Provided by: manpages-pl_20060617-4_all bug

NAZWA

       hdparm - pobierz/ustaw parametry dysku twardego

SKŁADNIA

       hdparm [ opcje ] [urządzenie] ..

OPIS

       hdparm  daje interfejs linii poleceń do różnych ioctli dysków twardych obsługiwanych przez
       podsystem sterownika ATA/IDE. Niektóre opcje mogą działać prawidłowo tylko  z  najnowszymi
       jądrami.  Aby  uzyskać  najlepsze wyniki, należy skompilować hdparm z plikami naglówkowymi
       pochodzącymi ze źródeł najnowszego jądra.

OPCJE

       Bez opcji, zakłada się acdgkmnru.

       -a     Pobierz/ustaw wskaźnik odczytu z wyprzedzeniem (read-ahead) systemu  plików.   Jest
              to  używane  do  zwiększania  wydajności  w  sekwencyjnych  odczytach dużych plików
              poprzez pobieranie dodatkowych bloków, w nadziei, że będą potrzebne danemu zadaniu.
              W  obecnej  wersji  jądra  (2.0.10) domyślnym ustawieniem tej opcji jest 8 sektorów
              (4KB). Wartość ta wydaje się być dobra dla większości zastosowań, lecz w systemach,
              gdzie  w większości używa się losowych repozycjowań plikowych, ustawienie mniejszej
              wartości może zapewnić lepszą wydajność. Poza tym, wiele sterowników IDE  ma  także
              wbudowane  oddzielne  funkcje tego typu, które w wielu sytuacjach niwelują potrzebę
              odczytu z wyprzedzeniem przez system plików.

       -A     Włącz/wyłącz właściwość odczytu wyprzedzającego (read-lookahead) napędu IDE (zwykle
              domyślnie ON -- włączoną).

       -b     Pobierz/ustaw stan magistrali.

       -B     Ustaw  właściwości  Zaawansowanego  Zarzaądzania Energią (APM), o ile napęd posiada
              wspomaganie dla niej. Mała wartość oznacza agresywne zarządzanie  energią,  a  duża
              lepszą wydajność. Wartość 255 wyłączy zarządzanie energią na tym dysku.

       -c     Zapytaj/włącz  obsługę  32-bitowego I/O w (E)IDE. Można użyć numerycznego parametru
              włączającego/wyłączającego obsługę: Obecnie obsługiwane wartości  zawierają  0  dla
              wyłączenia obsługi 32-bitowego I/O, 1 dla włączenia 32-bitowej transmisji danych, 3
              dla włączenia 32-bitowej transmisji danych ze  specjalną  sekwencją  sync  wymaganą
              przez  wiele chipsetów. Wartość 3 działa z prawie wszystkimi 32-bitowymi chipsetami
              IDE, lecz naraża na dodatkowe koszty. Zauważ, że "32-bit" odnosi się do  transmisji
              poprzez  magistralę  PCI  lub  VLB, ale tylko do karty interfejsu; wszystkie napędy
              (E)IDE mają wciąż tylko 16-bitowe połączenie z kartą interfejsu.

       -C     Sprawdź obecny stan trybu zasilania IDE. Jest on zawsze jednym z unknown (dysk  nie
              obsługuje   tego   polecenia),  active/idle  (normalne  działanie),  standby  (tryb
              oszczędzania  energii,  dysk  się  zatrzymał),   lub   sleeping   (najniższy   tryb
              oszczędzania energii, dysk jest całkowicie wyłączony).  Za pomocą opcji -S, -y, -Y,
              i -Z można manipulować trybami zasilania IDE.

       -d     Włącz/wyłącz flagę "using_dma" (używający DMA) dla tego  napędu.  Opcja  ta  działa
              tylko z kilkoma kombinacjami napędów i interfejsów, które obsługują DMA, i które są
              znane sterownikowi IDE.  Dobrym pomysłem jest również użycie odpowiedniej opcji  -X
              w  połączeniu  z -d1 aby zapewnić, że sam napęd jest zaprogramowany odpowiedni tryb
              DMA, choć wiele BIOSów powinno zrobić to za ciebie podczas uruchamiania  komputera.
              Używanie  DMA  prawie  zawsze powoduje zwiększenie wydajności i przepustowości oraz
              zmniejsza zużycie procesora. Lecz jest co  najmniej  kilka  zestawień  chipsetów  i
              dysków,  dla których użycie DMA nie zrobi większej różnicy, lub nawet spowolni dysk
              (na naprawdę spapranym sprzęcie). Ale to zależy.

