Provided by:
manpages-pl_20060617-3_all 
NAZWA
fileutils - opis pakietu narzdzi plikowych GNU
OD T/LUMACZA
Podrczniki man dla narzdzi plikowych GNU nie s ju rozwijane. Niniejsza
strona podrcznika powstala jako tlumaczenie, uywanej przez tworcow jako
podstawowej, dokumentacji formatu info. W pliku, ktory czytasz
umieszczono cz dokumentacji dotyczc wspolnych cech i opcji programow
oraz informacje, ktore z ronych przyczyn nie znalazly si na stronach
opisujcych poszczegolne polecenia pakietu. Szczegolowe opisy samych
polece znajdziesz we wlaciwych, osobnych stronach podrcznika.
Dokumentacja niniejsza nie jest ju utrzymywana i moe by niedokladna lub
niekompletna. Autorytatywnym rodlem jest obecnie dokumentacja Texinfo.
Dostp do niej uzyskasz wpisujc w wierszu polece:
pinfo fileutils
lub
info fileutils.
WSTP
Niniejszy podrcznik opisuje zestaw narzdzi plikowych GNU w wersji 4.01.
Podrcznik ten nie jest wyczerpujcy: nie usilowano wyjani podstawowych
poj dotyczcych plikow w sposob odpowiedni dla nowicjuszy. Zatem, jeli
jeste zainteresowany, wlcz si, prosz, w udoskonalanie go. Skorzysta na
tym cala wspolnota GNU.
Narzdzia plikowe GNU s w wikszoci zgodne ze standardem POSIX.2.
Bldy prosz zglasza, w jz.angielskim, do <bug-fileutils@gnu.org>.
Pamitaj, by zamieci numer wersji, architektur maszyny, pliki wejciowe i
inne informacje potrzebne do powielenia bldu: wprowadzane znaki, czego
si spodziewale, co otrzymale i dlaczego jest to le. Pliki diff s mile
widziane, ale prosz dolczy rownie opis problemu, gdy czasem ciko jest
wycign wnioski.
Podrcznik ten powstal pierwotnie na bazie uniksowych stron man
napisanych przez Davida MacKenzie i aktualizowanych przez Jima
Meyeringa. Autorytatywn dokumentacj jest obecnie dokumentacja w
formacie info; strony man nie s ju rozwijane i aktualizowane.
Franc,ois Pinard wykonal wstpn konwersj do formatu Texinfo. Karl Berry
wykonal indeksy, troch reorganizacji i edycji wynikow. Richard
Stallman wniosl swoj zwykly nieoceniony wgld w calo procesu.
ZAWARTO PAKIETU
Obecnie pakiet narzdzi plikowych GNU zawiera kilkanacie programow:
Listowanie zawartoci katalog'ow
ls lista zawartoci katalogu
dir ls krotko
vdir rozgadane ls
dircolors ustawienie kolorow dla ls, itd.
Podstawowe operacje
cp kopiuje pliki
dd konwertuje i kopiuje plik
install kopiuje pliki i ustawia atrybuty
mv przesuwa pliki/zmienia nazwy
rm usuwa pliki lub katalogi
shred bezpieczniejsze usuwanie plikow
Specjalne typy plik'ow
Niej wymienione polecenia tworz pliki specjalnych typow. (W
szczegolnoci `rmdir' usuwa katalogi, bdce jednym ze specjalnych typow
plikow.)
Mimo, e uniksopodobne systemy operacyjne maj znacznie mniej specjalnych
typow plikow ni inne, nie wszystko moe by traktowane wylcznie jako
niezronicowany strumie bajtow "zwyklych plikow". Na przyklad, podczas
tworzenia lub usuwania pliku, system musi odnotowa t informacj, co
czyni w "katalogu" -- specjalnym rodzaju pliku. Mona czyta katalogi tak
jak zwykle pliki, jeli kto jest ciekaw, jednak system do wykonania
swojej roboty musi narzuci struktur, pewne uporzdkowanie bajtow takiego
pliku. Dlatego jest to "specjalny" typ pliku.
Oprocz katalogow, inne typy plikow specjalnych obejmuj potoki nazwane
(FIFO), dowizania symboliczne, gniazda i tak zwane "pliki specjalne".
ln tworzy dowizania (links) midzy plikami
mkdir tworzy katalogi
mkfifo tworzy FIFO (potoki nazwane)
mknod tworzy blokowe lub znakowe pliki specjalne
rmdir usuwa puste katalogi
Zmiana atrybut'ow pliku
Plik to nie tylko jego zawarto, nazwa i typ pliku (zobacz `Specjalne
typy plikow'). Plik ma take wlaciciela (id uytkownika), grup (id
grupy), prawa (co moe zrobi z plikiem jego wlaciciel, co mog czlonkowie
grupy a co wszyscy inni), rone znaczniki czasu (timestamps) i inne
dane. Zbiorczo, nazywamy je "atrybutami" pliku. Ponisze polecenia
zmieniaj atrybuty pliku.
chown zmienia wlaciciela i grup pliku
chgrp zmienia grup pliku
chmod zmienia prawa dostpu do pliku
touch zmienia znaczniki czasu pliku
Zajto dysku
aden dysk nie pomieci nieskoczonej iloci danych. Ponisze polecenia
podaj, jak bardzo zajte lub dostpne jest miejsce na dyskach. (Nie ma to
nic wspolnego z tym, ile pamici g/l'ownej, tj. RAM, uywa dany program
podczas pracy; w tym celu potrzebujemy `ps', `pstat' lub `swap' albo
jakiego podobnego polecenia.)
df raport zajtoci dysku dla systemow plikow
du szacunkowe zuycie miejsca przez plik
sync synchronizuje pami i dysk
OPCJE WSP'OLNE
Pewne opcje dostpne s we wszystkich opisywanych programach (naprawd
powinien je przyjmowa kady z programow GNU).
--help Wywietla informacj o stosowaniu programu i list wszystkich
dostpnych opcji, pomylnie koczy dzialanie.
--version
Wywietla numer wersji programu i pomylnie koczy dzialanie.
