Provided by: manpages-pl_0.5-1_all bug

NAZWA

       bc - język kalkulatora dowolnej precyzji

SKŁADNIA

       bc [-hlwsqv] [długie_opcje] [plik...]

WERSJA

       Niniejszy podręcznik opisuje GNU bc w wersji 1.06.

OPIS

        Uwaga! To tłumaczenie może być nieaktualne!

       bc  jest językiem obsługującym obliczenia na liczbach dowolnej dokładności z interaktywnym
       wykonywaniem instrukcji. Istnieją pewne podobieństwa składni do  języka  programowania  C.
       Przy  pomocy  opcji  wiersza poleceń dostępna jest standardowa biblioteka matematyczna. Na
       żądanie, biblioteka matematyczna jest definiowana przed rozpoczęciem przetwarzania plików.
       bc  rozpoczyna pracę przetwarzając kod z wszystkich plików wymienionych w wierszu poleceń,
       zachowując ich kolejność. Po przetworzeniu wszystkich plików, bc  czyta  ze  standardowego
       wejścia.  Całość  kodu  wykonywana  jest  w  miarę czytania. (Jeśli plik zawiera polecenie
       zatrzymania procesora, to bc nie będzie prowadził odczytu ze standardowego wejścia.)

       Omawiana wersja bc zawiera kilka rozszerzeń w stosunku do  tradycyjnych  realizacji  bc  i
       standardu POSIX.  Opcje wiersza poleceń mogą powodować, że rozszerzenia te będą wyświetlać
       ostrzeżenia lub będą odrzucane. Niniejszy dokument opisuje  język  akceptowany  przez  ten
       procesor bc. Rozszerzenia są w nim wyraźnie wyróżnione.

   OPCJE
       -h, --help
              Wypisuje informację o sposobie wywołania i kończy działanie.

       -i, --interactive
              Wymusza tryb interaktywny.

       -l, --mathlib
              Definiuje standardową bibliotekę matematyczną.

       -w ,  --warn
              Ostrzega o rozszerzeniach w stosunku do POSIX bc.

       -s ,  --standard
              Przetwarza wyłącznie standardowy, POSIX-owy język bc.

       -q ,  --quiet
              Nie wyświetla zwykłego przywitania GNU bc.

       -v ,  --version
              Wypisuje numer wersji, informację o prawach autorskich i kończy działanie.

   LICZBY
       Najbardziej   podstawowym  elementem  w  bc  jest  liczba.  Liczby  są  liczbami  dowolnej
       dokładności. Dokładność ta odnosi się zarówno do części całkowitej  jak  i  do  ułamkowej.
       Wszystkie   liczby  są  reprezentowane  wewnętrznie  w  postaci  dziesiętnej  i  wszystkie
       obliczenia prowadzone są w układzie dziesiętnym.  (Opisywana wersja obcina wyniki operacji
       dzielenia  i  mnożenia.)  Liczby posiadają dwa atrybuty: długość i dokładność.  [od tłum.:
       (org.scale) - w tłumaczeniu używane będzie słowo `dokładność'  w  znaczeniu  zbliżonym  do
       znanego  np. z obsługi kalkulatorów] Długość jest całkowitą liczbą cyfr znaczących liczby,
       zaś dokładność  jest  całkowitą  liczbą  cyfr  dziesiętnych  po  kropce  dziesiętnej.   Na
       przykład:
               .000001 ma długość 6 i dokładność 6.
               1935.000 ma długość 7 i dokładność 3.

   ZMIENNE
       Liczby przechowywane są w dwu rodzajach zmiennych, zmiennych prostych i tablicach. Zarówno
       zmienne proste jak i tablice posiadają nazwy. Nazwy zaczynają się  od  litery,  po  której
       następuje  dowolna  liczba  liter,  cyfr i znaków podkreślenia. Wszystkie litery muszą być
       małe. (Nazwy w pełni alfanumeryczne są rozszerzeniem. W POSIXowym bc  wszystkie  nazwy  są
       pojedynczymi  małymi  literami.) Rodzaj zmiennej wynika z kontekstu, gdyż po nazwie każdej
       zmiennej tablicowej wystąpią nawiasy ([]).

       Istnieją cztery zmienne specjalne: scale, ibase,  obase  oraz  last.  scale  określa,  jak
       niektóre  operacje  używają  cyfr  po kropce dziesiętnej. Domyślną wartością scale jest 0.
       ibase oraz obase określają podstawę pozycyjnego systemu liczbowego przy konwersji  wejścia
       i  wyjścia.  Domyślną  podstawą  zarówno  dla  wejścia  jak  i  dla  wyjścia jest 10. last
       (rozszerzenie standardu) jest zmienną, która  przechowuje  wartość  ostatnio  wydrukowanej
       liczby.  Zmienne  te będą omówione szczegółowo później, w odpowiedniej części. Wszystkie z
       nich mogą mieć przypisywane wartości, jak również mogą być używane w wyrażeniach.

   KOMENTARZE
       Komentarze w bc rozpoczynają się od znaków /*  zaś  kończą  znakami  */.  Komentarze  mogą
       zaczynać  się  w  dowolnym  miejscu  i  na  wejściu  pojawiają się jako pojedyncze spacje.
       (Powoduje to, że komentarze są  ogranicznikami  innych  elementów  wejścia.  Na  przykład,
       komentarz nie może znajdować się w środku nazwy zmiennej.) Komentarze obejmują znaki nowej
       linii (końca linii) pomiędzy początkiem a końcem komentarza.

       Do zapewnienia obsługi skryptów dla bc, jako rozszerzenie dodano komentarz  w  pojedynczym
       wierszu.  Komentarz  jednowierszowy  rozpoczyna  się  znakiem  #  i  rozciąga się do końca
       wiersza. Znak końca linii nie jest tu częścią komentarza i jest przetwarzany jak zwykle.