       -D     Wyłącz/włącz wbudowaną w dnapęd właściwość  zarządzania  uszkodzeniami,  za  pomocą
              której  jego  firmware  próbuje  automatycznie  zarządzać  uszkodzonymi  sektorami,
              przenosząc je na sektory "zapasowe", zarezerwowane fabrycznie do tego celu.

       -E     Ustaw szybkość cdrom-u. NIE jest to konieczne do normalnego działania,  gdyż  napęd
              automatycznie  sam przełącza prędkości. Jednak jeśli chcesz się nim bawić, podaj po
              tej opcji wartość szybkości, zwykle liczbę taką jak 2 lub 4.

       -f     Synchronizuj (sync) i wypróżniaj (flush) bufory podręczne urządzenia przy  wyjściu.
              Operacja ta jest również wykonywana jako część pomiarów -t i -T.

       -g     Pokaż  geometrię dysku (cylindry, głowice, sektory), rozmiar (w sektorach), a także
              przesunięcie (w sektorach) początku urządzenia, poczynając od początku napędu.

       -h     Pokaż krótką informację o użyciu (pomoc).

       -i     Pokaż informacje identyfikacyjne, które zostały pobrane z napędu podczas startu,  o
              ile  są  one  dostępne.  Jest to właściwość nowoczesnych napędów IDE i może nie być
              obsługiwana przez  starsze  urządzenia.   Zwracane  dane  mogą  nie  być  aktualne,
              zależnie  od czynności wykonanych po uruchomieniu systemu.  Pomimo tego, pokazywana
              jest zawsze bieżąca wartość trybu operacji wielosektorowych (multiple  sector  mode
              count).  Dla dokładniejszej interpretacji informacji identyfikacyjnych, odsyłamy do
              AT Attachment Interface for Disk Drives (ANSI ASC X3T9.2  working  draft,  revision
              4a, April 19/93).

       -I     Żądaj  informacji identyfikacji bezpośrednio od napędu. Informacja jest wyświetlana
              w nowym, rozszerzonym formacie z większą  ilością  szczegółów,  niż  przy  starszej
              opcji   -i.    Dostępna   jest   także  specjalna  odmiana  tej  opcji  "bez  pasów
              bezpieczeństwa" -Istdin, która nie może być używana z żadną inną opcją. Dzięki niej
              blok identyfikacyjny dysku będzie pobrany ze standardowego wejścia zamiast używania
              parametru /dev/hd*. Format tego bloku musi być dokładnie taki sam jak  w  "plikach"
              /proc/ide/*/hd*/identify.   Ta odmiana jest przeznaczona do użytku z "bibliotekami"
              informacji identyfikacyjnych dysku, oraz z dyskami ATAPI, dla  których  standardowe
              mechanizmy mogą działać błędnie.

       -k     Pobierz/ustaw  flagę keep_settings_over_reset (zachowaj ustawienia po resecie). Gdy
              ta flaga jest ustawiona, sterownik będzie chronił opcje -dmu  po  miękkim  resecie.
              Flaga  ta  domyślnie  jest  wyłączona,  aby uchronić napęd przed pętlami resetowań,
              które mogłyby być spowodowane kommbinacjami ustawień -dmu Opcja -k powinna więc być
              ustawiana  tylko  gdy  jesteś  przekonany, że to co robisz jest dobre. Praktycznie,
              wszystko co trzeba zrobić aby  przetestować  konfigurację  (przed  użyciem  -k)  to
              sprawdzenie  czy napęd daje się odczytać/zapisać i czy proces nie generuje błędów w
              logach (komunikaty jądra) (w większości systemów zajrzyj do /var/adm/messages).

       -K     Ustaw  flagę  keep_features_over_reset  (zachowaj  właściwości  po  resecie).   Jej
              ustawienie  powoduje, że napęd odzyskuje po miękkim resecie ustawienia dla -APSWXZ.
              Nie wszystkie napędy wspierają tę właściwość.