Zobacz te w niektorych programach:
Opcje kopii zapasowych: -b -S -V
Rozmiar bloku: BLOCK_SIZE i --block-size
Katalog docelowy: --target-directory
OPCJE KOPII ZAPASOWYCH
Niektore z programow GNU (co najmniej `cp', `install', `ln' i `mv')
opcjonalnie tworz kopie zapasowe plikow przed zapisaniem ich nowych
wersji. Opcje te steruj szczegolami robienia kopii. S one take krotko
wzmiankowane w opisach konkretnych programow.
-b metoda
--backup[=metoda]
Tworzy kopi zapasow kadego pliku, ktory inaczej bylby nadpisany
lub usunity. Bez uycia tej opcji wersje pierwotne s niszczone.
Posluguje si zadan metod do okrelenia typu kopii zapasowych,
jakie maj by wykonywane. Gdy opcja ta jest uywana bez okrelenia
metody, do uywana jest warto zmiennej rodowiskowej
VERSION_CONTROL. A jeli ta zmienna nie jest ustawiona, to
domylnym typem kopii zapasowej jest `existing'.
Opcja ta odpowiada zmiennej `version-control' Emacsa: uywane s
te same wartoci dla metody tworzenia kopii. Opcje te rozpoznaj
take bardziej opisowe synonimy. Prawidlowe wartoci to (unikalne
skroty s dopuszczalne):
none, off
Nigdy nie tworzy kopii zapasowych.
t, numbered
Zawsze tworzy numerowane kopie zapasowe.
nil, existing
Tworzy numerowane kopie zapasowe plikow, ktore ju je maj,
zwykle kopie dla reszty.
never, simple
Robi zawsze zwykle kopie zapasowe. Zauwa, prosz, e
`never' nie powinno by mylone z `none'.
-S przyr_kopii
--suffix przyr_kopii
Dodaje przyrostek przyr_kopii do nazwy kadego pliku kopii
zapasowej wykonanego za pomoc -b. Jeli opcja ta nie zostanie
podana, to uyta zostanie warto zmiennej rodowiskowej
SIMPLE_BACKUP_SUFFIX. Jeli ona rownie nie jest okrelona, to
uyty zostanie domylny znak `~', jak w Emacsie.
--version-control=metoda
Opcja ta jest przestarzala i w przyszlych wydaniach zostanie
usunita. Zostala zastpiona przez --backup.
ROZMIAR BLOKU
Niektore z programow GNU (co najmniej `df', `du' i `ls') wywietlaj
wielkoci plikow w "blokach". Moesz dopasowa rozmiar bloku by uczytelni
rozmiary plikow. Rozmiar bloku do wywietlania jest niezaleny od
rozmiaru bloku jakiegokolwiek systemu plikow.
Normalnie wywietlane zajtoci dysku zaokrglane s w gor, ilo wolnego
miejsca w dol, a inne rozmiary do najbliszego bloku, z polowkami
zaokrglanymi do liczb parzystych.
Domylny rozmiar bloku wybierany jest przez sprawdzenie kolejno
poniszych zmiennych rodowiska; pierwsza, ktora jest ustawiona okrela
rozmiar bloku.
DF_BLOCK_SIZE
Okrela domylny rozmiar bloku dla polecenia `df'. Podobnie,
DU_BLOCK_SIZE okrela wielko domyln dla `du', za LS_BLOCK_SIZE'
dla `ls'.
BLOCK_SIZE
Okrela domylny rozmiar bloku dla wszystkich trzech polece, jeli
nie s ustawione wymienione wyej zmienne specyficzne dla
poszczegolnych polece.
POSIXLY_CORRECT
Jeeli nie jest ustawiona ani zmienna polecenie_BLOCK_SIZE ani te
BLOCK_SIZE, ale ta zmienna jest ustawiona, to domyln wartoci
bloku jest 512.
Jeli nie jest ustawiona adna z powyszych zmiennych rodowiskowych, to
obecnie domylny rozmiar bloku wynosi 1024 bajty, lecz liczba ta moe w
przyszloci si zmieni.
Rozmiaru bloku moe opisywa dodatnia liczba calkowita, okrelajca liczb
bajtow bloku, bd jeden z napisow human-readable lub si, wybierajcy
format w postaci czytelnej dla czlowieka.
W przypadku formatow czytelnych dla czlowieka wywietlane rozmiary
koczone s liter przyrostka potgi, jak `M' dla megabajtow.
BLOCK_SIZE=human-readable posluguje si potgami 1024; `M' oznacza
1,048,576 bajtow. BLOCK_SIZE=si jest podobne, ale uywa potg 1000; `M'
oznacza tu 1,000,000 bajtow. (SI, Midzynarodowy System Jednostek,
definiuje wymienione przyrostki kolejnych potg liczby 1000.)
Calkowity rozmiar bloku moe by zakoczony liter okrelajc wielokrotno
tego rozmiaru. Przy uyciu tej notacji, litery rozmiarow normalnie
oznaczaj potgi 1024, i moe po nich wystpi opcjonalna litera `B' dla
oznaczenia "bajtow"; ale jeeli po literze rozmiaru wystpuje `D' ("bajty
dziesitnie"), oznacza to potgi 1000. Na przyklad, `BLOCK_SIZE=4MB' jest
rownowane `BLOCK_SIZE=4194304', a `BLOCK_SIZE=4MD' jest rownowane
`BLOCK_SIZE=4000000'.
Zdefiniowane s ponisze litery. Bardzo wielkie rozmiary, jak `1Y' mog by
odrzucone przez twoj komputer z powodu ogranicze jego arytmetyki.
k kilo: 2^10 = 1024 dla `human-readable' lub 10^3 = 1000 dla `si'.
M Mega: 2^20 = 1,048,576 lub 10^6 = 1,000,000.
G Giga: 2^30 = 1,073,741,824 lub 10^9 = 1,000,000,000.
T Tera: 2^40 = 1,099,511,627,776 lub 10^12 = 1,000,000,000,000.
P Peta: 2^50 = 1,125,899,906,842,624 lub 10^15 =
1,000,000,000,000,000.