   WYRAŻENIA
       Liczbami posługują się wyrażenia i instrukcje. Ponieważ język został  zaprojektowany  jako
       interaktywny,  instrukcje  i wyrażenia wykonywane są niezwłocznie. Nie ma żadnego programu
       "głównego" ("main"). Zamiast tego, kod jest wykonywany zaraz po jego napotkaniu. (Funkcje,
       omówione szczegółowo dalej, są zdefiniowane po ich napotkaniu.)

       Proste  wyrażenie  jest po prostu stałą. bc zamienia stałe na wewnętrzne liczby dziesiętne
       przy użyciu  bieżącej  podstawy  systemu  dla  wprowadzania,  podanej  w  zmiennej  ibase.
       (Istnieje  wyjątek  dla funkcji.) Dopuszczalnymi wartościami ibase są 2 do 16. Przypisanie
       ibase wartości spoza tego zakresu nada  jej  wartość  2  lub  16.  Liczby  wejściowe  mogą
       zawierać  znaki  0-9 oraz A-F. (Uwaga: muszą to być wielkie litery. Małe litery są nazwami
       zmiennych.) Liczby jednocyfrowe mają zawsze wartość cyfry, bez względu na  wartość  ibase.
       (tj.  A = 10.) Dla liczb wielocyfrowych bc zamienia wszystkie cyfry wejściowe większe bądź
       równe ibase na wartość ibase-1. Powoduje  to,  że  liczba  FFF  będzie  zawsze  największą
       trzycyfrową liczbą przy danej podstawie systemu dla wejścia.

       Pełne  wyrażenia  są podobne do występujących w wielu językach wysokiego poziomu. Ponieważ
       występuje tylko jeden rodzaj liczb, nie  ma  reguł  określających  użycie  różnych  typów.
       Zamiast  tego  istnieją  reguły  dotyczące  dokładności  wyrażeń.  Każde wyrażenie posiada
       określoną dokładność. Zależy ona od dokładności pierwotnych liczb, wykonywanego  działania
       i, w wielu przypadkach, wartości zmiennej scale. Dopuszczalnymi wartościami zmiennej scale
       są liczby od 0 aż do maksymalnej liczby,  jaka  może  być  reprezentowana  jako  całkowita
       (integer) w języku C.

       W  podanych  poniżej opisach dopuszczalnych wyrażeń, "wyrażenie" określa pełne wyrażenie a
       "zmienna" określa zmienną prostą lub tablicową.  Zmienną prostą jest po prostu
              nazwa
       a zmienna tablicowa jest określona jako
              nazwa[wyrażenie]
       Dokładność wyniku jest maksymalną z dokładności użytych w nim  wyrażeń,  chyba  że  podano
       inaczej.

       - wyrażenie
              Wynikiem jest wartość przeciwna do wyrażenia.

       ++ zmienna
              Zmienna jest powiększana o jeden a wynikiem wyrażenia jest ta nowa wartość.

       -- zmienna
              Zmienna jest pomniejszana o jeden a wynikiem wyrażenia jest ta nowa wartość.

       zmienna ++
              Wynikiem  wyrażenia  jest  wartość zmiennej, a następnie zmienna jest powiększana o
              jeden.

       zmienna --
              Wynikiem wyrażenia jest wartość zmiennej, a następnie zmienna jest  pomniejszana  o
              jeden.

       wyrażenie + wyrażenie
              Wynikiem tego wyrażenia jest suma obu wyrażeń.

       wyrażenie - wyrażenie
              Wynikiem tego wyrażenia jest różnica obu wyrażeń.

       wyrażenie * wyrażenie
              Wynikiem tego wyrażenia jest iloczyn obu wyrażeń.

       wyrażenie / wyrażenie
              Wynikiem  tego wyrażenia jest iloraz obu wyrażeń. Liczba cyfr po kropce dziesiętnej
              wyniku jest równa wartości zmiennej scale.

       wyrażenie % wyrażenie
              Wynikiem tego wyrażenia jest "reszta" z dzielenia obliczana w następujący sposób. W
              celu  obliczenia  a%b,  obliczane  jest  najpierw  a/b z dokładnością do scale cyfr
              dziesiętnych. Wynik używany jest do obliczenia a-(a/b)*b z  dokładnością  określoną
              jako  maksymalna  z  scale+scale(b)  oraz scale(a).  Jeżeli scale ustawiona jest na
              zero,  zaś  oba  wyrażenia  są  całkowite  to  wyrażenie  to  jest  funkcją  reszty
              całkowitej.

       wyrażenie ^ wyrażenie
              Wynikiem  tego  wyrażenia  jest  wartość pierwszego z wyrażeń podniesiona do potęgi
              określonej przez drugie. Drugie wyrażenie musi być liczbą całkowitą.  (Jeśli drugie
              wyrażenie  nie  jest  całkowite,  to  emitowane  jest  ostrzeżenie a wyrażenie jest
              obcinane tak, by otrzymać wartość całkowitą). Liczba cyfr ułamkowych wyniku  wynosi
              scale,  jeśli  wykładnik jest ujemny. Jeżeli jest on dodatni, to dokładność (liczba
              cyfr po  kropce  dziesiętnej)  wyniku  stanowi  minimum  z  dokładności  pierwszego
              wyrażenia  przemnożonej  przez  wartość wykładnika i maksimum z scale i dokładności
              pierwszego wyrażenia. To znaczy:
              scale(a^b) = min(scale(a)*b, max( scale, scale(a)))
              Należy pamiętać, że wyrażenie^0 zawsze zwraca wartość 1.

       ( wyrażenie )
              Nawiasy wymuszają zmianę standardowych priorytetów przy obliczaniu wyrażenia.

       zmienna = wyrażenie
              Zmiennej przypisywana jest wartość wyrażenia.

       zmienna <op>= wyrażenie
              jest to równoważne zapisowi "zmienna = zmienna <op> wyrażenie", z  wyjątkiem  tego,
              iż  część  "zmienna" jest wyliczana tylko raz. Może to być istotne, jeśli "zmienna"
              jest tablicą.