       -L     Ustaw flagę blokowania drzwiczek (doorlock flag). Wartość 1 spowoduje  zablokowanie
              drzwiczek  niektórych  wymiennych  dysków  twardych  (np. Syquest, ZIP, Jazz...). Z
              kolei wartość 0 spowoduje odblokowanie  drzwiczek.  Normalnie  Linux  automatycznie
              zarządza  mechanizmem  blokowania  drzwiczek,  w  zależności  od eksploatacji dysku
              (zablokowane, gdy system plików jest zamontowany). Lecz podczas  zamykania  systemu
              może  być  to  uciążliwe, gdy główna partycja znajduje się na dysku wymiennym, gdyż
              partycja  ta  pozostaje  zamontowana  (w  trybie  tylko-do-odczytu)  po  zamknięciu
              systemu. Dzięki użyciu tej opcji po przemontowaniu głównego systemu plików w trybie
              tylko-do-odczytu możliwe jest wyjęcie kasety ze stacji po zamknięciu systemu.

       -m     Pobierz/ustaw licznik sektorów dla wielosektorowego I/O w napędzie.   Ustawienie  0
              wyłącza  tę  właściwość.  Tryb  ten  (inaczej  znany  jako  IDE  Block  Mode)  jest
              właściwością większości nowoczesnych dysków twardych IDE, zezwalającą  na  transfer
              wielu  sektorów  na  przerwanie  I/O,  w  przeciwieństwie  do  tradycyjnego jednego
              sektora. Gdy włączona jest ta właściwość, zazwyczaj  obciążenie  I/O  przez  system
              zmniejsza  się  o 30-50%. W wielu systemach powoduje to także zwiększenie przepływu
              danych o 5% do 50%. Mimo to, niektóre  napędy  (najbardziej  zauważalnie  seria  WD
              Caviar), wydają się działać wolniej w tym trybie. Różnie to jednak bywa.  Większość
              napędów wspiera minimalny zestaw ustawień obejmujący 2, 4, 8 i 16  (sektorów).  Dla
              niektórych  dysków  możliwe są także większe wartości.  Ustawienie 16 lub 32 wydaje
              się optymalnym dla wielu systemów.  Western Digital zaleca niższe ustawienia  od  4
              do  8  na  wielu  z  ich  dysków,  a to z powodu małych (32KB) buforów w napędach i
              niezoptymalizowanych algorytmów buforowania.  Opcja -i może służyć  do  znajdywania
              maksymalnej  wspieranej  wartości  zainstalowanego  napędu  (szukaj  MaxMultSect na
              wyjściu).  Niektóre napędy twierdzą, że wspierają ten tryb, lecz  tracą  dane  przy
              niektórych  ustawieniach. W rzadkich wypadkach, takie błędy mogą spowodować poważne
              uszkodzenie systemu plików.

       -M     Pobierz/ustaw wartość Automatycznego  Zarządzania  Głośnością  (Automatic  Acoustic
              Management  - AAM). Większość nowych dysków ma możliwość zwolnienia obrotów głowicy
              aby zredukować poziom hałasu. Wartości mogą być z przedziału od 0 do 254. 128  jest
              najcichszym   (a   zatem   najwolniejszym)   ustawieniem,   a  254  najszybszym  (i
              najgłośniejszym). Niektóre dyski mają tylko dwa poziomy (cichy /  szybki),  a  inne
              mogą  przyjmować wszystkie wartości od 128 do 254.  TA OPCJA JEST EKSPERYMANTALNA I
              NIEZBYT DOBRZE PRZETESTOWANA. UŻYWASZ JEJ NA WŁASNE RYZYKO.

       -n     Pobierz lub ustaw flagę "ignore write errors" (ignoruj błędy zapisu) w  sterowniku.
              NIE baw się tym bez uprzedniego zapoznania się z kodem źródłowym sterownika.

       -p     Próba  przeprogramowania  chipsetu  interfejsu IDE na określony tryb PIO, lub próba
              automatycznego dostosowania się do "najlepszego" trybu PIO wspieranego przez napęd.
              Właściwość ta jest wspierana w jądrze tylko dla kilku "znanych" chipsetów. Niektóre
              chipsety IDE nie są w stanie zmienić trybu PIO  dla  pojedynczego  napędu;  wówczas
              opcja  ta  może spowodować ustawienie trybu PIO dla obydwu napędów. Wiele chipsetów
              IDE wspiera albo mniej, albo więcej niż standardowe 6 (od 0 do 5) trybów PIO,  więc
              dokładne ustawienie szybkości, które właściwie jest zaimplementowane, będzie różnić
              się zależnie od wyrafinowania chipsetu/sterownika.  Używaj z  wielką  ostrożnością!
              Właściwość  ta nie chroni przed nierozwagą, a niepomyślne działanie może spowodować
              poważne uszkodzenie systemu plików!

