być przedstawiane wyłącznie  strefy  o  przesunięciu  o  całkowitą
       liczbę  godzin.  W poprzedniej sekcji znajdziesz opis precyzyjniejszego
       sterowania korektą z uwagi na strefę czasową.

       Poniżej podano wiele  stref  czasowych  (z  wyłączeniem  stref  "czasów
       letnich"),  uporządkowanych  według  przesunięcia  w  czasie  (parametr
       GODZINA strefy).

       -1200  `Y' wojskowo.

       -1100  `X' wojskowo.

       -1000  `W' wojskowo.

       -0900  `V' wojskowo.

       -0800  `PST'  dla  amerykańskiej  strefy  Pacific  Standard,  zaś   `U'
              wojskowo.

       -0700  `MST'  dla  amerykańskiej  strefy  Mountain  Standard,  zaś  `T'
              wojskowo.

       -0600  `CST'  dla  amerykańskiej  strefy  Central  Standard,  zaś   `S'
              wojskowo.

       -0500  `EST'   dla  amerykańskiej  strefy  Eastern  Standard,  zaś  `R'
              wojskowo.

       -0400  `AST'  dla  amerykańskiej  strefy  Atlantic  Standard,  zaś  `Q'
              wojskowo.

       -0300  `P' wojskowo.

       -0200  `O' wojskowo.

       -0100  `N' wojskowo.

       +0000  `GMT'  dla  średniego czasu Greenwich (Greenwich Mean), `UT' dla
              czasu uniwersalnego, `UTC' dla Coordinated Universal, `WET'  dla
              czasu zachodnioeuropejskiego (Western European), zaś `Z' dla ISO
              8601 i zapisu wojskowego.

       +0100  `A' wojskowo, `CET'  dla  czasu  środkowoeuropejskiego  (Central
              European),  `MET'  dla Midden Europesche Tijd (holenderski), and
              `MEZ' dla Mittel-Europa"ische Zeit (Niemcy).

       +0200  `B' wojskowo,  zaś  `EET'  dla  wschodnioeuropejskiego  (Eastern
              European).

       +0300  `C' wojskowo.

       +0400  `D' wojskowo.

       +0500  `E' wojskowo.

       +0600  `F' wojskowo.

       +0700  `G' wojskowo.

       +0800  `H' wojskowo.

       +0900  `I'  wojskowo, zaś `JST' dla strefy japońskiej (Japan Standard).

       +1000  `GST' dla amerykańskiej strefy Guam  (Guam  Standard),  zaś  `K'
              wojskowo.

       +1100  `L' wojskowo.

       +1200  `M' wojskowo, zaś `NZST' dla strefy nowozelandzkiej (New Zealand
              Standard).

       Istnieje wiele stref  czasowych  wynikających  z  oszczędzania  światła
       dziennego  ("czas  letni",  strefy DST - daylight-saving time). Również
       umieszczając po określeniu strefy zwykłej łańcuch  `DTS'  jako  odrębne
       słowo  (tj. oddzielone białymi znakami), można podać odpowiednią strefę
       czasową oszczędzania energii.

       -0700  `PDT' dla amerykańskiej strefy Pacific Daylight.

       -0600  `MDT' dla amerykańskiej strefy dla Mountain Daylight.

       -0500  `CDT' dla amerykańskiej strefy Central Daylight.

       -0400  `EDT' dla amerykańskiej strefy Eastern Daylight.

       -0300  `ADT' dla amerykańskiej strefy Atlantic Daylight.

       +0100  `BST' dla brytyjskiego  czasu  letniego  (British  Summer)  oraz
              `WEST'   dla   zachodnioeuropejskiego  czasu  letniego  (Western
              European Summer).

       +0200  `CEST'  dla  środkowoeuropejskiego   czasu   letniego   (Central
              European   Summer),   `MEST'   dla  Midden  Europesche  S.  Tijd
              (holenderski) oraz  `MESZ'  dla  Mittel-Europa"ische  Sommerzeit
              (Niemcy).