       Wyrażenia relacyjne są specjalnym rodzajem wyrażeń, zwracającym zawsze wartość  0  lub  1:
       zero  jeśli  relacja  jest  fałszywa,  zaś 1 jeżeli jest prawdziwa.  Mogą one występować w
       dowolnych dozwolonych wyrażeniach. (POSIX bc wymaga, by  wyrażenia relacyjne były  używane
       wyłącznie  w  instrukcjach  if,  while  i  for  oraz  aby  było  w  nich użyte tylko jedno
       sprawdzenie relacji.) Operatorami relacji są:

       wyrażenie1 < wyrażenie2
              Wynikiem jest jeden jeśli wyrażenie1 jest mniejsze niż wyrażenie2.

       wyrażenie1 <= wyrażenie2
              Wynikiem jest 1 gdy wyrażenie jest mniejsze bądź równe wyrażenie2.

       wyrażenie1 > wyrażenie2
              Wynikiem jest 1 jeśli wyrażenie1 jest większe niż wyrażenie2.

       wyrażenie1 >= wyrażenie2
              Wynikiem jest 1 gdy wyrażenie1 jest większe bądź równe wyrażenie2.

       wyrażenie1 == wyrażenie2
              Wynikiem jest 1 gdy wyrażenie1 jest równe wyrażenie2.

       wyrażenie != wyrażenie2
              Wynikiem jest 1 gdy wyrażenie1 nie jest równe wyrażenie2.

       Dozwolone są także operacje logiczne. (POSIX bc NIE posiada operacji logicznych). Wynikami
       wszystkich  operacji  logicznych  są  0  lub  1 (dla fałszu i prawdy), tak jak dla wyrażeń
       relacyjnych. Operatorami logicznymi są:

       !wyrażenie
              Zaprzeczenie. Wynikiem jest 1 jeśli wyrażenie ma wartość 0.

       wyrażenie && wyrażenie
              Koniunkcja. Wynikiem jest 1 jeżeli oba wyrażenia są niezerowe.

       wyrażenie || wyrażenie
              Alternatywa. Wynikiem jest 1 jeśli dowolne z wyrażeń jest niezerowe.

       Wyrażenia posiadają następujący priorytet: (od najniższego do najwyższego)
              operator ||, wiązanie lewe
              operator &&, wiązanie lewe
              operator !, niezwiązany
              operatory relacji, wiązanie lewe
              operator przypisania, wiązanie prawe
              operatory + i -, wiązanie lewe
              operatory *, / i %, wiązanie lewe
              operator ^, wiązanie prawe
              jednoargumentowy operator -, niezwiązany
              operatory ++ i --, niezwiązane

       Kolejność wykonywania została  dobrana  tak,  by  programy  zgodne  z  POSIX  bc  działały
       poprawnie.   Powoduje   to,  że  operatory  relacyjne  i  logiczne,  użyte  w  wyrażeniach
       przypisania, będą wykazywać niecodzienne zachowywanie.  Rozważ wyrażenie:
              a = 3 < 5

       Większość programistów C uważałaby, że przypisze ono wynik operacji "3 <  5"  (wartość  1)
       zmiennej  "a". Tymczasem w bc nadaje ono wartość 3 zmiennej "a", a następnie porównuje 3 z
       5. Używając operatorów relacji i operatorów logicznych z operatorami przypisania najlepiej
       jest posłużyć się nawiasami.

       bc  obsługuje  jeszcze  kilka  innych  wyrażeń  specjalnych.  Związane  są one z funkcjami
       definiowanymi przez użytkownika i funkcjami  standardowymi.   Wszystkie  one  mają  postać
       "nazwa(parametry)".  Funkcje  definiowane  przez  użytkownika  opisano  w  sekcji Funkcje.
       Funkcjami standardowymi są:

       length ( wyrażenie )
              Wynikiem funkcji length jest liczba cyfr znaczących w wyrażeniu.

       read ( )
              Funkcja ta,  będąca  rozszerzeniem,  odczytuje  liczbę  ze  standardowego  wejścia,
              niezależnie  od  miejsca  użycia  funkcji. Strzeż się -- może to spowodować kłopoty
              przy przeplataniu się danych  i  programu  ze  standardowego  wejścia.   Najlepszym
              zastosowaniem  tej  funkcji  jest użycie jej w uprzednio napisanym programie, który
              wymaga wprowadzania danych przez użytkownika, ale nigdy nie pozwala na wprowadzanie
              kodu   programu.   Wynikiem   działania  funkcji  read  jest  liczba  odczytana  ze
              standardowego wejścia z  konwersją  układu  liczbowego  według  aktualnej  wartości
              zmiennej ibase.

       scale ( wyrażenie )
              Wynikiem  funkcji  scale jest liczba cyfr po kropce dziesiętnej w wyrażeniu będącym
              jej parametrem.

       sqrt ( wyrażenie )
              Wynikiem funkcji sqrt jest pierwiastek kwadratowy z wyrażenia. Jeżeli wyrażenie  ma
              wartość ujemną, to generowany jest błąd wykonania.