       -P     Ustaw maksymalny licznik sektorów dla wewnętrznych mechanizmów  preodczytu  napędu.
              Nie wszystkie napędy wspierają tę właściwość.

       -q     Obsłuż  następną opcję cicho, nie wydając komunikatów na wyjście. Jest to przydatne
              do zmniejszenia zamieszania na ekranie w wypadku uruchamiania z /etc/rc.c/rc.local.
              Nie można stosować do opcji -i, -v, -t, oraz -T.

       -Q     Ustaw  głębokość  tagowanej  kolejki  (tagged  queue)  (1  lub większą), lub wyłącz
              kolejkowanie (0). Działa to tylko z nowszymi jądrami serii 2.5.xx (lub późniejszych
              serii) i tylko z niektórymi, aktualnie wspierającymi tę funkcję sterownikami.

       -r     Pobierz/ustaw  flagę  read-only  (tylko do odczytu) urządzenia. Gdy jest ustawiona,
              operacje zapisu nie są na tym urządzeniu dozwolone.

       -R     Zarejestruj interfejs IDE.  Niebezpieczne.  Zobacz opis opcji -U aby zdobyć  więcej
              informacji.

       -S     Ustaw  timeout  standby  dla  napędu.   Wartość  ta jest używana przez napęd w celu
              uzyskania informacji o tym, jak długo oczekiwać (bez  aktywności  dyskowych)  przed
              wyłączeniem  silnika  w  celach  oszczędności  mocy.  W takich warunkach, dysk może
              potrzebować do 30 sekund  aby  odpowiedzieć  na  nagłe  odwołanie,  choć  większość
              napędów  robi  to  znacznie szybciej. Wartość 0 oznacza wyłączenie tej właściwości.
              Wartości od 1 do 240 określają wielokrotności 5 sekund, czyli dają  timeouty  od  5
              sekund  do 20 minut. Wartości od 241 do 251 okreslają 1 do 11 jednostek po 30 minut
              dla timeoutów od 30 minut do 5.5 godzin. Wartość 252 oznacza timeout 21 minut,  253
              ustawia  timeout  zdefiniowany  przez  dostawcę,  a 255 jest interpretowane jako 21
              minut plus 15 sekund.

       -T     Dokonuj  pomiarów  czasu  odczytów  z  cache  dla  celów  porównawczych  i   testów
              wydajnościowych.  Aby uzyskać miarodajne wyniki, operacja ta powinna być powtarzana
              2-3 razy na  nieaktywnym  pod  innymi  względami  systemie  (bez  innych  aktywnych
              procesów)  z  przynajmniej  kilkoma  megabajtami  wolnej pamięci.  Wyświetlana jest
              szybkość odczytu bezpośrednio z linuksowych buforów cache, bez  dostępu  do  dysku.
              Wartość  ta  jest  wskaźnikiem przepływu danych między procesorem, cache i pamięcią
              systemu.  Jeśli podano również opcję -t,  to  wynik  zgłaszany  przez  operację  -t
              zostanie zmodyfikowany o czynnik korygujący oparty na wyniku -T.

       -t     Dokonuj  pomiarów  czasu  odczytów  z  urządzenia  dla celów porównawczych i testów
              wydajnościowych. Aby uzyskać miarodajne wyniki, operacja ta powinna być  powtarzana
              2-3  razy  na  nieaktywnym  pod  innymi  względami  systemie  (bez innych aktywnych
              procesów) z przynajmniej  kilkoma  megabajtami  wolnej  pamięci.  Wyświetlana  jest
              szybkość  odczytu  poprzez  bufory  cache  z dysku, bez wcześniejszego cache'owania
              danych. Wartość ta jest miarą szybkości, z jaką  napęd  jest  w  stanie  obsługiwać
              liniowe  odczyty  danych  pod Linuksem bez obciążenia związanego z systemem plików.
              Aby zapewnić dokładne pomiary, cache jest opróżniany  za  pomocą  ioctl  BLKFLSBUF.
              Jeśli  podano  również  opcję  -T,  to  wynik  zgłaszany przez operację -t zostanie
              zmodyfikowany o czynnik korygujący oparty na wyniku -T.