E Exa: 2^60 = 1,152,921,504,606,846,976 lub 10^18 =
1,000,000,000,000,000,000.
Z Zetta: 2^70 = 1,180,591,620,717,411,303,424 lub 10^21 =
1,000,000,000,000,000,000,000.
Y Yotta: 2^80 = 1,208,925,819,614,629,174,706,176 lub 10^24 =
1,000,000,000,000,000,000,000,000.
Domylne rozmiary blokow mog by uniewaniane przez jawne uycie
opcji --block-size=rozmiar. Opcja -k lub -kilobytes jest
rownowana --block-size=1k, co jest ustawieniem domylnym, chyba e
ustawiono zmienn rodowiskow POSIXLY_CORRECT. Opcja -h lub
--human-readable jest rownowana --block-size=human-readable.
Opcja -H lub -si jest rownowana --block-size=si.
KATALOG DOCELOWY
Niektore programy GNU (co najmniej `cp', `install', `ln' i `mv')
pozwalaj na okrelenie katalogu docelowego przez t opcj:
--target-directory=KATALOG
Okrela KATALOG docelowy.
Interfejs wikszoci programow przewiduje, e po przetworzeniu
opcji i skoczonej liczby (moe by to zero) argumentow
stalopozycyjnych, pozostala lista argumentow powinna by albo
pusta albo by list pozycji (zwykle plikow), ktore bd identycznie
traktowane. Program xargs(1) zaprojektowano do pracy z tak
konwencj.
Polecenia z rodziny mv s niezwyczajne przez to, e pobieraj
zmienn liczb argumentow, specjalnie traktujc ostatni z nich
(czyli katalog docelowy). Powoduje to, e wykonanie niektorych
operacji nie jest banalne, np., "przesu wszystkie pliki std do
../d/", gdy `mv * ../d/' moe wyczerpa przestrze argumentow
[bdzie ich zbyt wiele na moliwo rozwinicia znaku `*' przez
powlok]. Z kolei `ls | xargs ...' nie daje czystego sposobu na
okrelenie dodatkowego, kocowego argumentu dla kadego wywolania
odpowiedniego polecenia. (Da si to zrobi przez polecenie
powloki, ale wymaga to wicej ludzkiej pracy i wysilku umyslowego
ni powinno.)
Opcja --target-directory pozwala programom cp, install, ln i mv
na wygodne uytkowanie z xargs. Na przyklad, mona przesun pliki z
biecego katalogu do rownoleglego katalogu `d' w ten sposob
(jednak, nie przesuwa to plikow o nazwach rozpoczynajcych si
`.')
ls | xargs mv --target-directory=../d
Korzystajc z programu find w wersji GNU, mona przesun wszystkie
pliki takim poleceniem:
find . -mindepth 1 -maxdepth 1 \
| xargs mv --target-directory=../d
Zawiedzie ono jednak, jeeli w biecym katalogu nie ma adnych
plikow lub ktory z plikow ma nazw zawierajc znak nowej linii.
Poniszy przyklad usuwa te ograniczenia i wymaga rownoczenie GNU
find i GNU xargs:
find . -mindepth 1 -maxdepth 1 -print0 \
| xargs --null --no-run-if-empty \
mv --target-directory=../d
PRAWA PLIKU
Kady z plikow posiada zestaw "praw dostpu" kontrolujcych rodzaje
dostpu, jakie maj do niego uytkownicy. Prawa dla pliku s rownie
nazywane jego "trybem dostpu". Mog by przedstawiane w formie
symbolicznej lub jako liczba osemkowa.
Struktura praw pliku
Istniej trzy rodzaje praw, jakie w stosunku do pliku moe posiada
uytkownik:
1. prawo do odczytu pliku. Dla katalogow oznacza ono prawo do
przegldania (listowania) zawartoci danego katalogu.
2. prawo do zapisu (zmiany) pliku. Dla katalogow oznacza ono prawo
do tworzenia i usuwania plikow w danym katalogu.
3. prawo do wykonywania pliku (uruchomienia go jako programu). Dla
katalogow oznacza ono prawo dostpu do plikow w danym katalogu.
Istniej trzy kategorie uytkownikow, ktorzy mog mie rone prawa do
wykonywania dowolnej z powyszych czynnoci dla pliku:
1. wlaciciel pliku
2. inni uytkownicy nalecy do grupy pliku
3. wszyscy inni uytkownicy systemu
Wlaciciel i grupa przypisywane s plikom podczas ich tworzenia. Zwykle
wlacicielem jest biecy uytkownik, a grup jest grupa katalogu, w ktorym
znajduje si plik, ale moe by ronie w zalenoci od systemu operacyjnego,
systemu plikow, w ktorym jest tworzony plik i sposobu jego tworzenia.
Moesz zmieni wlaciciela i grup pliku przy pomocy polece chown i chgrp.
Oprocz wymienionych powyej trzech zestawow trzech uprawnie prawa pliku
zawieraj trzy specjalne skladniki, dzialajce jedynie w odniesieniu do
plikow wykonywalnych (programow) oraz, na niektorych systemach,
katalogow:
1. podczas wykonywania ustaw efektywny identyfikator uytkownika
procesu na identyfikator wlaciciela pliku (zwany bitem "setuid",
od "set user id"). Nie dziala na katalogach.
2. podczas wykonywania ustaw efektywny identyfikator grupy procesu
na identyfikator grupy pliku (zwany bitem "setgid", od "set
group id"). Na niektorych systemach, zastosowany do katalogu
ustawia dla plikow w nim tworzonych grup danego katalogu, bez
wzgldu na grup uytkownika, ktory je tworzy.
3. zachowaj tekst programu na urzdzeniu buforujcym (swap), tak by
ladowal si szybciej przy uruchomieniu (zwany "sticky bit",
"bitem lepkim" lub "bitem ochrony"). Na niektorych systemach,
zastosowany do katalogu zabrania uytkownikom usuwania w nim
innych plikow poza wlasnymi; nazywane jest to ustawianiem
katalogu "tylko-do-dodawania" ("append-only").