   INSTRUKCJE
       Instrukcje  (jak  w większości języków algorytmicznych) umożliwiają sterowanie kolejnością
       wykonywania wyrażeń. W bc instrukcje wykonywane są bezzwłocznie, "tak szybko jak  to  jest
       możliwe".  Wykonanie odbywa się gdy napotkano znak nowej linii i istnieje jedna lub więcej
       pełna instrukcja.  W związku z takim natychmiastowym  wykonaniem,  znaki  nowej  linii  są
       bardzo  istotne  w  bc.  W rzeczywistości, jako organiczniki instrukcji używane są zarówno
       znaki nowej linii jak i średniki. Nieprawidłowo umieszczony  znak  nowej  linii  spowoduje
       błąd  składni. Ponieważ znaki nowej linii rozdzielają instrukcje, możliwe jest ich ukrycie
       (przed interpretacją) przy pomocy znaku odwrotnego ukośnika. Sekwencja "\<nl>", gdzie <nl>
       jest  znakiem nowej linii postrzegana jest przez bc jako znak zwykłej spacji zamiast znaku
       nowej  linii.  Poniżej  umieszczono  listę  instrukcji  bc  i  ich  znaczenia:   (elementy
       umieszczone w nawiasach kwadratowych ([]) są opcjonalnymi częściami instrukcji.)

       wyrażenie
              Instrukcja  ta  wykonuje dwie rzeczy. jeżeli wyrażenie rozpoczyna się od "<zmienna>
              <przypisanie> ...", to jest traktowane jak instrukcja przypisania. Jeśli  wyrażenie
              nie  jest  instrukcją  przypisania,  to  wyrażenie  jest  wyliczane  i drukowane na
              standardowym wyjściu. Po wydrukowaniu liczby drukowany jest znak  nowej  linii.  Na
              przykład,   "a=1"   jest   instrukcją   przypisania  zaś  "(a=1)"  jest  wyrażeniem
              zawierającym  przypisanie.  Wszystkie  liczby  drukowane  są  przy  użyciu  systemu
              pozycyjnego  określonego  zmienną  obase.  Dopuszczalnymi wartościami obase są 2 do
              BC_BASE_MAX.  (Patrz sekcja OGRANICZENIA.) Dla podstaw systemu od 2 do  16  używana
              jest  zwyczajowa  metoda zapisu liczb. Dla podstaw większych od 16 bc posługuje się
              metodą cyfr  wieloznakowych  wyświetlania  liczb,  gdzie  każda  z  kolejnych  cyfr
              wyświetlana   jest   jako  liczba  dziesiętna.  Cyfry  wieloznakowe  oddzielane  są
              odstępami. Każda z cyfr zawiera tyle znaków, ile jest niezbędnych do przedstawienia
              dziesiętnie wartości "obase-1". Ponieważ liczby mają dowolną dokładność, niektóre z
              liczb mogą nie dać wydrukować  się  w  pojedynczym  wierszu.  Takie  długie  liczby
              zostaną  podzielone  między  wiersze  przy  zastosowaniu  "\" jako ostatniego znaku
              wiersza.  Maksymalną  liczbą  znaków  drukowanych  w  wierszu  jest  70.  Z  powodu
              interaktywneggo  charakteru  bc  drukowanie  liczby  ma  efekt  uboczny  w  postaci
              przypisania wydrukowanej wartości do specjalnej zmiennej o nazwie  last.  Umożliwia
              to  użytkownikowi odtworzenie ostatnio wydrukowanej wartości bez potrzeby ponownego
              wpisywania wyrażenia, które ją wydrukowało. Nadawanie wartości zmiennej  last  jest
              dozwolone;  spowoduje  ono  zastąpienie  ostatnio  wydrukowanej  wartości wartością
              przypisaną. Nowo przypisana wartość pozostanie aż do wydrukowania  kolejnej  liczby
              lub  nadania  last innej wartości. (Niektóre z implementacji mogą dopuszczać użycie
              pojedynczej kropki (.), nie będącej częścią  liczby,  jako  skróconej  notacji  dla
              last.)

       łańcuch
              Na  wyjściu  drukowany  jest  łańcuch  znakowy.  Łańcuchy  rozpoczynają się znakiem
              cudzysłowu i zawierają wszystkie znaki do następnego znaku  cudzysłowu.   Wszystkie
              znaki,  włącznie  ze znakami nowej linii, traktowane są dosłownie.  Po wydrukowaniu
              łańcucha nie jest drukowany znak nowej linii.

       print lista
              Instrukcja print (rozszerzenie) umożliwia użycie innego  sposobu  wydruku  wyników.
              "Lista" jest listą łańcuchów i wyrażeń oddzielonych przecinkami.  Każdy łańcuch czy
              wyrażenie drukowany jest w kolejności występowania na liście.  Nie  jest  drukowany
              kończący znak nowej linii (przejście do następnego wiersza). Wyliczana jest wartość
              wyrażeń; jest  ona  drukowana  i  przypisywana  zmiennej  last.  Łańcuchy  użyte  w
              instrukcji  print  są  drukowane  na wyjściu i mogą zawierać znaki specjalne. Znaki
              specjalne  rozpoczynają  się  znakiem  odwrotnego  ukośnika  (\).   bc   rozpoznaje
              następujące  znaki  specjalne:  "a"  (dzwonek,  bell),  "b" (backspace), "f" (wysuw
              strony, form feed), "n"  (nowa  linia,  newline),  "r"  (powrót  karetki,  carriage
              return),  "q"  (cudzysłów,  double  quote), "t" (tabulacja, tab) oraz "\" (odwrotny
              ukośnik, backslash).  Inne znaki występujące po odwrotnym ukośniku będą ignorowane.

       { lista_instrukcji }
              Jest to instrukcja grupowania. Pozwala na grupowanie wielu instrukcji do wykonania.

       if ( wyrażenie ) instrukcja1 [else instrukcja2]
              Instrukcja  if  oblicza  wyrażenie  i  wykonuje  instrukcję1  bądź  instrukcję2   w
              zależności  od wartości wyrażenia. Jeżeli wyrażenie jest niezerowe, wykonywana jest
              instrukcja1.  Jeśli  występuje  instrukcja2  a  wartością  wyrażenia  jest  0,   to
              wykonywana jest instrukcja2. (Klauzula else instrukcji if jest rozszerzeniem).

       while ( wyrażenie ) instrukcja
              Instrukcja   while  powtarza  wykonywanie  danej  instrukcji  póki  wyrażenie  jest
              niezerowe. Oblicza  ona  wartość  wyrażenia  przed  każdym  wykonaniem  instrukcji.
              Przerwanie   pętli  powodowane  jest  zerową  wartością  wyrażenia  lub  wykonaniem
              instrukcji break (przerwania).