       -u     Pobierz/ustaw flagę interrupt-unmask napędu. Ustawienie 1 zezwala  sterownikowi  na
              niemaskowanie  innych  przerwań  podczas  przetwarzania  przerwania dyskowego, co w
              znaczącym stopniu zmniejsza czas reakcji na  Linuksa  na  polecenia  użytkownika  i
              eliminuje   błędy  "serial  port  overrun".   Używając  tej  opcji  nleży  zachować
              ostrożność: niektóre kombinacje napędu/kontrolera  nie  radzą  sobie  dobrze  z  tą
              właściwością,  co może spowodować poważne uszkodzenie systemu plików.  Praktycznie,
              interfejsy CMD-640B  i  RZ1000  (E)IDE  mogą  być  niestabilne  (z  powodu  usterek
              sprzętowych)  gdy opcja ta jest używana z wersjami jądra wcześniejszymi niż 2.0.13.
              Wyłączenie właściwości IDE prefetch tych interfejsów (zwykle ustawienie  BIOS/CMOS)
              daje bezpieczne rozwiązanie tego problemu dla wcześniejszych jąder.

       -U     Wyrejestruj  interfejs IDE.  Niebezpieczne.  Do użycia wraz z opcją -R.  Dedykowane
              dla sprzętu skonstruowanego specjalnie do wymiany "na gorąco" (hot-swapping, bardzo
              rzadki!).   Używaj  świadomie  z  zachowaniem  szczególnej ostrożności gdyż może to
              łatwo zawiesić lub uszkodzić twój  system.   Źródłowa  dystrybucja  hdparm  zawiera
              katalog  'contrib'  z  kilkoma  skryptami  wspomagającymi  wymianę  "na  gorąco" na
              UltraBay z ThinkPad 600E.  Używaj na własne ryzyko.

       -v     Wypisz wszystkie ustawienia, poza -i (tak jak -acdgkmnru dla IDE, -gr dla SCSI  lub
              -adgr dla XT). Jest to też domyślne zachowanie, kiedy nie poda się żadnych opcji.

       -w     Zresetuj urządzenie (NIEBEZPIECZNE). NIE używaj tej opcji. Jest ona tylko do użytku
              w nieoczekiwanych sytuacjach, gdy dla przywrócenia dysku do stanu używalności i tak
              może być konieczne przeładowanie systemu.

       -W     Włącz/wyłącz  właściwość  cache'owania  zapisu  w  napędach IDE (domyślny stan jest
              nieokreślony i zależny od modelu/producenta).

       -x     Przestaw urządzenie do wymiany "na gorąco" (hotswap) (NIEBEZBIECZNE).

       -X     Ustaw tryb transferu IDE  dla  nowszych  napędów  (E)IDE/ATA.   Jest  to  zazwyczaj
              używane  łącznie  z  -d1  gdy  włacza  się  DMA do/z napędu na wspieranym chipsecie
              interfejsu, przy czym -X mdma2 służy do wyboru trybu transferów multiword DMA mode2
              a  -X  sdma1  do  wyboru  prostego trybu mode1 transferów DMA.  Na systemach, które
              wspierają UltraDMA użycie -X udma2 służy do ustawiania  trybu  transferów  UltraDMA
              mode2 (będziesz musiał przygotować wcześniej chipset do użycia UltraDMA). Poza tym,
              użycie tej opcji jest rzadko potrzebne gdyż większość/wszystkie  nowoczesne  napędy
              IDE  domyślnie  ustawiają  się  w  najszybszym ze swoich trybów PIO przy włączaniu.
              Manipulowanie tym może być bezcelowe  i  ryzykowne.  Na  dyskach,  które  wspierają
              alternatywne  tryby  transferu,  -X może służyć do przełączania tylko trybu napędu.
              Przed zmianą trybu transferu, interfejs IDE powinien być ustawiony za pomocą zworek
              lub  zaprogramowany  (zobacz  opcję -p) do nowego trybu, aby zapobiec utracie i/lub
              zniszczeniu danych.  Używaj tego ze szczególną uwagą!   Dla  trybów  transferu  PIO
              (Programmed  Input/Output),  używanych  przez  Linuksa,  wartość ta jest zwyczajnie
              oczekiwanym numerem trybu PIO plus 8. Dlatego wartość 09 ustawia tryb PIO mode1, 10
              PIO  mode2,  a  11  wybiera  PIO mode3.  Ustawienie 00 odtwarza "domyślny" tryb PIO
              dysku, a 01 wyłącza IORDY. Dla  UltraDMA  wartością  jest  oczekiwany  numer  trybu
              UltraDMA plus 64.