Tryby symboliczne
"Tryby symboliczne" pokazuj zmiany praw do plikow jako operacje na
jednoznakowych symbolach. Pozwalaj na zmian wszystkich lub wybranych
czci praw plikow, opcjonalnie w oparciu o ich uprzednie wartoci i by
moe rownie o aktualne ustawienie umask (zobacz Umask i ochrona).
Formatem trybow symbolicznych jest:
[ugoa...][[+-=][rwxXstugo...]...][,...]
Ponisze sekcje opisuj operatory i inne szczegoly dotyczce trybow
symbolicznych.
Ustawianie praw dostpu
Podstawowymi operacjami symbolicznymi na prawach pliku s dodawanie,
usuwanie i ustawianie prawa, jakie maj pewni uytkownicy do czytania,
zapisu i wykonywania pliku. Operacje te maj nastpujcy format:
uytkownicy operacja prawa
Spacje pomidzy powyszymi trzema czciami pokazano wylcznie dla
czytelnoci; tryby symboliczne nie mog zawiera spacji.
Cz uytkownicy mowi, jakim uytkownikom zmieniany jest dostp do pliku.
Sklada si z jednej lub wicej liter (moe te by pusta; zobacz `Umask i
ochrona', gdzie znajdziesz opis, co wowczas si dzieje). Kiedy podano
wicej ni jedn z tych liter, ich kolejno nie ma znaczenia.
u (user) uytkownik, ktory jest wlacicielem pliku
g (group) inni uytkownicy nalecy do grupy pliku
o (other) inni uytkownicy systemu;
a (all) wszyscy uytkownicy; to samo co ugo.
Cz operacja mowi, jak zmieni zadanym uytkownikom prawa dostpu do pliku,
i jest jednym z nastpujcych symboli:
+ dodaje prawa do dowolnych praw pliku, jakie maj ju
uytkownicy. Nastpuje uzupelnienie ju posiadanych praw o
podane.
- usuwa prawa sporod dowolnych praw pliku, jakie maj ju
uytkownicy.
= ustawia podane prawa jako jedyne prawa pliku, jakie powinni
mie do niego uytkownicy. Usuwa ewentualne uprzednie prawa.
Cz prawa mowi, jaki rodzaj dostpu do pliku powinien zosta zmieniony;
jest to zero lub wicej poniszych liter. tak jak w przypadku czci
uytkownicy, kolejno liter, jeli jest wicej ni jedna, nie ma znaczenia.
Pominicie czci prawa przydatne jest tylko z operacj `=', gdzie nie daje
ona uytkownikom adnego dostpu do pliku.
r prawo do odczytu (read) pliku
w prawo do zapisu (write) pliku
x prawo do wykonywania (execution) pliku
Na przyklad, aby odebra kademu prawo do odczytu i zapisu pliku, ale nie
do jego wykonywania, poslu si:
a=rw
Usunicie prawa zapisu dla wszystkich uytkownikow innych ni wlaciciel
pliku mona zrealizowa przez:
go-w
Powysze polecenie nie zmieni dostpu, jaki ma do pliku jego wlaciciel,
nie nie ma te wplywu na to, czy inni uytkownicy mog czyta bd wykonywa
plik.
Chcc nie da nikomu poza wlacicielem pliku adnych praw do niego, moesz
posluy si podanym poniej trybem. Inni uytkownicy mog nadal usun plik,
jeeli maj prawo zapisu w katalogu, w ktorym si on znajduje.
go=
Innym sposobem okrelenia tego samego jest:
og-rxw
Kopiowanie istniejcych praw
Moesz ustali prawa pliku w oparciu o jego prawa ju istniejce. By to
zrobi wystarczy zamiast uywania `r', `w' czy `x' po operatorze uy liter
`u', `g' lub `o'. Na przyklad tryb
o+g
dodaje prawa dla uytkownikow, ktorzy nale do grupy pliku do praw, jakie
posiadaj inni uytkownicy pliku. Zatem, jeli plik pocztkowo mial tryb
644 (`rw-rw-r--'), to powysze dopisanie zmieni mu tryb na 666 (`rw-rw-
rw-'). Jeeli tryb pocztkowo mial tryb 741 (`rwxr----x'), to nastpi
zmiana na tryb 745 (`rwxr--r-x'). Operacje `-' i `=' dzialaj
analogicznie.
Zmiana praw specjalnych
Oprocz zmiany praw odczytu, zapisu i wykonywania pliku, moesz zmieni
take jego prawa specjalne. W podsekcji `Struktura praw pliku'
znajdziesz ich krotki opis.
W celu zmiany prawa pliku ustawiajcego identyfikator uytkownika przy
wykonaniu poslu si liter u w czci uytkownicy trybu symbolicznego oraz s
w czci prawa.
W celu zmiany prawa pliku ustawiajcego identyfikator grupy przy
wykonaniu poslu si liter g w czci uytkownicy trybu symbolicznego oraz s
w czci prawa.
W celu zmiany prawa pliku decydujcego o pozostawieniu tekstu programu
na urzdzeniu wymiany (swap), poslu si liter o w czci uytkownicy trybu
symbolicznego oraz t w czci prawa.
Na przyklad, chcc doda prawo ustawiania ID uytkownika dla programu,
moesz uy trybu
u+s
Usun mu zarowno prawo ustawiania ID uytkownika jak i grupy, moesz
trybem:
ug-s
Uycie trybu
o+t
spowoduje z kolei zachowanie programu na urzdzeniu wymiany.
Pamitaj, e prawa specjalne dzialaj tylko w odniesieniu do plikow
wykonywalnych, plus, na niektorych systemach, katalogach (w tym
przypadku maj inne znaczenie; patrz `Struktura praw pliku'). Uycie `a'
w czci uytkownicy trybu symbolicznego nie powoduje zmian praw
specjalnych; zatem,
a+s
nic nie robi. Musisz uy jawnie `u', `g' lub `o' by zmieni prawa
specjalne. Rownie kombinacje `u+t', `g+t' i `o+s' nic nie robi.
