Provided by: manpages-tr_1.0.5.1-2_all bug

İSİM

       bzip2 - blok sıralamalı dosya sıkıştırıcı v1.0.2
       bunzip2 - sıkıştırılmış dosyaları açar
       bzcat - dosyaları standart çıktıda açar
       bzip2recover - zarar görmüş bzip2 dosyalarındaki verileri kurtarır

KULLANIM

       bzip2   [ -cdfkqstvzVL123456789 ] [ dosyalar ... ]
       bunzip2 [ -fkvsVL ] [ dosyalar ... ]
       bzcat   [ -s ] [ dosyalar ... ]
       bzip2recover dosyaismi

AÇIKLAMA

       bzip2,  Burrows-Wheeler  blok sıralamalı metin sıkıştırma algoritmasını
       ve Huffman  kodlamasını  kullanarak  dosyaları  sıkıştırır.  Sıkıştırma
       oranı  geleneksel  LZ77/LZ78  tabanlı  sıkıştırma araçlarından çok daha
       iyidir. PPM ailesi istatistiksel sıkıştırıcıların performansına oldukça
       yakındır.

       Komut  satırı  seçenekleri  kasıtlı  olarak  GNU  gzip'e oldukça benzer
       şekilde yapılmıştır, fakat birebir aynı değillerdir.

       bzip2, komut  satırı  seçeneklerine  eşlik  edecek  dosya   isimlerinin
       listesini  ister.  Her  bir dosya sıkıştırılmış sürümü ile değiştirilir
       ve   ismi   "orjinal_dosya.bz2"   şekline   dönüştürülür.    Her    bir
       sıkıştırılmış  dosya,  orjinal dosya ile aynı izinlere, aynı düzenlenme
       tarihlerine ve  mümkün  ise  aynı  iyeliklere   sahiptir.   Bu   sayede
       sıkıştırılmış   dosya  açıldığı  zaman orjinal dosya elde edilmiş olur.
       Dosya isimlerini yönetmek  işi,  orjinal  dosya  ismini  koruyamayacak,
       izinler  ve  iyelikleri  veya  tarihleri  kendi  dosya  sistemi  içinde
       bulunduramayacak dosya sistemlerinin (mesela MS-DOS)  olduğu  düşüncesi
       ile  yürütülmektedir.   Muhtemel dosya ismi uzunluğu kısıtlamalarını da
       unutmamak gerekir.

       bzip2 ve bunzip2 öntanımlı olarak, varolan dosyanın üzerine  yazmazlar.
       Şayet bunu yapmak isterseniz -f seçeneğini kullanmanız gerekir.

       Şayet  dosya  ismi  belirtilmezse,  bzip2  standart  girdiden  standart
       çıktıya  sıkıştırma  işlemi  yapar.  Bu  durumda,  bzip2  sıkıştırılmış
       çıktıyı bir terminale yazmayı reddedecektir, bu nedenle böyle  bir  şey
       yapmak tamamen anlamsız ve amaçsız olacaktır.

       bunzip2 (veya  bzip2   -d)   belirtilen  bütün  dosyaları  açar.  bzip2
       tarafından  sıkıştırılmamış  dosyalar  tespit  edilir  ve  yok sayılır,
       ardından bir  uyarı   mesajı  verilir.  bzip2,  sıkıştırılmış  dosyadan
       açılacak  dosyaya  aktarılacak  dosya  ismini  şu şekilde tespit etmeye
       çalışır:

       dosyaismi.bz2   =>    dosyaismi
       dosyaismi.bz    =>    dosyaismi
       dosyaismi.tbz2  =>    dosyaismi.tar
       dosyaismi.tbz   =>    dosyaismi.tar
       başkabirisim    =>    başkabirisim.out

       Şayet dosya yukarıda belirtilen  soneklerden  birisine  sahip  değilse,
       bzip2  mızmızlanır  ve  orijinal  dosya  ismini  sonuna  .out ekleyerek
       kullanır.

       Sıkıştırma  işleminde  olduğu gibi, dosya ismi belirtmeden yapılan açma
       işleminde standart girdiden standart çıktıya açma işlemi yapılır.

       bunzip2, iki ya da daha fazla sıkıştırılmış  dosyadan  oluşan  birleşik
       bir  dosyayı  doğru  bir  şekilde  açacaktır.  Sonuçta açılmış dosyalar
       birleşik olarak elde edilir. Birleşik sıkıştırılmış dosyaların bütünlük
       sınaması yapılması (-t) özelliği de desteklenmektedir.