       +1300  `NZDT' dla nowozelandzkiego czasu New Zealand Daylight.

   Dzień tygodnia
       Bezpośrednie powołanie się na dzień tygodnia będzie występować po dacie
       (tylko jeśli to konieczne) w celu określenia takiego  dnia  tygodnia  w
       przyszłości.

       Dni  tygodnia  mogą  być pisane w postaci pełnej: `Sunday' (niedziela),
       `Monday'  (poniedziałek),  `Tuesday'  (wtorek),  `Wednesday'   (środa),
       `Thursday'  (czwartek),  `Friday'  (piątek)  lub  `Saturday'  (sobota).
       Można je skracać do pierwszych trzech liter,  opcjonalnie  zakończonych
       kropką.    Dozwolone  są  także  specjalne  skróty  `Tues'  dla  wtorku
       (Tuesday), `Wednes' dla środy (Wednesday) oraz `Thur' lub  `Thurs'  dla
       czwartku (Thursday).

       Dzień  tygodnia  może być poprzedzony liczbą, by wyrazić przesunięcie w
       czasie o daną liczbę tygodni.  Najlepiej  używany  jest  w  wyrażeniach
       takich  jak  `third  monday'  (trzeci  poniedziałek).  W tym kontekście
       dopuszczalne są również `last DZIEŃ' lub `next DZIEŃ'; przesuwają one o
       tydzień  wstecz  lub  w przód w stosunku do dnia reprezentowanego przez
       DZIEŃ.

       Przecinek następujący po określeniu dnia tygodnia jest jest ignorowany.

   Elementy względne w łańcuchach dat
       "Elementy  względne"  wskazują  na datę przesunięta względem danej (lub
       daty bieżącej, jeśli  nie  podano  innej)  w  przód  i  wstecz.  Efekty
       elementów względnych sumują się. Oto kilka przykładów:
           1 year        # 1 rok
           1 year ago    # 1 roku temu
           3 years       # 3 lata
           2 days        # 2 dni
       Jednostkę  przemieszczenia  w  czasie można wybrać przy pomocy łańcucha
       year lub month dla przesunięcia odpowiednio o całe lata  lub  miesiące.
       Są  to jednostki dość rozmyte, gdyż lata i miesiące nie mają jednakowej
       długości. Precyzyjniejszymi jednostkami są fortnight,  czyli  okres  14
       dni,  week  (tydzień) mający 7 dni, day (dzień) mający 24 godziny, hour
       (godzina) o 60 minutach, minute (minuta)  lub  min  o  60  sekundach  i
       second  (sekunda)  lub  sec  o  długości  jednej sekundy. Przyrostek s,
       oznaczający  w  języku  angielskim  liczbę  mnogą,  dołączony  do  tych
       jednostek jest akceptowany i ignorowany.

       Jednostka czasu może zostać poprzedzona mnożnikiem, podanym jako liczba
       (może być ze znakiem). Liczby  bez  znaku  traktowane  są  jako  liczby
       dodatnie  ze  znakiem.  Brak  liczby  oznacza mnożnik 1. Następujące po
       elemencie względnym słowo ago  (..temu)  jest  równoważne  poprzedzeniu
       jednostki dodatkowym mnożnikiem o wartości -1.

       Łańcuch  znaków  tommorow (jutro) ma wartość jednego dnia w przyszłości
       (równoważne day), łańcuch yesterday (wczoraj) ma wartość jednego dnia w
       przeszłości (równoważny day ago, dzień temu).

       Łańcuchy   now  (teraz)  lub  today  (dziś)  są  jednostkami względnymi
       odpowiadającymi zerowemu przesunięciu w czasie; biorą się one  z  tego,
       że  przesunięcie w czasie o wartości zerowej reprezentuje bieżący czas,
       jeśli nie zostanie to zmienione przez poprzedzające elementy. Łańcuchów
       określających bieżący czas można użyć do uwydatnienia innych elementów,
       jak w `12:00  today'  (12:00  dziś).  Łańcuch  this  (ten)  ma  również
       znaczenie  przesunięcia  w  czasie o zerowej wartości, ale używany jest
       raczej w łańcuchach daty jak `this thursday' (ten czwartek).