Operator `=' niezbyt si przydaje przy prawach specjalnych; na przyklad,
tryb:
o=t
spowoduje zachowanie pliku na urzdzeniu wymiany, ale rownoczenie usunie
wszystkie prawa odczytu, zapisu i wykonania, ktore mogli mie wczeniej
uytkownicy nie nalecy do grupy pliku.
Warunkowa wykonywalno
Istnieje jeszcze jeden specjalny typ praw symbolicznych; jeli uyjesz X
zamiast x, to prawo wykonywania jest zmieniane tylko wtedy, gdy plik ma
ju prawo wykonywania lub jest to katalog. Zmienia on prawa wykonywania
dla katalogow nawet, jeli uprzednio nie mialy ustawionego adnego prawa
wykonywania.
Na przyklad, ten tryb:
a+X
daje wszystkim uytkownikom prawo wykonywania plikow (lub przeszukiwania
katalogow) jeli kto ju wczeniej je posiadal.
Dokonywanie wielu zmian
Format trybow symbolicznych jest faktycznie bardziej zloony, ni opisano
to powyej (zobacz `Ustawianie praw dostpu'). Umoliwia on dwa sposoby
dokonywania wielu zmian w prawach plikow.
Sposob pierwszy polega na wielokrotnym okreleniu czci operacja i prawo
po czci uytkownicy trybu symbolicznego.
Na przyklad, tryb:
og+rX-w
daje uytkownikom innym ni wlaciciel pliku prawo odczytu oraz, jeli jest
to katalog lub kto ju ma prawo wykonywania tego pliku, daje im prawo
wykonywania; rownoczenie odbiera im prawo zapisu tego pliku. Nie ma to
wplywu na prawa, jakie posiada do niego wlaciciel pliku. Powyszy tryb
jest rownowanikiem dwu trybow:
og+rX
og-w
Drugi sposob dokonywania wielu zmian polega na okreleniu wicej ni
jednego prostego trybu symbolicznego, oddzielonego od poprzedniego
przecinkiem. Na przyklad, ten tryb:
a+r,go-w
nadaje kademu prawo do odczytu pliku i usuwa prawo zapisu wszystkim
uytkownikom oprocz jego wlaciciela. Inny przyklad:
u=rwx,g=rx,o=
ustawia wprost wszystkie nie-specjalne prawa pliku. (Nie daje
uytkownikom spoza grupy w ogole adnych praw do pliku.)
Opisane dwie metody mog by ze sob lczone. Ten tryb
a+r,g+x-w
daje wszystkim uytkownikom prawo odczytu pliku, uytkownikom nalecym do
grupy pliku rownie prawo jego wykonywania, ale bez prawa zapisu.
Powyszy tryb mona zapisa na kilka ronych sposobow; innym sposobem jest:
u+r,g+rx,o+r,g-w
Umask i ochrona
Jeli w trybie symbolicznym pominito cz okrelajc uytkownikow, to
domylnie jest ona przyjmowana za `a' (dotyczy wszystkich uytkownikow),
z wyjtkiem tego, e prawa ustawione w zmiennej systemowej umask nie s
zmieniane. Warto umask mona zmieni poslugujc si poleceniem umask. Warto
domylna tej zmiennej jest rona dla ronych systemow.
Pominicie czci uytkownicy trybu symbolicznego nie jest na ogol uyteczne
przy operacjach innych ni `+'. Przydaje si przy `+', gdy pozwala na
uycie `umask' jako latwo dostosowywalnej ochrony przeciw rozdawaniu
wikszych praw do plikow ni faktycznie zamierzasz.
Na przyklad, jeli `umask' ma warto 2, co usuwa prawa zapisu dla
uytkownikow nie nalecych do grupy pliku, to tryb:
+w
dodaje prawo zapisu do pliku jego wlacicielowi i innym uytkownikom
nalecym do grupy pliku, ale nie pozostalym uytkownikom. Inaczej jest w
przypadku trybu:
a+w
ignoruje on `umask' i daje prawo zapisu do pliku wszystkim uytkownikom.
Tryby liczbowe
Prawa pliku s wewntrznie zapisywane jako liczby calkowite. Zamiast
podawa tryb symbolicznie, moesz poda liczb osemkow (o podstawie ukladu
rownej 8), odpowiadajc wewntrznej reprezentacji nowego trybu. Liczba
ta jest zawsze interpretowana jako osemkowa; nie musisz dodawa wiodcego
0, tak jak w C. Tryb 0055 jest tym samym, co tryb 55.
Tryb liczbowy jest zwykle krotszy w zapisie ni odpowiadajcy mu tryb
symboliczny, ale jego ograniczeniem jest to, e nie moesz przy jego
okrelaniu korzysta z poprzednich praw pliku; moesz jedynie ustawia je
bezwzgldnie.
Na wikszoci systemow prawa nadane uytkownikowi, innym uytkownikom grupy
pliku i pozostalym uytkownikom spoza grupy s przechowywane jako trojki
bitow, kada przedstawiana przez jedn cyfr osemkow. Uklad bitow,
poczynajc od najmniejszej wartoci, pokazano poniej:
Warto trybu Odpowiadajce mu prawo
Pozostali uytkownicy spoza grupy pliku:
1 wykonanie (x)
2 zapis (w)
4 odczyt (r)
Inni uytkownicy nalecy do grupy pliku:
10 wykonanie (x)
20 zapis (w)
40 odczyt (r)
Wlaciciel pliku:
100 wykonanie (x)
200 zapis (w)
400 odczyt (r)
Prawa specjalne:
1000 zachowaj obraz na urzdzeniu wymiany
2000 ustaw ID grupy przy wykonaniu
4000 ustaw ID uytkownika przy wykonaniu
Na przyklad, tryb liczbowy 4755 odpowiada trybowi symbolicznemu
`u=rwxs,go=rx', za tryb 664 trybowi `ug=rw,o=r'. Numeryczny tryb 0
odpowiada symbolicznemu `ugo='.
FORMATY WPROWADZANIA DATY
Ta sekcja opisuje tekstowe postaci daty akceptowane przez programy GNU.
S to lacuchy znakowe, ktore moesz, jako uytkownik, poda jako argumenty
ronych programow. Nie jest tu opisany interfejs C (poprzez funkcj
getdate).