       for ( [wyr1] ; [wyr2] ; [wyr3] ) instrukcja
              Instrukcja for  kontroluje  powtarzane  wykonanie  danej  instrukcji.  Przed  pętlą
              obliczane  jest  wyrażenie1.  Wyrażenie2  jest  obliczane  przed  każdym wykonaniem
              instrukcji. Jeśli jest niezerowe, to wykonywana  jest  instrukcja.   Jeśli  ma  ono
              wartość  zero,  to  pętla  jest  przerywana.  Po  każdym wykonaniu danej instrukcji
              wyliczana jest wartość wyrażenia3 przed  ponownym  wyliczeniem  wyrażenia2.  Jeżeli
              pominięto  wyrażenie1  lub  wyrażenie3,  to  nic  nie  jest obliczane w chwili, gdy
              powinna być określana  ich  wartość.  Jeżeli  pominięto  wyrażenie2,  to  jest  ono
              zastępowane  wartością 1. (Wyrażenie opcjonalne stanowią rozszerzenie. bc w POSIXie
              wymaga wszystkich trzech wyrażeń.)  Poniższy kod jest równoważny instrukcji for:
              wyrażenie1;
              while (wyrażenie2) {
                 instrukcja;
                 wyrażenie3;
              }

       break  Instrukcja ta powoduje wymuszone zakończenie ostatniej  obejmującej  ją  instrukcji
              while lub for.

       continue
              Instrukcja  continue  (rozszerzenie)  powoduje  rozpoczęcie kolejnej iteracji przez
              ostatnią obejmującą ją instukcję for.

       halt   Instrukcja  halt  (rozszerzenie)  jest  instrukcją  nakazującą  preprocesorowi   bc
              zakończenie  pracy  (ale  tylko  wtedy  gdy  instrukcja  ta  jest  wykonywana).  Na
              przykład, "if (0 == 1) halt" nie spowoduje przerwania  pracy  bc,  gdyż  instrukcja
              halt nie będzie wykonana.

       return Zwraca wartość zero jako wynik funkcji. (Patrz sekcja dotycząca funkcji).

       return ( wyrażenie )
              Zwraca  wartość  wyrażenia  jako  wynik  funkcji. (Patrz sekcja dotycząca funkcji).
              Nawiasy nie są wymagane, co jest rozszerzeniem GNU bc.

   PSEUDO-INSTRUKCJE
       Te instrukcje  nie  są  instrukcjami  w  tradycyjnym  sensie  tego  terminu.  Nie  są  one
       instrukcjami wykonywanymi. Ich funkcja jest wykonywana podczas "kompilacji".

       limits Wypisuje   lokalne  ograniczenia  narzucone  przez  lokalna  wersję  bc.   Jest  to
              rozszerzenie.

       quit   Po odczycie instrukcji quit procesor bc kończy pracę, niezależnie  od  tego,  gdzie
              wystąpiła  ta  instrukcja.  Na  przykład,  "if (0 == 1) quit" spowoduje zakończenie
              pracy bc.

       warranty
              Wypisuje dłuższą notkę na temat gwarancji. Jest to rozszerzenie.

   FUNKCJE
       Funkcje dostarczają sposobu  definiowania  obliczeń,  które  mogą  być  wykonane  później.
       Funkcje  w  bc  zawsze  obliczają  wartość  i  zwracają ją do miejsca wywołania. Definicje
       funkcji są "dynamiczne" w tym sensie,  że  funkcja  pozostaje  niezdefiniowana  dopóki  na
       wejściu  nie  zostanie odczytana jej definicja. Definicja ta jest następnie używana dopóki
       nie zostanie napotkana inna definicja funkcji o tej samej nazwie. Wówczas  nowa  definicja
       zastępuje starszą. Funkcja definiowana jest następująco:
              define nazwa ( parametry ) { nowa_linia
                  lista_auto   lista_instrukcji }
       Wywołanie funkcji jest po prostu wyrażeniem postaci "nazwa(parametry)".

       Parametry  są  liczbami  lub  tablicami  (rozszerzenie). W definicji funkcji definiuje się
       równocześnie jest zero lub więcej jej parametrów  przez  podanie  ich  nazw  rozdzielonych
       przecinkami.  Liczby  są jedynymi parametrami wywoływanymi przez wartość. Tylko tablice są
       wołane przez wskazanie zmiennej.  Tablice podawane są w definicji parametrów  przy  pomocy
       notacji "nazwa[ ]".  W wywołaniu funkcji parametry rzeczywiste dla parametrów numerycznych
       są pełnymi wyrażeniami. Do przekazywania tablic używana jest  ta  sama  notacja,  co  przy
       definiowaniu  parametrów  typu  tablicowego. Dana tablica przesyłana jest do funkcji przez
       nazwę (wskazanie). Ponieważ definicje funkcji są dynamiczne, w trakcie wywoływania funkcji
       sprawdzana jest liczba i typy jej parametrów.  Niezgodnośc liczby parametrów lub ich typów
       powoduje  błąd  wykonania.  Błąd  wykonania  pojawi  się  także  przy   próbie   wywołania
       niezdefiniowanej funkcji.

       lista_auto  jest  opcjonalną  listą  zmiennych, do użytku "lokalnego".  A oto składnia tej
       listy (jeśli występuje): "auto nazwa, ... ;".  Średnik jest opcjonalny. Każda z nazw  jest
       nazwą  auto-zmiennej.   Tablice  mogą  być  podane  przy użyciu takiej samej składni jak w
       parametrach.  Na  początku  funkcji  wartości  tych  zmiennych  odkładane  są  na  stosie.
       Następnie  zmienne  są  inicjowane  zerami  i  używane  w czasie wykonywania funkcji. Przy
       zakończeniu funkcji zmienne są zdejmowane ze stosu, tak że przywracana jest ich  pierwotna
       wartość  (z  momentu  wywołania  funkcji).  Parametry  te  są  faktycznie  zmiennymi  auto
       inicjowanymi wartościami dostarczonymi w wywołaniu funkcji. Zmienne typu auto  różnią  się
       od  tradycyjnych  zmiennych  lokalnych,  gdyż  jeśli  funkcja  A woła funkcję B, to B może
       posługiwać się zmiennymi auto funkcji A po prostu używając  tych  samych  nazw,  chyba  że
       funkcja  B  traktuje je jako zmienne auto. Ponieważ zmienne auto i parametry składowane są
       na stosie, to bc obsługuje funkcje rekurencyjne.