       Gdy element względny powoduje,  że  data  wynikowa  przekracza  granicę
       między  DST  (np.czasem  letnim,  zobacz  podsekcja `Strefa czasowa') a
       czasem  zwykłym  (nie-DST),  lub  odwrotnie,  godzina  jest  korygowana
       stosownie do czasu lokalnego.

   Czyste liczby w łańcuchach daty
       Dokładna interpretacja czystej liczby dziesiętnej zależy od kontekstu w
       łańcuchu znakowym określającym datę.

       Jeżeli liczba dziesiętna ma postać RRRRMMDD i nie pojawia się przez nią
       żaden    inny   element   daty   kalendarzowej   (patrz   `Zapis   daty
       kalendarzowej'), to RRRR odczytywane  jest  jako  rok,  MM  jako  numer
       miesiąca a DD jako dzień miesiąca opisywanej daty.

       Jeżeli  liczba  dziesiętna ma postać GGMM i w łańcuchu daty nie pojawia
       się  przed  nią  żaden  inny  element  określający  czas,  to  GG  jest
       odczytywane  jako  godzina  a  MM jako minuty godziny opisywanego czasu
       dnia. MM może być też pominięte.

       Jeśli po lewej stronie liczby pojawia się zarówno data kalendarzowa jak
       i  czas, ale nie ma elementu względnego, to liczba unieważnia wcześniej
       określony rok.

   Autorzy `getdate'
       `getdate' zostało pierwotnie zaimplementowane przez Stevena M. Bellovin
       (<smb@research.att.com>)   podczas   pobytu   w   Chapel  Hillwhile  na
       University of North Carolina.  Kod został później  nieco  zmodyfikowany
       przez  kilku  ludzi na Usenecie, a następnie gruntownie zmieniony przez
       Richa  $alz  (<rsalz@bbn.com>)  i  Jima  Berets  (<jberets@bbn.com>)  w
       sierpniu  1990. Rozmaite wersje dla systemu GNU zrobił David MacKenzie,
       Jim Meyering i inni.

       Rozdział  ten  został  pierwotnie  utworzony  przez  Franc,oisa  Pinard
       (<pinard@iro.umontreal.ca>)  z kodu źródłowego `getdate.y', a następnie
       poprawiony przez K. Berry (<kb@cs.umb.edu>).

ZOBACZ TAKŻE

       ls(1)     lista zawartości katalogu

       dir(1)    ls krótko

       vdir(1)   rozgadane ls

       dircolors(1)
                 ustawienie kolorów dla ls

       cp(1)     kopiuje pliki

       dd(1)     konwertuje i kopiuje pliki

       install(1)
                 kopiuje pliki i nadaje atrybuty

       mv(1)     przesuwa pliki/zmienia nazwy

       rm(1)     usuwa pliki lub katalogi

       shred(1)  bezpieczniejsze usuwanie plików

       ln(1)     tworzy dowiązania (links) między plikami

       mkdir(1)  tworzy katalogi

       mkfifo(1) tworzy FIFO (potoki nazwane)

       mknod(1)  tworzy blokowe lub znakowe pliki specjalne.

       rmdir(1)  usuwa puste katalogi

       chown(1)  zmienia właściciela i grupę pliku

       chgrp(1)  zmienia grupę pliku

       chmod(1)  zmienia prawa dostępu do pliku

       touch(1)  zmienia znaczniki czasu pliku

       df(1)     raport zajętości dysku dla systemów plików

       du(1)     szacunkowe zużycie miejsca przez plik

       sync(1)   synchronizuje pamięć i dysk