       Ayrıca  -c   seçeneğini   belirterek   standart   çıktıda     dosyaları
       sıkıştırabilir   veya   açabilirsiniz.   Çoklu   dosyalar   bu  şekilde
       sıkıştırılabilir veya  açılabilir.  Sonuç  çıktıları  standart  çıktıya
       peşpeşe    gönderilir.    Bu   şekilde  çoklu  dosya  sıkıştırma  çoklu
       sıkıştırılmış dosya  temsilcilerinin bulunduğu bir akım üretir. Bu  tür
       bir  akım  sadece  bzip  0.9.0 veya daha sonraki bir sürümle düzgün bir
       şekilde açılabilir. Daha eski  sürümler   ilk  dosyayı  açtıktan  sonra
       dururlar.

       bzcat  (veya  bzip2  -dc)  belirtilen  bütün dosyaları standart çıktıya
       açar.

       bzip2, argümanları sırayla BZIP2 ve BZIP ortam değişkenlerinden okurlar
       ve bu argümanları komut satırı argümanlarını okumadan önce  uygularlar.
       Bu, öntanımlı argümanların uygulanması için elverişli bir yol sağlar.

       Sıkıştırma  işlemi,  sıkıştırılmış dosya orijinalinden biraz büyük olsa
       bile, mutlaka yapılır. Yüz bayttan  daha  küçük  dosyalar  şişmanlamaya
       meyillidir.  Çünkü  sıkıştırma  algoritması  ilk 50 bayta yazılacak bir
       sabite sahiptir. Rasgele veri (pek çok dosya  sıkıştırıcısının  çıktısı
       dahil) bayt başına 8.05 bitlik bir oran ile kodlanır. Bu da %0.5lik bir
       genişlemeye sebep verir.

       Bir  özdenetim  mekanizması  olarak,  bzip2  32 bitlik CRC  kullanır ve
       açılan  dosya ile orijinal sıkıştırılmış dosyanın aynı olup  olmadığını
       kontrol  eder.  Bu  tedbir  sıkıştırılmış  dosyada  meydana gelebilecek
       bozulmalar  ve  bzip2'de  olması  muhtemel  yazılım  hatalarına   karşı
       güvenlik sağlar. Elden geçirilen her bir dosya için tespit edilemeyecek
       hata oranı 4 milyarda bir değişiklik oranının  altındadır.  Bu  orandan
       daha  küçük  değişiklikler  mikroskobiktir  ve  tespit  edilemeyebilir.
       Bununla birlikte uyanık  olmakta  fayda  vardır,  kontrol  açma  işlemi
       esnasında  yapılır ve sadece bir takım şeylerin yanlış olduğunu söyler.
       Orijinal açılmış verileri  kurtarmanıza  yardımcı  olmaz.  Bu  durumda,
       verileri kurtarmak için bzip2recover kullanmalısınız.

   Geri dönen değerler
       Normal çıktı için 0, çevresel  sorunlar  için  1  (dosya  bulunamaması,
       geçersiz  seçenekler,  G/Ç  hataları,  vs..),   sıkıştırılmış   dosyada
       bozukluk  için  2,  bzip2'nin  paniklemesine  sebep  olan   dahili  bir
       tutarlılık hatası için 3 (yazılım hatası).

SEÇENEKLER

       -a, --ascii
              Ascii   metin  kipi:  satır  sonlarını   yerel   ayarlara   göre
              dönüştürür.   Bu  seçenek,  sadece  Unix  dışı  birkaç  sistemde
              desteklenir.  Örneğin  MSDOS'da  sıkıştırma  esnasında  CRLF'ler
              LF'ye çevrilir ve açma işleminde LF'ler CRLF'ye dönüştürülür.

       -c, --stdout
              Standart çıktıda sıkıştırılır veya açar.

       -d, --decompress
              Mutlaka  açma  işlemi  yapılır.  bzip2, bunzip2 ve bzcat aslında
              aynı yazılımdır ve yapılması gereken işlem,  kullanılan  yazılım
              ismine  göre kararlaştırılır. Bu seçenek, bu yöntemi yoksayar ve
              bzip2'yi açma işlemine zorlar.