       Ciało funkcji jest listą instrukcji bc. I  znów,  jak  w  części  zasadniczej,  instrukcje
       oddzielane  są  średnikami  lub  znakami  nowej linii. Instrukcje return (powrót) powodują
       zakończenie funkcji  i  zwrócenie  wartości.  Istnieją  dwa  warianty  instrukcji  return.
       Pierwsza  postać,  "return",  zwraca  wartość  0  do wywołującego wyrażenia. Druga postać,
       "return ( wyrażenie )", oblicza wartość wyrażenia i zwraca  ją  do  wyrażenia  wołającego.
       Każda funkcja domyślnie kończy się niejawną instrukcją "return (0)". Pozwala to na funkcji
       na zakończenie działania i zwrócenie zera bez jawnej instrukcji powrotu.

       Funkcje inaczej korzystają ze zmiennej ibase. Wszystkie stałe w obrębie ciała funkcji będą
       konwertowane przy zastosowaniu wartości ibase w momencie wywołania funkcji. Zmiany ibase w
       czasie wykonywania funkcji są ignorowane, z wyjątkiem  funkcji  standardowej  read,  która
       zawsze do konwersji liczb wykorzystuje bieżącą wartość ibase.

       Rozszerzeniem  GNU  bc  jest  nieco  luźniejszy format dla definicji.  Standard wymaga, by
       nawias otwierający znajdował się w tym samym wierszu co słowo kluczowe define, a wszystkie
       pozostałe  części  w  kolejnych wierszach. Opisywana tu wersja bc zezwala na dowolną ilość
       znaków nowej linii przed i po nawiasie otwierającym funkcji.  Na  przykład,  dozwolone  są
       poniższe definicje.
              define d (n) { return (2*n); }
              define d (n)
                { return (2*n); }

   BIBLIOTEKA MATEMATYCZNA
       Jeżeli  bc wywoływane jest z opcją -l, to wstępnie wczytywana jest biblioteka matematyczna
       (math library), a domyślna liczba cyfr dziesiętnych (scale) ustawiana jest na 20.  Funkcje
       matematyczne  obliczają  swe  wyniki  z  dokładnością  określoną w momencie ich wywołania.
       Bibilioteka matematyczna definiuje następujące funkcje:

       s(x)   Sinus x, x podawany jest w radianach.

       c(x)   Cosinus x, x w radianach.

       a(x)   Arcus tangens x; arcus tangens zwraca radiany.

       l(x)   Logarytm naturalny z x.

       e(x)   Funkcja wykładnicza - e do potęgi x.

       j(n,x) Funkcja Bessela rzędu n (całkowitego) z argumentem x.

   PRZYKŁADY
       W powłoce /bin/sh, poniższe polecenie przypisuje wartość liczby "Pi"  zmiennej  środowiska
       pi.
               pi=$(echo "scale=10; 4*a(1)" | bc -l)

       Poniżej podano definicję funkcji wykładniczej używanej w bibliotece matematycznej. Funkcja
       ta napisana jest w bc standardu POSIX.
              scale = 20

              /* wykorzystuje fakt, że e^x = (e^(x/2))^2
                 Gdy  x jest dostatecznie małe, używamy szeregu:
                   e^x = 1 + x + x^2/2! + x^3/3! + ...
              */

              define e(x) {
                auto  a, d, e, f, i, m, v, z

                /* sprawdzenie znaku x */
                if (x<0) {
                  m = 1
                  x = -x
                }

                /* przewidywane x */
                z = scale;
                scale = 4 + z + .44*x;
                while (x > 1) {
                  f += 1;
                  x /= 2;
                }

                /* inicjowanie zmiennych */
                v = 1+x
                a = x
                d = 1

                for (i=2; 1; i++) {
                  e = (a *= x) / (d *= i)
                  if (e == 0) {
                    if (f>0) while (f--)  v = v*v;
                    scale = z
                    if (m) return (1/v);
                    return (v/1);
                  }
                  v += e
                }
              }

       Poniższy kod posługuje  się  rozszerzonymi  cechami  bc  do  uzyskania  prostego  programu
       liczącego salda książeczki czekowej. Najlepiej byłoby zachować go w pliku, tak by mógł być
       wykorzystany wielokrotnie bez potrzeby każdorazowego przepisywania.
              scale=2
              print "\nProgram książeczki czekowej!\n"
              print "  Pamiętaj, wpłaty są transakcjami ujemnymi.\n"
              print "  Koniec - transakcja zerowa.\n\n"

              print "Saldo początkowe? "; bal = read()
              bal /= 1
              print "\n"
              while (1) {
                "bieżące saldo = "; bal
                "transakcja? "; trans = read()
                if (trans == 0) break;
                bal -= trans
                bal /= 1
              }
              quit

       Poniżej zamieszczono definicję rekurencyjnej funkcji silni.
              define f (x) {
                if (x <= 1) return (1);
                return (f(x-1) * x);
              }

