Provided by:
manpages-tr_1.0.5.1-2_all 
ISIM
boot - genel olarak acilis islemleri
A,CIKLAMA
Acilis islemleri sistemden sisteme degisiklik gosterirse de genellikle
bes adimda incelenebilir: (i) donanimsal acilis, (ii) onyukleme, (iii)
cekirdegin yuklenmesi, (iv) init ve inittab, (v) acilis betikleri.
Bunlari asagida daha ayrintili olarak aciklayacagiz.
Donanim a,cili,si
Makinayi acildiktan veya yeniden baslatildiktan sonra denetim salt
okunur bellekte bulunan (genellikle bu bir PROM'dur) bir yazilima
devredilir. PC'lerde bu yazilim genellikle BIOS (bayos okunur) olarak
bilinir.
Bu yazilim makina uzerinde bir temel sinama yaptiktan sonra gerekli
parametreleri okumak icin oynak olmayan (non-volatile) bellege erisir.
Bu bellek PC'lerde pille beslenen bir CMOS bellektir ve CMOS (simos
okunur) adiyla bilinir. PC dunyasi disinda ise genellikle nvram
(non-volatile ram) olarak bilinir.
nvram uzerinde saklanan parametreler sistemden sisteme degisiklik
gosterir, fakat en azindan donanim acilis yazilimi, acilisin yapilacagi
aygiti ya da algilanmasi gereken olasi acilis aygitlarini bilmek
zorundadir.
Donanim acilis adimi ile acilis aygitina erisildikten sonra, isletim
sistemini yukleyecek olan onyukleyici yazilimi yuklenir. Bu yazilim
acilis aygitinin belli bir yerinde bulunur ve denetim bu yazilima
aktarilir.
Bilgi: Burada agdan acilis adimlarini aciklamayacagiz. Bu konu ile
ilgileniyorsaniz arama sozcukleriniz sunlar olabilir: DHCP,
TFTP, PXE, Etherboot.
"Ony"ukleyici
PC'lerde onyukleyici acilis aygitinin ilk sektorunde bulunur. Bu sektor
Asil Onyukleme Kaydi (MBR - Master Boot Record) olarak bilinir.
Cogu sistemde bazi kisitlamalardan dolayi bu onyukleyici cok
sinirlanir. PC disindaki sistemlerde bile boyut ve onyukleyicinin
karmasikligiyla ilgili sinirlamalar vardir. Fakat PC'lerde MBR'in
boyutu (512 bayttir ve disk bolumleme tablosu da buradadir)
onyukleyicinin bu alana deyim yerindeyse tikistirilmasini gerektirir.
Diger yandan, cogu isletim sistemi birincil onyukleyicinin disk
bolumunun belli bir yerinde bulunan bir ikincil onyukleyiciyi
calistirir.
Linux isletim sisteminin onyukleyicisi normalde lilo(8) ya da
grub(8)'dir. Her ikisi de ya ikincil yukleyiciyle (DOS calistirmak
gibi) ya da bir parcasi MBR icinde diger parcasi kok disk bolumunde
bulunan iki parcali bir onyukleyici olarak kurulur.
Onyukleyicinin asil gorevi disk uzerinde cekirdegin yerini belirlemek,
onu yukleyip calistirmaktir. Cogu onyukleyici baska cekirdeklerin
belirtilmesine (son derlediginiz cekirdek calismazsa oncekinin
yuklenmesini saglayabilirsiniz) ve bu cekirdeklere istege bagli
parametrelerin aktarilmasina imkan veren etkilesimli bir arayuze
sahiptir.
,Cekirdegin ba,slatilmasi
Cekirdek yuklendiginde aygitlari (suruculeri uzerinden) ilklendirir,
takas alanini etkinlestirir (gunumuz cekirdeklerinde kswapd olarak
bilinen bir cekirdek surecidir) ve kok dosya sistemini (/) baglar.
Cekirdege bu etkinliklerle ilgili olarak bazi parametreler
aktarilabilir (ornegin kok dosya sistemi olarak baska bir disk bolumunu
belirtebilirsiniz). Bu tur Linux parametreleri ile ilgili daha
ayrintili bilgi icin bootparam(7) kilavuzuna bakiniz.
Bundan sonra cekirdek sadece, numarasi 1 olan ilk sureci (kullanici
tarafi) calistirir. Bu surec kendisine verilmis parametrelerden isine
yaramayanlari aktararak /sbin/init yazilimini calistirir.
init ve inittab
init calismaya basladiginda ilk olarak /etc/inittab dosyasinda bulunan
yonergeleri okur. Bu dosya farkli calisma seviyeleri ile bu calisma
seviyelerinde calistirilacak komutlara iliskin bilgiler icerir.