Mimo, e opisywana skladnia daty umoliwia przedstawienie dowolnej daty
od roku zerowego naszej ery, to liczby calkowite komputera nie s
wystarczajco due dla takich (wzgldnie) dlugich okresow czasu.
Najwczeniejsz dat jaka jest dozwolona semantycznie w systemach
uniksowych jest polnoc 1 stycznia 1970 czasu uniwersalnego (UTC).
Og'olna sk/ladnia daty
"Data" jest lacuchem znakowym (moe by pusty) zawierajcym wiele
elementow rozdzielonych bialymi znakami. Bialy znak moe by pominity
jeli nie spowoduje to niejednoznacznoci. Pusty lacuch oznacza pocztek
dzisiejszego dnia (tj.polnoc). Kolejno elementow jest nieistotna.
Lacuch daty moe zawiera wiele ronych odmian elementow:
* dat kalendarzow
* czas dnia (godzin)
* stref czasow
* dzie tygodnia
* element wzgldny
* czyste liczby
Opiszemy poniej po kolei kady z typow elementu daty.
W wikszoci kontekstow kilka liczb moe by zapisanych slownie.
Najbardziej przydaje si to do okrelania elementow dnia tygodnia lub
elementow wzgldnych (patrz poniej). Oto lista: `first' (pierwszy) dla
1, `next' (nastpny) dla 2, `third' (trzeci) dla 3, `fourth' (czwarty)
dla 4, `fifth' dla 5, `sixth' dla 6, `seventh' dla 7, `eighth' dla 8,
`ninth' dla 9, `tenth' dla 10, `eleventh' dla 11 i `twelfth' dla 12.
Rownie, `last' (ostatni) oznaczajcy dokladnie -1.
Kiedy w ten sposob zapisywany jest miesic, wci traktowany jest tak,
jakby zostal zapisany liczbowo, zamiast potraktowania w sposob "w pelni
zgodny z wymow"; zmienia to dozwolone lacuchy.
Wielko liter w datach jest calkowicie ignorowana. Pomidzy nawiasami
okrglymi mona umieszcza komentarze, poki zawarte nawiasy s poprawnie
zagniedone. Mylniki, po ktorych nie wystpuj cyfry s obecnie ignorowane.
Wiodce zera w liczbach s ignorowane.
Zapis daty kalendarzowej
"Zapis daty kalendarzowej" okrela dzie roku. Podawany jest rozmaicie, w
zalenoci od tego, czy miesic okrelono liczbowo czy slownie. Wszystkie
te lacuchy okrelaj t sam dat kalendarzow:
1970-09-17 # ISO 8601.
70-9-17 # zalo 19xx dla 69 do 99, 20xx dla 00 do 68.
70-09-17 # wiodce zera s ignorowane.
9/17/72 # powszechny zapis amerykaski.
24 September 1972
24 Sept 72 # wrzesie (September) ma specjalny skrot.
24 Sep 72 # zawsze dozwolone trzyliterowe skroty.
Sep 24, 1972
24-sep-72
24sep72
Mona te omin rok. W takim przypadku, uywany jest ostatnio okrelony rok,
lub rok biecy, jeli nie okrelono adnego. Na przyklad:
9/17
sep 17
A oto reguly...
Dla miesicy podanych liczbowo dozwolony jest format liczbowy ISO 8601
postaci `ROK-MIESIC-DZIE', gdzie ROK jest dowoln liczb calkowit, MIESIC
jest liczb od 01 do 12, za DZIE jest liczb od 01 do 31. Jeli liczba
jest mniejsza ni dziesi to musi by zapisana z zerem wiodcym. Jeeli ROK
jest wynosi 68 lub mniej, to dodawane jest do niego 2000; w przeciwnym
razie, jeli ROK jest mniejszy od 100, to jest do niego dodawane 1900.
Akceptowana jest konstrukcja postaci `MIESIC/DZIE/ROK', popularna w
Stanach Zjednoczonych. Rownie `MIESIC/DZIE', z pominiciem roku.
Miesice slownie mog by zapisane w pelnej formie: `January' (stycze),
`February' (luty), `March' (marzec), `April' (kwiecie), `May' (maj),
`June' (czerwiec), `July' (lipiec), `August' (sierpie), `September'
(wrzesie), `October' (padziernik), `November' (listopad) lub `December'
(grudzie). Slowne okrelenia miesicy mog by skracane do pierwszych
trzech liter, z moliwym dodaniem kropki koczcej skrot. Dozwolony jest
rownie zapis `Sept' zamiast `September'.
Przy slownym zapisie miesicy data kalendarzowa moe by podana na jeden z
poniszych sposobow:
DZIE MIESIC ROK
DZIE MIESIC
MIESIC DZIE ROK
DZIE-MIESIC-ROK
Albo, pomijajc rok:
MIESIC DZIE
Zapis czasu (godziny)
"Zapis czasu" w lacuchach daty okrela czas (godzin) zadanego dnia. Oto
kilka przykladow, oznaczajcych t sam godzin:
20:02:0
20:02
8:02pm
20:02-0500 # w strefie EST (Eastern US Standard Time)
Ogolniej, czas moe zosta podany jako `GODZINA:MINUTA:SEKUNDA', gdzie
GODZINA jest liczb od 0 do 23, MINUTA liczb od 0 do 59, za SEKUNDA
liczb od 0 do 59. Czlon `:SEKUNDA' mona pomin, jest on wowczas
przyjmowany jako zero.
Jeli po okreleniu czasu wystpuje `am' lub `pm' (lub `a.m.' czy `p.m.'),
to GODZINA ograniczona jest do zakresu od 1 do 12 a `:MINUTA' moe by
pominita (przyjmowana za zero). `am' wskazuje na pierwsz polow dnia,
`pm' na drug polow. W tej notacji, godzina 12 poprzedza godzin 1:
polnoc jest zapisywana jako `12am', za poludnie jako `12pm'.