   OPCJE READLINE I LIBEDIT
       GNU bc może zostać skompilowany  (poprzez  opcję  konfiguracji)  tak,  by  posługiwał  się
       biblioteką  GNU  edytora  wejścia  o  nazwie  readline  lub  też  biblioteką  BSD libedit.
       Umożliwia to użytkownikowi edycję wierszy przed  wysłaniem  ich  do  bc.  Pozwala  też  na
       wykorzystanie  historii  poprzednio  wprowadzonych  wierszy.  Przy  wybraniu  tej opcji bc
       posiada dodatkową zmienną specjalną. Ta specjalna  zmienna,  history,  przechowuje  liczbę
       zachowywanych  wierszy  historii.  Dla readline, wartość -1 oznacza, że przechowywana jest
       nieograniczona liczba wierszy historii.  Ustawienie wartości history  na  liczbę  dodatnią
       ogranicza  liczbę przechowywanych wierszy historii do podanej liczby. Wartość zero wyłącza
       funkcję historii wprowadzonych wierszy. Wartością domyślną jest  100.   Więcej  informacji
       można  znaleźć  w  podręcznikach użytkownika dla bibliotek GNU readline i history oraz BSD
       libedit.  Nie można równocześnie włączyć zarówno readline jak i libedit.

   RÓŻNICE
       Niniejsza wersja bc została zbudowana w oparciu o  projekt  POSIX  P1003.2/D11  i  zawiera
       kilka  różnic  i  rozszerzeń  w stosunku do tego dokumentu i tradycyjnych realizacji.  Nie
       jest wykonana w  tradycyjny  sposób,  wykorzystujący  polecenie  dc(1).   Wersja  ta  jest
       pojedynczym  procesem,  analizującym  i  uruchamiającym  kod  binarny  będący tłumaczeniem
       programu.  Istnieje "nieudokumentowana" opcja (-c) powodująca, że  program  wyświetla  kod
       binarny  na  standardowym  wyjściu  zamiast  wykonywania  go.  Używana była ona głównie do
       debuggowania analizatora składni i przy przygotowaniu biblioteki matematycznej.

       Głównym źródłem różnic są rozszerzenia, w których jakaś  cecha,  możliwość  programu  jest
       rozbudowana  w  celu  dodania funkcjonalności, oraz dodatki, gdzie dodano nowe możliwości.
       Poniżej podano listę różnic i rozszerzeń.

       Zmienna środowiska LANG
              Niniejsza wersja nie spełnia standardu POSIX przetwarzania zmiennej środowiska LANG
              i wszystkich zmiennych środowiska rozpoczynających się na LC_.

       nazwy  Tradycyjny i POSIXowy bc posiadają jednoliterowe nazwy funkcji, zmiennych i tablic.
              Zostały one rozszerzone do  nazw  wieloznakowych,  rozpoczynających  się  literą  i
              mogących zawierać litery, cyfry i znaki podkreślenia.

       łańcuchy
              Łańcuchy  nie  mogą  zawierać znaków NUL. POSIX stwierdza, że wszystkie znaki muszą
              być zawarte w łańcuchach.

       last   POSIX bc nie posiada zmiennej last. Niektóre implementacje bc używają kropki (.)  w
              podobny sposób.

       porównania
              POSIX  bc  dopuszcza  porównania  wyłącznie  w instrukcjach if, while oraz w drugim
              wyrażeniu instrukcji for. Dodatkowo, w każdej z tych instrukcji  dopuszczalna  jest
              tylko jedna operacja porównania (relacji).

       instrukcja if, klauzula else
              POSIX bc nie posiada klauzuli else.

       instrukcja for
              POSIX bc wymaga by w instrukcji for występowały wszystkie wyrażenia.

       &&, ||, !
              POSIX bc nie posiada operatorów logicznych.

       funkcja read
              POSIX bc nie posiada funkcji read.

       instrukcja print
              POSIX bc nie posiada instrukcji print.

       instrukcja continue
              POSIX bc nie posiada instrukcji continue.

       instrukcja return
              POSIX bc wymaga nawiasów wokół zwracanego wyrażenia.

       parametry tablicowe
              POSIX  bc  nie obsługuje (obecnie) w pełni parametrów tablicowych.  Gramatyka POSIX
              zezwala na użycie tablic w definicjach funkcji, ale nie zapewnia metody przekazania
              tablicy  jako  bieżącego  parametru.  (Jest  to  najprawdopodobniej  przeoczenie  w
              zdefiniowanej gramatyce.) Tradycyjne implementacje bc posiadają  jedynie  wywołanie
              parametrów tablicowych przez wartość.

       format funkcji
              POSIX  bc  wymaga, by nawias otwierający był w tym samym wierszu, co słowo kluczowe
              define, zaś instrukcja auto w następnym wierszu.

       =+, =-, =*, =/, =%, =^
              POSIX bc nie wymaga, by były zdefiniowane powyższe operatory  przypisania  "starego
              typu".  Niniejsza  wersja  zezwala  na  takie  przypisania w "starym stylu". Należy
              skorzystać  z  instrukcji  limits,  by  stwierdzić,  czy  zainstalowana  wersja  je
              rozpoznaje.  Jeżeli obsługuje ona przypisania w "starym stylu", to instrukcja "a =-
              1" pomniejszy a o jeden zamiast przypisać a wartość -1.

       spacje w liczbach
              Inne implementacje bc dopuszczają występowanie spacji  w  liczbach.   Na  przykład,
              "x=1  3" przypisze wartość 13 zmiennej x. Ta sama instrukcja spowoduje błąd składni
              w opisywanej tu wersji bc.

       błędy i wykonanie
              Opisywana implementacja różni się od innych sposobem, w jaki wykonywany jest kod  w
              przypadku  znalezienia  w  programie  błędów  składniowych  i  innych.  W przypadku
              napotkania błędu w definicji funkcji,  obsługa  błędów  próbuje  odnależć  początek
              instrukcji  i  kontynuować  analizę  składniową  funkcji.   Po  znalezieniu błędu w
              funkcji, nie jest ona możliwa do  wywołania  i  staje  się  niezdefiniowana.  Błędy
              składniowe  w  interaktywnym  wykonywaniu kodu unieważniają bieżący blok wykonania.
              Blok wykonania jest zakończony końcem linii pojawiającym się  po  pełnej  sekwencji
              instrukcji.  Na przykład,
                     a = 1
                     b = 2
              posiada dwa bloki wykonania a
                     { a = 1
                       b = 2 }
              ma  jeden  blok wykonania.  Każdy z błędów wykonania przerywa wykonywanie bieżącego
              bloku wykonania.  Ostrzeżenie w trakcie wykonywania nie przerywa bieżącego bloku.