Bu, sistem yoneticisine belli servislerin iliskilendirilebildigi farkli
calisma seviyeleri ile (orn: S tek kullanicili kiptir, ag servisleri
icin 2 gibi) kolayca yonetilebilen bir sema sunar. Sistem yoneticisi
calisma seviyesini init(8) ile degistirebilir ve o anki calisma
seviyesini runlevel(8) ile sorgulayabilir.
Servislerin baslatilmasi ve durdurulmasi bu dosyayi duzenleyerek
yapilmaz. Bu dosya icindeki veriler, belirli calisma seviyelerinde
calistirilacak ya da durdurulacak servislerin betiklerinin bulundugu
yere denetimi aktarmakta kullanilir.
A,cili,s betikleri
Bilgi: Asagidaki aciklamalar sadece SYSV-R4 temelli sistemlere
uygulanir. Bunlar ticari Unix'ler (Solaris, HPUX, Irix, Tru64)
ile bazi Linux dagitimlaridir (Red Hat, Fedora, Debian,
Mandrake, Suse, Caldera). Bazi sistemler (Slackware Linux,
FreeBSD, OpenBSD) acilis betiklerinin duzenlenmesinde biraz daha
farkli semalar kullanirlar.
Yonetilen her servis (posta sunucusu, nfs sunucusu, cron, vs.) icin
belirli bir dizinde (cogu Linux surumunde /etc/init.d dizinidir)
bulunan tek bir betik vardir. Bu betiklerin herbiri ya sadece 'start'
(servisin baslatilmasini saglar) ya da genel olarak uzerinde "anlasma
saglanmis" sozcukleri arguman kabul ederler (ornegin, 'restart' servisi
durdurur ve tekrar baslatir, 'status' servisin durmu hakkinda bilgi
dondurur). Betikler argumansiz calistirildiginda kullanilabilecek
argumanlarin listesini gosterir.
,Cali,sma seviyelerine "ozel dizinler
Servislerin belirli calisma seviyelerinde calistirilmasi, durdurulmasi
ve calistirilma siralarinin belirlenmesi icin ozel dizinler vardir.
Bunlar normalde /etc/rc[0-6S].d dizinleridir. Bu dizinlerin her birinde
/etc/init.d dizininde bulunan betiklere sembolik baglar bulunur.
Bir birincil betik (genellikle /etc/rc) inittab(5)'dan cagrilir ve bu
betik calisma seviyesi dizinlerindeki sembolik baglar uzerinden servis
betiklerini calistirir. Betiklerin sembolik bag isimlerinden 'S' ile
baslayanlar 'start' argumani ile (servisi baslatmak icin), 'K' ile
baslayanlar ise 'stop' argumani ile (servisi durdurmak icin)
calistirilir.
Ayni calisma seviyesinde betiklerin hangi sirada calistirilacaklarini
belirlemek icin sembolik bag isimleri sira numaralari icerir. Bu
numaradan sonra da calistirilacak servisin ismi gelir. Ornegin,
/etc/rc2.d/S80sendmail ile sendmail 2. calisma seviyesinde baslatilir.
Ancak bu, /etc/rc2.d/S12syslog'dan sonra ve /etc/rc2.d/S90xfs'den once
calistirilir.
Calisma seviyelerini ve acilis sirasini bu baglar sayesinde kolayca
yonetibiliriz. Bir cok Linux dagitimi bu islemi daha da kolaylastiran
araclarla gelir (orn, chkconfig(8).
Sistemin a,cili,sta yapilandirilmasi
Artalanda baslatilan surecler genellikle istege bagli bazi parametreler
ve komut satiri secenekleri kabul ederler. Sistem yoneticilerinin bu
parametreleri betiklere dokunmadan daha kolay duzenleyebilmeleri icin
sureclerin kendilerine ait yapilandirma dosyalari vardir. Bunlarin
yerleri dagitimlara gore degisir. Ornegin Red Hat icin bu dosyalar
/etc/sysconfig dizininde bulunur.
Eski Unix'lerde bunlar komut satiri secenekleri iken gunumuz Linux
sistemlerinde (ve HPUX'de) bu dosyalar kabuk degiskenlerini icerir.
/etc/init.d dizininde bulunan betikler bu degiskenlerin degerlerini
kullanir.
ILGILI DOSYALAR
/etc/init.d/, /etc/rc[S0-6].d/, /etc/sysconfig/
ILGILI BELGELER
inittab(5), bootparam(7), init(8), runlevel(8), shutdown(8).
,CEVIREN
Nilgun Belma Buguner <nilgun (at) belgeler.gen.tr>, Aralik 2003
boot(7)