Po zapisie czasu moe rownie wystpi okrelenie korekty z uwagi na stref
czasow. Jest ono wyraane jako `ZGGMM', gdzie Z jest znakiem `+' lub
`-', GG jest liczb godzin ronicy dla strefy a MM liczb minut. Podanie
w ten sposob strefy czasowej wymusza interpretacj podanego czasu
wzgldem czasu uniwersalnego (UTC - Coordinated Universal Time),
uniewaniajc wczeniejsze okrelenia strefy czasowej czy lokalnej strefy
czasowej. Cz opisujca MINUTY w okreleniu czasu nie moe by pomijana,
jeli uywana jest korekta z uwagi na stref czasow. Jest to jedyny sposob
okrelania korekty strefy czasowej o ulamkowe czci godziny.
Mona poda korekt `am'/`pm' albo korekt z uwagi na stref czasow, ale nie
obie jednoczenie.
Strefa czasowa
Element typu "strefa czasowa" okrela midzynarodow stref czasow,
wskazywan przez niewielki zestaw liter. S one obslugiwane w celu
zachowania wstecznej zgodnoci. Ich uywanie nie jest jednake zalecane,
gdy praktycznie s one dwuznaczne: na przyklad, skrot `EST' posiada inne
znaczenie w Australii, a inne w Stanach Zjednoczonych. Zawarte w nim
kropki s ignorowane. Wojskowe miana stref czasowych uywaj pojedynczych
liter. Obecnie jako pozycje typu strefa czasowa mog by przedstawiane
wylcznie strefy o przesuniciu o calkowit liczb godzin. W poprzedniej
sekcji znajdziesz opis precyzyjniejszego sterowania korekt z uwagi na
stref czasow.
Poniej podano wiele stref czasowych (z wylczeniem stref "czasow
letnich"), uporzdkowanych wedlug przesunicia w czasie (parametr GODZINA
strefy).
-1200 `Y' wojskowo.
-1100 `X' wojskowo.
-1000 `W' wojskowo.
-0900 `V' wojskowo.
-0800 `PST' dla amerykaskiej strefy Pacific Standard, za `U' wojskowo.
-0700 `MST' dla amerykaskiej strefy Mountain Standard, za `T'
wojskowo.
-0600 `CST' dla amerykaskiej strefy Central Standard, za `S' wojskowo.
-0500 `EST' dla amerykaskiej strefy Eastern Standard, za `R' wojskowo.
-0400 `AST' dla amerykaskiej strefy Atlantic Standard, za `Q'
wojskowo.
-0300 `P' wojskowo.
-0200 `O' wojskowo.
-0100 `N' wojskowo.
+0000 `GMT' dla redniego czasu Greenwich (Greenwich Mean), `UT' dla
czasu uniwersalnego, `UTC' dla Coordinated Universal, `WET' dla
czasu zachodnioeuropejskiego (Western European), za `Z' dla ISO
8601 i zapisu wojskowego.
+0100 `A' wojskowo, `CET' dla czasu rodkowoeuropejskiego (Central
European), `MET' dla Midden Europesche Tijd (holenderski), and
`MEZ' dla Mittel-Europa"ische Zeit (Niemcy).
+0200 `B' wojskowo, za `EET' dla wschodnioeuropejskiego (Eastern
European).
+0300 `C' wojskowo.
+0400 `D' wojskowo.
+0500 `E' wojskowo.
+0600 `F' wojskowo.
+0700 `G' wojskowo.
+0800 `H' wojskowo.
+0900 `I' wojskowo, za `JST' dla strefy japoskiej (Japan Standard).
+1000 `GST' dla amerykaskiej strefy Guam (Guam Standard), za `K'
wojskowo.
+1100 `L' wojskowo.
+1200 `M' wojskowo, za `NZST' dla strefy nowozelandzkiej (New Zealand
Standard).
Istnieje wiele stref czasowych wynikajcych z oszczdzania wiatla
dziennego ("czas letni", strefy DST - daylight-saving time). Rownie
umieszczajc po okreleniu strefy zwyklej lacuch `DTS' jako odrbne slowo
(tj. oddzielone bialymi znakami), mona poda odpowiedni stref czasow
oszczdzania energii.
-0700 `PDT' dla amerykaskiej strefy Pacific Daylight.
-0600 `MDT' dla amerykaskiej strefy dla Mountain Daylight.
-0500 `CDT' dla amerykaskiej strefy Central Daylight.
-0400 `EDT' dla amerykaskiej strefy Eastern Daylight.
-0300 `ADT' dla amerykaskiej strefy Atlantic Daylight.
+0100 `BST' dla brytyjskiego czasu letniego (British Summer) oraz
`WEST' dla zachodnioeuropejskiego czasu letniego (Western
European Summer).
+0200 `CEST' dla rodkowoeuropejskiego czasu letniego (Central European
Summer), `MEST' dla Midden Europesche S. Tijd (holenderski) oraz
`MESZ' dla Mittel-Europa"ische Sommerzeit (Niemcy).
+1300 `NZDT' dla nowozelandzkiego czasu New Zealand Daylight.
Dzie tygodnia
Bezporednie powolanie si na dzie tygodnia bdzie wystpowa po dacie
(tylko jeli to konieczne) w celu okrelenia takiego dnia tygodnia w
przyszloci.
Dni tygodnia mog by pisane w postaci pelnej: `Sunday' (niedziela),
`Monday' (poniedzialek), `Tuesday' (wtorek), `Wednesday' (roda),
`Thursday' (czwartek), `Friday' (pitek) lub `Saturday' (sobota). Mona
je skraca do pierwszych trzech liter, opcjonalnie zakoczonych kropk.
Dozwolone s take specjalne skroty `Tues' dla wtorku (Tuesday), `Wednes'
dla rody (Wednesday) oraz `Thur' lub `Thurs' dla czwartku (Thursday).
Dzie tygodnia moe by poprzedzony liczb, by wyrazi przesunicie w czasie
o dan liczb tygodni. Najlepiej uywany jest w wyraeniach takich jak
`third monday' (trzeci poniedzialek). W tym kontekcie dopuszczalne s
rownie `last DZIE' lub `next DZIE'; przesuwaj one o tydzie wstecz lub w
przod w stosunku do dnia reprezentowanego przez DZIE.