       -z, --compress
              -d nin zıddı:  hangi  isim  ile  çağrılırsa  çağrılsın   mutlaka
              sıkıştırma   yapılır  (örneğin,  bunzip2  komutuna  bu  seçeneği
              vererek sıkıştırma yapmasını sağlayabilirsiniz).

       -t, --test
              Belirtilen dosya  veya  dosyaların  bütünlüğünü   kontrol  eder,
              gerçekte  açma  işlemi yapmaz. Bu seçenek ile bir deneme açılımı
              yapılmış olur ve sonuçlar belirtilir.

       -f, --force
              Çıktı dosyasının üzerine yazmaya zorlar.  Normal  olarak,  bzip2
              varolan  bir  dosyanın  üzerine yazmayacaktır. Ayrıca bu seçenek
              bzip2'yi dosyalara olan sabit bağları kırmaya zorlar, böylece bu
              bağlarda üzerine yazma yapılmaz.

              bzip2  normalde  doğru  sihirli  başlık baytlarına sahip olmayan
              dosyaları açmayı  rededecektir.  Şayet  -f  kullanılır  ise,  bu
              dosyaları   değiştirilmeden  geçecektir.  GNU gzip de bu şekilde
              davranır.

       -k, --keep
              Sıkıştırma veya açma işlemi esnasında orjinal dosyaları  silmez,
              saklar.

       -s, --small
              Sıkıştırma,  açma  ve  sınama  işlemleri  için bellek ihtiyacını
              azaltır.  Dosyalar  bayt  bloğu  başına  2.5   bayt   gerektiren
              değişiklik   yapılmış bir algoritma ile açılır ve sınanır. Bunun
              anlamı, herhangi bir dosyanın 2300k lık bir bellek alanı  içinde
              açılabileceğidir  ancak   başarım,   normal hızın yarısına kadar
              düşer.

              Sıkıştırma esnasında, -s seçeneği  ile  200k  lık  blok   boyutu
              seçilir,  bu  belleği  de  aynı  şekilde  sınırlar ve sıkıştırma
              oranını artırır. Uzun lafın kısası, makinenizin belleği  8MB'dan
              daha  az  ise -s seçeneğini her şeyde kullanın. Aşağıdaki BELLEK
              YÖNETİMİ bölümüne bakınız.

       -q, --quiet
              Gerekli olmayan uyarılar verilmez.  G/Ç  ve  diğer  önemli  hata
              iletileri gizlenmez.

       -v, --verbose
              Ayrıntı  kipi:  işlenen her bir dosya için sıkıştırma oranlarını
              gösterir. Daha fazla -v  ayrıntı  oranını  artıracaktır.  Teşhis
              amaçlı  kullanıma  uygun olarak pek çok bilgi yazılım tarafından
              bildirilecektir.

       -L, --license, -V, --version
              Yazılımın sürüm, lisans, koşul ve kurallarını görüntüler.

       -1 (veya --fast) den -9 (veya --best) a kadar
              Sıkıştırma yaparken  blok  boyutlarını  100k,  200k,  ..,   900k
              şeklinde  ayarlar.  Çözme işleminde bir etkisi yoktur. Aşağıdaki
              BELLEK YÖNETİMİ  bölümüne  bakınız.  --fast  ve  --best  seçenek
              isimleri   GNU  gzip  uyumluluğunu  sağlamak  içindir. Açıkçası,
              --fast gözle görülür bir hız artışı sağlamaz  ve  --best  sadece
              öntanımlı değerlerin seçilmesini sağlar.

       --     Ardından  belirtilen  bütün  argümanları  dosya  isimleri olarak
              kabul eder. Bu argümanların tek çizgi ile başlamış olmaları bile
              önemli değildir. Böylece tek çizgi ile başlayan dosya isimlerini
              kullanabilirsiniz. Örneğin: bzip2 -- -benim_dosyam.

       --repetitive-fast, --repetitive-best
              Bu seçenekler sürüm 0.9.5 ve üzerinde  gereksizdir.  Daha   eski
              sürümlerde, bazı kaba kontrollerin yapılmasını sağlamaya yönelik
              seçeneklerdir. Bazen faydalı  olabilmekte  idi.  0.9.5  ve  üstü
              sürümler  bu  ayarların  yapılmasına  gerek  bırakmayan daha iyi
              algoritmalar kullanmaktadırlar.