       -y     Zmuś  napęd  IDE  do  natychmiastowego przejścia w tryb mniejszego zużycia energii:
              standby.  To najczęściej powoduje zwolnienie pracy dysku. aktualny  tryb  może  być
              sprawdzony dzięki opcji -C.

       -Y     Zmuś  napęd IDE do natychmiastowego przejścia w tryb najmniejszego zyżycia energii:
              sleep.  To kompletnie wyłącza napęd. Aby napęd był dostępny ponownie potrzebny jest
              twardy  lub  miękki  reset  (sterownik  IDE  Linuksa automatycznie wykona reset gdy
              będzie potrzebny).  Aktualny tryb może być sprawdzony dzięki opcji -C.

       -z     Zmuś jądro do ponownego odczytu tablicy partycji podanych urządzeń.

       -Z     Wyłącz automatyczne funkcje oszczędzania  energii  w  niektórych  napędach  Seagate
              (modelach ST3xx?), aby uchronić je od wyłączania się w nieoczekiwanych momentach.

BŁĘDY

       Jak  zauważono  powyżej,  opcje  -m  sectcount  i -u 1 powinny być używane z ostrożnością,
       najlepiej na  systemie  plików  tylko  dla  odczytu.  Większość  napędów  pracuje  z  tymi
       właściwościami   dobrze,  lecz  zdarzają  się  wyjątki.  System  plików  może  wtedy  ulec
       zniszczeniu. Pamiętaj o backupie przed takimi eksperymentami!

       Niektóre opcje (np. -r dla  SCSI)  mogą  nie  działać  ze  starszymi  jądrami,  w  których
       potrzebne ioctl()'e nie były wspierane.

       Chociaż to narzędzie jest skierowane przede wszystkim do użytku z napędami dysków twardych
       (E)IDE, to część opcji jest również prawidłowa (i dozwolona) w użyciu z  dyskami  twardymi
       SCSI oraz z dyskami MFT/RLL z interfejsem XT.

AUTOR

       hdparm  został  napisany  przez  Marka Lorda <mlord@pobox.com>, głównego twórcę i opiekuna
       sterownika (E)IDE dla Linuxa.

       Kod wyłączający automatyczne oszczędzanie energii w Seagate został napisany przez  Tomiego
       Leppikangasa <tomilepp@paju.oulu.fi>.

ZOBACZ TAKŻE

       AT Attachment Interface for Disk Drives, ANSI ASC X3T9.2 working draft, revision 4a, April
       19, 1993.

       AT Attachment Interface with Extensions (ATA-2), ANSI ASC X3T9.2 working  draft,  revision
       2f, July 26, 1994.

       AT  Attachment  with Packet Interface - 5 (ATA/ATAPI-5), T13-1321D working draft, revision
       3, February 29, 2000.

       AT Attachment with Packet Interface - 6 (ATA/ATAPI-6), T13-1410D working  draft,  revision
       3b, February 26, 2002.

       Western  Digital  Enhanced  IDE  Implementation  Guide,  by  Western  Digital Corporation,
       revision 5.0, November 10, 1993.

       Enhanced Disk Drive Specification, by Phoenix Technologies Ltd., version 1.0, January  25,
       1994.

INFORMACJE O TŁUMACZENIU

       Powyższe  tłumaczenie  pochodzi  z nieistniejącego już Projektu Tłumaczenia Manuali i może
       nie być aktualne. W  razie  zauważenia  różnic  między  powyższym  opisem  a  rzeczywistym
       zachowaniem  opisywanego  programu  lub  funkcji,  prosimy  o  zapoznanie się z oryginalną
       (angielską) wersją strony podręcznika.