Przecinek nastpujcy po okreleniu dnia tygodnia jest jest ignorowany.
Elementy wzgldne w /lacuchach dat
"Elementy wzgldne" wskazuj na dat przesunita wzgldem danej (lub daty
biecej, jeli nie podano innej) w przod i wstecz. Efekty elementow
wzgldnych sumuj si. Oto kilka przykladow:
1 year # 1 rok
1 year ago # 1 roku temu
3 years # 3 lata
2 days # 2 dni
Jednostk przemieszczenia w czasie mona wybra przy pomocy lacucha year
lub month dla przesunicia odpowiednio o cale lata lub miesice. S to
jednostki do rozmyte, gdy lata i miesice nie maj jednakowej dlugoci.
Precyzyjniejszymi jednostkami s fortnight, czyli okres 14 dni, week
(tydzie) majcy 7 dni, day (dzie) majcy 24 godziny, hour (godzina) o 60
minutach, minute (minuta) lub min o 60 sekundach i second (sekunda) lub
sec o dlugoci jednej sekundy. Przyrostek s, oznaczajcy w jzyku
angielskim liczb mnog, dolczony do tych jednostek jest akceptowany i
ignorowany.
Jednostka czasu moe zosta poprzedzona mnonikiem, podanym jako liczba
(moe by ze znakiem). Liczby bez znaku traktowane s jako liczby dodatnie
ze znakiem. Brak liczby oznacza mnonik 1. Nastpujce po elemencie
wzgldnym slowo ago (..temu) jest rownowane poprzedzeniu jednostki
dodatkowym mnonikiem o wartoci -1.
Lacuch znakow tommorow (jutro) ma warto jednego dnia w przyszloci
(rownowane day), lacuch yesterday (wczoraj) ma warto jednego dnia w
przeszloci (rownowany day ago, dzie temu).
Lacuchy now (teraz) lub today (dzi) s jednostkami wzgldnymi
odpowiadajcymi zerowemu przesuniciu w czasie; bior si one z tego, e
przesunicie w czasie o wartoci zerowej reprezentuje biecy czas, jeli
nie zostanie to zmienione przez poprzedzajce elementy. Lacuchow
okrelajcych biecy czas mona uy do uwydatnienia innych elementow, jak w
`12:00 today' (12:00 dzi). Lacuch this (ten) ma rownie znaczenie
przesunicia w czasie o zerowej wartoci, ale uywany jest raczej w
lacuchach daty jak `this thursday' (ten czwartek).
Gdy element wzgldny powoduje, e data wynikowa przekracza granic midzy
DST (np.czasem letnim, zobacz podsekcja `Strefa czasowa') a czasem
zwyklym (nie-DST), lub odwrotnie, godzina jest korygowana stosownie do
czasu lokalnego.
Czyste liczby w /lacuchach daty
Dokladna interpretacja czystej liczby dziesitnej zaley od kontekstu w
lacuchu znakowym okrelajcym dat.
Jeeli liczba dziesitna ma posta RRRRMMDD i nie pojawia si przez ni aden
inny element daty kalendarzowej (patrz `Zapis daty kalendarzowej'), to
RRRR odczytywane jest jako rok, MM jako numer miesica a DD jako dzie
miesica opisywanej daty.
Jeeli liczba dziesitna ma posta GGMM i w lacuchu daty nie pojawia si
przed ni aden inny element okrelajcy czas, to GG jest odczytywane jako
godzina a MM jako minuty godziny opisywanego czasu dnia. MM moe by te
pominite.
Jeli po lewej stronie liczby pojawia si zarowno data kalendarzowa jak i
czas, ale nie ma elementu wzgldnego, to liczba uniewania wczeniej
okrelony rok.
Autorzy `getdate'
`getdate' zostalo pierwotnie zaimplementowane przez Stevena M. Bellovin
(<smb@research.att.com>) podczas pobytu w Chapel Hillwhile na
University of North Carolina. Kod zostal poniej nieco zmodyfikowany
przez kilku ludzi na Usenecie, a nastpnie gruntownie zmieniony przez
Richa $alz (<rsalz@bbn.com>) i Jima Berets (<jberets@bbn.com>) w
sierpniu 1990. Rozmaite wersje dla systemu GNU zrobil David MacKenzie,
Jim Meyering i inni.
Rozdzial ten zostal pierwotnie utworzony przez Franc,oisa Pinard
(<pinard@iro.umontreal.ca>) z kodu rodlowego `getdate.y', a nastpnie
poprawiony przez K. Berry (<kb@cs.umb.edu>).
ZOBACZ TAKE
ls(1) lista zawartoci katalogu
dir(1) ls krotko
vdir(1) rozgadane ls
dircolors(1)
ustawienie kolorow dla ls
cp(1) kopiuje pliki
dd(1) konwertuje i kopiuje pliki
install(1)
kopiuje pliki i nadaje atrybuty
mv(1) przesuwa pliki/zmienia nazwy
rm(1) usuwa pliki lub katalogi
shred(1) bezpieczniejsze usuwanie plikow
ln(1) tworzy dowizania (links) midzy plikami
mkdir(1) tworzy katalogi
mkfifo(1) tworzy FIFO (potoki nazwane)
mknod(1) tworzy blokowe lub znakowe pliki specjalne.
rmdir(1) usuwa puste katalogi
chown(1) zmienia wlaciciela i grup pliku
chgrp(1) zmienia grup pliku
chmod(1) zmienia prawa dostpu do pliku
touch(1) zmienia znaczniki czasu pliku
df(1) raport zajtoci dysku dla systemow plikow
du(1) szacunkowe zuycie miejsca przez plik
sync(1) synchronizuje pami i dysk
INFORMACJE O T/LUMACZENIU
Powysze tlumaczenie pochodzi z nieistniejcego ju Projektu Tlumaczenia
Manuali i moe nie by aktualne. W razie zauwaenia ronic midzy powyszym
opisem a rzeczywistym zachowaniem opisywanego programu lub funkcji,
prosimy o zapoznanie si z oryginaln (angielsk) wersj strony podrcznika.