BELLEK YÖNETİMİ

       bzip2 büyük dosyaları bloklar halinde sıkıştırır. Blok  boyutları,  hem
       sıkıştırma   oranını,   hem  de  sıkıştırma/açma  için  gereken  bellek
       miktarını etkiler. -1 den -9 a  kadarki  seçenekler  ile  istenen  blok
       boyutlarını  100.000  bayttan  900.000  bayta  (varsayılan değer budur)
       kadar  tanımlamasını  sağlar.  Açma  işlemi  sırasında,   sıkıştırılmış
       dosyanın  baş  kısmından  sıkıştırma  esnasında  kullanılan blok boyutu
       okunur ve daha sonra bunzip2 kendisi için gerekli olan  bellek  alanını
       ayırır  ve  oraya  yerleşir.  Sıkıştırma  blok boyutları  sıkıştırılmış
       dosya içinde saklandığı için, -1 den -9 a kadar  olan  seçenekler  açma
       işlemi  esnasında  geçersizdir.  Şayet  bu  seçenekleri  belirtirseniz,
       program bunları gözardı edecektir.

       Sıkıştırma ve açma gereksinimleri, bayt cinsinden, yaklaşık olarak:

       Sıkıştırma:   400k + ( 8 x blok boyu )

             Açma:   100k + ( 4 x blok boyu ) veya
                     100k + ( 2.5 x blok boyu )

       Daha büyük  blok  boyutları  hızlı  bir  şekilde  azalan  sınıra  yakın
       dönüşler  verir. Sıkıştırmanın pek çoğu, blok boyutunun ilk iki veya üç
       yüz k lık kısmından elde edilir. Bu  kuralı,  küçük  makinelerde  bzip2
       kullanırken    aklınızdan   çıkarmayın.  Ayrıca aklınızdan çıkarmamanız
       gereken diğer bir noktada, açma sırasındaki bellek gereksinimlerinizin,
       sıkıştırma  sırasında  kullandığınız blok boyutları ile birebir alakalı
       olduğudur.

       900k lık öntanımlı blok boyutu ile sıkıştırılan dosyalar için,  bunzip2
       açma  işlemi sırasında 3700 kB lık belleğe ihtiyaç duyacaktır. 4 MB lık
       belleğe sahip bir makinede herhangi bir dosyayı açmak  için,   bunzip2,
       ihtiyaç  duyulan  bellek  miktarının  yarısı ile (takriben 2300KB) açma
       işlemini  gerçekleştirecek  bir  argümana    sahiptir.   Bu   argümanın
       kullanılması  açma  hızını  da  yarı  yarıya düşürecektir.  Çok gerekli
       olmadıkça bu seçeneği (-s)  kullanmayın.  (*Ç.N:  günümüzde  kullanılan
       makineler  için  bu  seçenek  oldukça nostaljik görünebilir ama test ve
       eğitim  amaçlı oldukça  düşük  özeliklere  sahip  ikinci   veya  üçüncü
       makineleri olanlar bu seçeneğin değerini anlayacaktır. P233 makinede 16
       MB edoram ile harikalar :-) yaratıyor.)

       Genel kural olarak, bellek sınırlarınız elverdiği sürece,  mümkün  olan
       en  büyük   blokları  kullanın.  Böylece  azami sıkıştırma elde edilir.
       Sıkıştırma ya da açma  hızının  aslında  blok  boyutu  ile  bir  ilgisi
       yoktur.

       Diğer  bir  önemli  nokta  da dosyalara tek bir bloğa sığacak dosyalara
       yapılan işlemdir.  Aslında  karşılaşılan  pek  çok  dosya  bir  bloktan
       küçüktür.  Dosya  bir   bloktan  küçük  olduğundan, gerçekte kullanılan
       bellek miktarı normalde gerekenden küçük olur. Örneğin: 20.000  baytlık
       bir  dosyayı  -9 seçeneği ile sıkıştırmak, sıkıştırıcının 7600k belleğe
       ihtiyaç   duymasına      sebep   olacaktır    ama    gerçekte    sadece
       400k+20000*8=560kB  bellek kullanılacaktır. Aynı şekilde açma işlemi de
       3700k lık bir bellek ayıracak ama  sadece  100k+20000*4=180kB  lık  bir
       alanı kullanacaktır.