       Przerwania
              Podczas sesji interaktywnej sygnał SIGINT (zwykle generowany przez znak control-C z
              terminala)  spowoduje  przerwanie  bieżącego  bloku wykonywania.  Wyświetli on błąd
              wykonania ("runtime"), wskazujący która funkcja została przerwana. Po wyczyszczeniu
              wszystkich  struktur (runtime structures) wykonania, zostanie wyświetlony komunikat
              informujący użytkownika,  że  bc  jest  gotów  do  przyjmowania  kolejnych  danych.
              Wszystkie  uprzednio  zdefiniowane  funkcje  pozostają  zdefiniowane,  zaś wartości
              wszystkich zmiennych innych niż zmienne typu auto są wartościami sprzed przerwania.
              Podczas procesu oczyszczania struktur danych usuwane są wszystkie zmienne typu auto
              oraz parametry funkcji.  W czasie sesji  nieinteraktywnej  sygnał  SIGINT  przerywa
              wykonanie całego bc.

   OGRANICZENIA
       Poniżej  podano  obecne  ograniczenia  opisywanego procesora bc.  Niektóre z nich mogą być
       zmienione podczas instalacji.  Faktyczne ograniczenia można sprawdzić za pomocą instrukcji
       limits (ograniczenia).

       BC_BASE_MAX
              Maksymalna  podstawa  pozycyjnego  układu,  w którym wyprowadzane są wyniki obecnie
              ustawiona jest na 999. Maksymalną podstawą układu wejściowego jest 16.

       BC_DIM_MAX
              Obecnie   ustawione   jest   arbitralne   ograniczenie   do   65535    (w    wersji
              rozpowszechnianej). Twoja instalacja może być inna.

       BC_SCALE_MAX
              Liczba  cyfr  po  kropce dziesiętnej ograniczona jest do INT_MAX cyfr. Także liczba
              cyfr przed kropką dziesiętną ograniczona jest do INT_MAX cyfr.

       BC_STRING_MAX
              Maksymalnie w łańcuchu może wystąpić INT_MAX znaków.

       wykładnik
              Wartość wykładnika w operacji potęgowania (^) ograniczona jest do LONG_MAX.

       nazwy zmiennych
              Obecnie nie może być  więcej  niż  32767  unikalnych  nazw  w  każdym  z  rodzajów:
              zmiennych prostych, tablic i funkcji.

ZMIENNE ŚRODOWISKA

       bc przetwarza następujące zmienne środowiska:

       POSIXLY_CORRECT
              To samo, co opcja -s. Tryb zgodności z POSIX.

       BC_ENV_ARGS
              Inny  sposób  przekazywania  argumentów do bc. Format jest taki sam, jak argumentów
              wiersza poleceń. Argumenty te przetwarzane są na  początku,  więc  pliki  podane  w
              argumentach  środowiska  przetwarzane  są  przed  plikami  podanymi  jako argumenty
              wiersza poleceń. Umożliwia to  użytkownikowi  ustawienie  "standardowych"  opcji  i
              plików,  jakie będą przetwarzane przy każdym wywołaniu bc. Pliki podane w zmiennych
              środowiska  zawierają  zwykle  definicje  funkcji,  które  użytkownik   chce   mieć
              zdefiniowane przy każdym uruchomieniu bc.

       BC_LINE_LENGTH
              Powinna  to  być  liczba  całkowita  (integer)  podająca  ilość  znaków  w  wierszu
              wynikowym. Obejmuje ona znaki odwrotnego ukośnika i nowej linii dla długich liczb.

DIAGNOSTYKA

       Jeżeli któryś z plików podanych w wierszu poleceń nie może zostać otwarty  bc  zgłosi,  że
       plik  ten  jest  niedostępny  i  przerwie  pracę.  Istnieją  też  komunikaty diagnostyczne
       kompilacji i wykonania, które powinny być zrozumiałe.

BŁĘDY

       Obsługa błędów (error recovery) nie jest jeszcze bardzo dobra.

       Błędy proszę zgłaszać (w jęz.angielskim) na adres bug-bc@gnu.org.  Upewnij  się,  że  pole
       tematu wiadomości zawiera gdzieś słowo ``bc''.

AUTOR

       Philip A. Nelson
       phil@cs.wwu.edu

PODZIĘKOWANIA

       Autor chciałby podziękować Steve'owi Sommars (Steve.Sommars@att.com) za jego szeroką pomoc
       w  testowaniu  tej  implementacji.  Podsunął  on  wiele  cennych  sugestii.  Dzięki   jego
       zaangażowaniu jest to o wiele lepszy produkt.

ZOBACZ TAKŻE

       dc(1), expr(1), awk(1)

INFORMACJE O TŁUMACZENIU

       Powyższe  tłumaczenie  pochodzi  z nieistniejącego już Projektu Tłumaczenia Manuali i może
       nie być aktualne. W  razie  zauważenia  różnic  między  powyższym  opisem  a  rzeczywistym
       zachowaniem  opisywanego  programu  lub  funkcji,  prosimy  o  zapoznanie się z oryginalną
       (angielską) wersją strony podręcznika za pomocą polecenia:

              man --locale=C 1 bc

       Prosimy o pomoc w aktualizacji stron man - więcej informacji  można  znaleźć  pod  adresem
       http://sourceforge.net/projects/manpages-pl/.