       Aşağıda değişik blok boyutlarının bellek kullanımını gösteren bir tablo
       bulacaksınız. Ayrıca Calgary Text Compression Corpus'da (Calgary  Metin
       Sıkıştırma  Külliyatı)  14  dosyalık  sıkıştırılmış toplam boyut olarak
       3.141.622   bayt  kayıtlıdır.  Aşağıdaki  sütunlar,  blok  boyutu   ile
       sıkıştırma  arasındaki  ilgi   hakkında  bir  fikir  verecektir.  Büyük
       dosyalar için büyük blok boyutlarını kullanmak daha avantajlıdır. Çünkü
       Külliyat daha küçük dosyalar üzerine kuruludur.

                Sıkıştırma  Açma        -s ile açma   Külliyat
       Seçenek  kullanımı   kullanımı   kullanımı     boyutu

         -1      1200k       500k         350k        914704
         -2      2000k       900k         600k        877703
         -3      2800k      1300k         850k        860338
         -4      3600k      1700k        1100k        846899
         -5      4400k      2100k        1350k        845160
         -6      5200k      2500k        1600k        838626
         -7      6100k      2900k        1850k        834096
         -8      6800k      3300k        2100k        828642
         -9      7600k      3700k        2350k        828642

HASARLI DOSYADAN VERİ KURTARMA

       bzip2 dosyaları genellikle 900k lık bloklar halinde sıkıştırır. Her bir
       blok birbirinden bağımsız olarak ele alınır. Bir aygıt  ya  da  aktarım
       hatası  pek  çok  .bz2  bloğunun  hasar  görmesine  sebep olursa, zarar
       görmemiş bloklardaki verileri kurtarmak mümkün olabilir.

       Sıkıştırılmış her bir blok 48 bitlik  bir  şablon  ile  temsil  edilir.
       Böylece  blok  sınırlarını  kesin olarak bulmak mümkün olabilir. Ayrıca
       her bir blok kendi 32 bitlik CRC'sini bulundurur, böylece bozuk bloklar
       sağlam olanlardan ayırt edilebilir.

       bzip2recover,  basitçe,  .bz2  dosyaların içindeki blokları tarayan bir
       yazılımdır. Buradaki her  bir  taranmış  bloğu  kendi  .bz2   dosyasına
       aktarır.  Sonuçların  bütünlüğünü  kontrol etmek için bzip2 -t komutunu
       kullanabilirsiniz. Ardından bozulmamış verileri açabilirsiniz.

       bzip2recover  sadece  hasarlı  dosya  ismini  argüman  olarak  alır  ve
       kurtardığı  blokları  "rec00001file.bz2",  "rec00002file.bz2"  şeklinde
       yazar.  Bu  isim  numaralandırması  sonradan   yapılacak   işlemlerdeki
       simgelemlerin  kullanımı  içindir.  Örneğin,  bzip2  -dc rec*file.bz2 >
       kurtarılan_veri komutu dosyaları doğru sıralama ile üretir.

       bzip2recover daha çok büyük .bz2 dosyaları için faydalıdır çünkü bunlar
       daha  çok  blok içerirler. Tek bloktan oluşmuş hasarlı bir dosya ile bu
       yazılımı  kullanmanın  hiçbir   anlamı   yoktur,   çünkü   bozuk   blok
       kurtarılamaz.  Şayet  herhangi  bir  hasar durumunda zararınızı en azda
       tutmak istiyorsanız, daha küçük  blok  boyutları  kullanmanız  akıllıca
       olacaktır.

BAŞARIM HAKKINDA

       Sıkıştırmanın  sınıflandırma  aşaması,  birbirine  benzer dizgeleri bir
       araya  getirmektir.  Bu  nedenle   tekrarlanan   sembollerden   oluşmuş
       dosyaların  sıkıştırması  (aabaabaabaab  ... gibi) daha uzun tutabilir.
       Sürüm 0.9.5 ve üzerindekilerde başarım daha iyidir. En kötü  durum  ile
       ortalama  durum  sıkıştırma zamanı arasındaki oran 10:1 civarıdır. Daha
       önceki sürümlerde bu durum  100:1  gibiydi.  İsterseniz  sürecin  bütün
       ayrıntılarını görebilmek için -vvv seçeneğini kullanabilirsiniz.

       Açma hızı bu durumdan bağımsızdır.

       bzip2 genellikle işlem yapmak için, çok MB lı bellek alanları ayırır ve
       daha sonra tarafsız ve rasgele bir şekilde saldırır. Bunun anlamı, açma
       ve  sıkıştırma  performanslarının makinenizin önbelleğine erişim süresi
       ile alakalı olduğudur. Önbelleğe erişim kayıplarını düşürecek küçük kod
       değişiklikleri   büyük  performans  artışları  getirebilir.  Çok  büyük
       önbelleklere sahip makinelerde bzip2 çok yüksek başarım göstermektedir.

YETERSİZLİKLER

       G/Ç  hata  iletileri olmaları gerektiği kadar faydalı değildiler. bzip2
       G/Ç hatalarını tespit etmek ve temiz bir şekilde  çıkmak  için  oldukça
       ter döker ama bazen sorunun ayrıntıları gözden kaçabilmektedir.

       Bu  kılavuz  sayfası  bzip2'nin  1.0.2  sürümüne   aittir. Bu sürüm ile
       sıkıştırılmış veriler geçmiş  sürümler  ile  tamamen  uyumludur  (sürüm
       0.1pl2,  0.9.0,  0.9.5, 1.0.0 ve 1.0.1 ile), tek istisna 0.9.0 ve üzeri
       sürümler çoklu dosya sıkıştırmaları düzgünce açabilirler,  0.1p12  bunu
       yapamaz,   ilk  dosyayı  açtıktan  sonra  duracak  ve  akımın  gerisini
       getirmeyecektir.

       bzip2recover   sürümleri   1.0.2   den   önceki   sürümlere    göredir.
       Sıkıştırılmış  dosya  içindeki bit konumlarını belirtmek için 32 bitlik
       tamsayılar kullanırlar ve bu yüzden 512 MB'den daha büyük sıkıştırılmış
       dosyalar  elde  edilemezler. Sürüm 1.0.2 ve üzeri 64 bitlik tam sayılar
       kullanırlar ve GNU ile Windows platformlarını desteklerler. Bu tip  bir
       sınır  ile kurulup kurulmadığını anlamak için bzip2recover'ı argümansız
       çalıştırın. Her  halükarda,  bu  sınırı  ortadan  kaldırmak  mümkündür.
       Şayet  yazılımı MaybeUInt64 ile yeniden derleyebilirseniz, işaretsiz 64
       bitlik tamsayı ayarlanmış   olacağından   bu   sınır   ortadan  kalkmış
       olur.

YAZAN

       Julian Seward, <jseward (at) acm.org> tarafından yazılmıştır.

       http://sources.redhat.com/bzip2

       bzip2'deki    fikirlerin  sahipleri  şunlardır  (en  azından):  Michael
       Burrows ve David Wheeler (blok sıralamalı dönüşüm için), David  Wheeler
       (tekrar,   Huffman  kodlayıcısı),  Peter  Fenwick  (orijinal  bzip'teki
       yapısal kodlama modeli ve pek çok tasfiye  için)  ve  Alistair  Moffat,
       Radford   Neal   ve  Ian  Witten    (orijinal    bzip'teki    aritmetik
       kodlayıcı   için).   Onlara  yardımları,  destek  ve  tavsiyeleri  için
       şükran   borçluyum.   Belgeler   için  kaynak   kod  paketine  bakınız.
       Christian von Roques,  daha  hızlı  sıralama  algoritması   için   beni
       cesaretlendirdi    ve    böylece   daha   hızlı   bir  sıkıştırma  elde
       edebildik. Bela Lubkin, en kötü durum sıkıştırması için cesaret  verdi.
       bz*  betikleri  GNU   gzip'inkilerden   türetildi.  Bir  çok kimse  de,
       yamalar   gönderdi,   taşınabilirlik   sorunlarında   yardımcı    oldu,
       tavsiyelerde bulundu; bunlar çoğunlukla faydalı oldu.

ÇEVİREN

       Yalçın Kolukısa <yalcink01 (at) yahoo.com>, Ocak 2004

                                                                      bzip2(1)